22 maart 2017

De prijs voor een dochter wordt bedongen.

Na een maand gastvrij onderdak als familielid krijgt het verblijf van Jakob een andere bedoeling. Genesis 29,15-18: 15 Daarop zei Laban tegen Jakob: ‘Al ben je familie van mij, daarom hoef je nog niet voor niets bij mij te werken. Laat maar horen wat je wilt verdienen.’ 16 Nu had Laban twee dochters: de oudste heette Lea, de jongste Rachel. 17 Lea had fletse ogen, Rachel was welgevormd en mooi, 18 zodat Jakob verliefd was op Rachel. Daarom stelde hij voor: ‘Ik blijf zeven jaar bij u werken voor uw jongste dochter Rachel.’ Laban had de voorbije maand reeds gezien dat Jakob inzicht had in het hoeden van schapen en dat hij een energieke werker was. Hij twijfelt niet om hem aan het werk zetten. Hij hoeft niet onbetaald te een maand gratis kost en inwoon,werken voor een beloning,rachel en lea,zeven jaar werken voor een vrouw,vrouw kopen met arbeid,jakob verliefd op rachel,zachte blik,mooi lichaam en gezicht,aantrekkelijke kenmerken,gretigheid om rachel te krijgen,snel prijs voor rachel bepaaldwerken als een slaaf. Als stamgenoot krijgt Jakob een speciale overeenkomst want hij had al duidelijk gemaakt dat hij gekomen was om een vrouw te zoeken in de familie. Zonder afkoopbedrag of enige vorm van betaling was dit ongebruikelijk zelfs binnen de familie. Er wordt een overeenkomst tussen de toekomstige bruidegom en de vader van de bruid gezocht.

De schrijver geeft nu een omschrijving van de twee dochters van Laban alvorens de prijs vastgelegd wordt. Rachel was al in het oog gesprongen bij de bron en ze had haar aantrekkelijkheid en gastvrijheid al ondubbelzinnig kunnen demonstreren. Ze trok bij haar aankomst aan de bron de aandacht en Jakob hielp haar meteen om de schapen te drenken en hij kuste haar. Dit doet ons denken aan de knecht van Abraham die onmiddellijk in de ban was van Rebekka, de moeder van Jakob. Van zodra bleek dat Jakob familie was, ging ze haar vader verwittigen zodat hij bij hen kon logeren. Rachel was de jongste mooie1 en welgevormde dochter, het herderinnetje waarop Jakob op slag verliefd was. Zij straalde de schoonheid van haar kleine schaapjes uit. Haar naam is uit het Hebreeuws vertaald immers ooi. Ze was als een moederschaap voor haar kudde.

De oudste dochter zorgde wellicht voor de kalveren. Haar naam was Lea wat vertaald uit het Hebreeuws koe betekent. Over de omschrijving van haar ogen bestaat er bij de vertalers geen eensgezindheid. We lezen in de Willibrordvertaling dat het fletse ogen waren. “Rak” in het Hebreeuws. Dit komt van “rakak” bedeesd zijn, verzachten. We zouden kunnen zeggen dat ze geen agressief uitdagende ogen had. Het Hebreeuwse woord zou dan evengoed kunnen vertaald worden als ogen met een zachte, innemende blik. Dit treft bij het eerste zicht. Bij Rachel viel haar, “yapheh toar”, haar vorm en haar gelaat op. Zo lezen we niet de tegenstelling die gesuggereerd wordt in vele vertalingen maar de uiterlijk aantrekkelijke kenmerken. Beide dochters van Laban zijn op hun manier mooi zoals alle stammoeders maar Rachel de jongste, het herderinnetje dat Jakob het eerst ontmoette, heeft met haar jeugdige spontaneïteit zijn hart veroverd. Een andere eigenschap van de stammoeders was hun onvruchtbaarheid zodat hun schoot telkens moest geopend worden door de Ene. Ook dit zal blijken in het vervolg van dit verhaal. De namen van beide dochters van Laban leren ons ook dat de familie van Abraham en Isaak in Haran herders en veetelers waren. Dit is ook het soort werk dat Jakob zal moeten doen om de dochter te krijgen zonder de betaling van een koopsom. Zeven jaar werken is de onderhandelde prijs. Dit zou gelijkgesteld kunnen worden met honderdzesentwintig shekel2. Zeven jaar was al een mooie overeenkomst en deze heeft ook te maken met de status van de familie. Afdingen durfde Jakob niet op gevaar van het afspringen van de onderhandeling. Zijn gretigheid om Rachel op die manier te kunnen winnen speelde hem parten. De koopprijs staat niet in relatie tot de bruidsschat die het meisje meekrijgt bij haar huwelijk3. Het Hebreeuwse woord "mohar" is de prijs voor een vrouw. Van het werkwoord “mahar” dat iets hals over kop uitvoeren is, met een zekere druk van angst. Het betekent hier in gedachtenrijm het snel instemmen om een bepaalde som te betalen voor een vrouw.

 

1 een eigenschap van de stammoeders: Genesis 12,11 en 24,15-16.

2 Gelegenheidsarbeiders kregen 1,5 shekel per maand (The Babylonian Laws, G. R. Driver en J. C. Miles.)

3 zie bijdrage: Geschenken bij de toestemming.

21 maart 2017

Laban luistert aandachtig naar het verhaal van Jakob.

Een familielid die een aanzoek doet aan je dochter laat je niet staan. Genesis 29,13-14: 13 Zodra Laban het nieuws over Jakob, de zoon van zijn zuster, gehoord had, liep hij vlug naar hem toe: hij omhelsde en kuste hem en nam hem mee naar huis. Daar vertelde Jakob Laban alles wat er gebeurd was. 14 Laban zei: ‘Waarlijk, jij bent mijn gebeente en mijn vlees.’ En Jakob bleef een volle maand bij hem. Laban nam Jakob onmiddellijk mee naar zijn huis. De nieuwsgierigheid van Laban over het leven in Berseba werkt Jakob weg. Hij vertelt honderduit over het leven in Berseba en over zijn moeder Rebekka. Van hoe ze verhuisden in de nabijheid van Gerar en niet verder trokken naar Egypte. Van hoe ze eerst gastvrij werden behandeld, handel konden drijven en dat er respect kwam voor hun manier van leven. Hij vertelt ook hoe goed ze het goed stelden in de nabijheid van de stad van koning Abimelek en een welvarende en grote stam werden. Hij gaat verder met zijn verhaal en zegt dat ze daar vandaan werden gestuurd omwille de afgunst en de angst van de plaatselijke bevolking. Ze moesten steeds maar verder trekken tot ze zich in Berseba konden vestigen. Daar leefden ze voorspoedig en daar groeide hij verder op samen met zijn oudste broer. Toen vertelde hij hoe hij op een slinkse aanzoek door familielid,goede ontvangst,jakob vertelt over berseba en betel,zoekt vrouw om te huwen,afstand van eerstgeboorterecht,reis,droom,welvarend en in vrede,in de bloei van zijn leven,gastvrijheid is gratismanier zijn hongerige broer die van de jacht thuis kwam met een kom linzensoep liet beloven afstand te doen van zijn eerstgeboorterecht. Hij legde dan van naaldje tot draadje uit hoe hij op aansturen van zijn moeder zelfs de zegen van zijn vader wist te ontfutselen. Nu was hij op de vlucht voor de woede van zijn broer Esau maar tegelijk had hij de opdracht gekregen een vrouw te huwen uit de familie. Dit moest volgens zijn vader een van de dochters van zijn oom Laban zijn. Laban spitste zijn oren toen hij dit alles hoorde. Hij vertelde zijn oom ook over zijn reis en over de verschijning die hij onderweg had in een droom en de kracht die hij daaruit putte. Laban kwam zo ook te weet hoe hard Jakob zijn moeder miste en hoe hij zijn hoop stelde op een huwelijk met Rachel.

Laban herkent een aantal kleine kantjes van Jakob bij zichzelf en voelt aan dat er in de familie toch ook een aantal positieve eigenschappen zijn die van generatie tot generatie overgedragen worden. Hij zag dat Jakob steeds op zoek was naar beter leven en dat hij niet opzag tegen inspanningen om veranderingen ten goede te bewerken. Hij was gevoelig voor het bovennatuurlijke en voor de kracht die daarvan uitging. Jakob was uiteraard welkom in Haran en bij de familie. Hij mocht een maand van de oosterse gastvrijheid genieten en trok in bij zijn oom Haran die “shalom1 leefde. Hij leefde welvarend en in vrede met de bewoners van Aram. Hij had een goed draaiende schapenfokkerij en hield ook vee. Alleen had hij nog geen opvolger gevonden maar dat was nog geen dringend probleem want Laban was in de bloei van zijn leven.

Gastvrijheid was volledig gratis maar op het huwen met een van de dochters stond een prijs. Jakob was echter niet toegekomen met een kamelenvracht aan goud en zilver zoals in de tijd de knecht van Abraham kwam om de zuster van Laban, Rebekka, mee te voeren naar Isaak. Laban herinnert zich dit levendig want ook hij kwam die vreemdeling tegemoet om hem gastvrij te ontvangen2.

 

1 Genesis 29,6.

2 Genesis 24,20-31.

20 maart 2017

Jakob handelt snel en maakt indruk.

Jakob handelt nu snel gedwongen door het aanbod van de vele huwelijkskandidaten. Hij laat er geen twijfel over bestaan dat hij Rachel als bruid wil. Genesis 29,11-12: 11 Daarop kuste Jakob Rachel en weende luid. 12 Toen Jakob Rachel bekend had gemaakt dat hij een bloedverwant van haar vader was, de zoon van Rebekka, ging Rachel het gauw aan haar vader vertellen. Heel het gebeuren kan geen toeval zijn en Jakob erkent er de bijstand van Jahweh in. Hij is emotioneel geraakt en weent niet alleen uit tevredenheid en dankbaarheid maar ook uit het besef dat er na zijn moeder bij wie hij bescherming genoot nu een nieuwe vrouw in zijn leven komt. In geest neemt hij eigenlijk afscheid van zijn moeder, Rebekka. Daarom weent hij zoals Abraham weende bij het verlies van Sara1. Misschien zit er in zijn tranen ook een fractie spijt over zijn gedrag. Daarnet heeft hij opnieuw zijn listige manier van handelen bewezen door de herders van Haran snel handelen,kust rachel,listige manier van werken,vorige oplichterijen,jakob de hieltjeslichter,schuld bekennen door het wenen,jakob zegt dat hij familie is,laban op de hoogte gesteldbezig te houden om zo als eerste de steen te kunnen wegrollen voor de toegang van de waterader. Dit brengt hem zijn vorige oplichterijen weer voor de geest. De linzensoep en zijn bedrog om de zegen van Isaak te bemachtigen flitsen door zijn gedachten. Nu heeft hij het met de herders van Haran toch ook fijn gespeeld. Hij noemt tenslotte nog steeds Jakob.

Zoveel emoties tegelijk zijn niet meer te verbergen en hij barst uit in tranen. De bijklank van dit “luide wenen” is moeilijk te achterhalen. We kunnen misschien vergelijken met luide wenen van Esau2. Esau weende om als nog de zegen van zijn vader te krijgen. Hij verhief zijn stem en weende staat er in het Hebreeuws. Net dezelfde uitdrukking als nu bij Jakob. Zou dit soort wenen van Jakob waarachter veel gevoelens schuilgaan ook een aandringen zijn bij Rachel om haar te overtuigen hem als vrouw te nemen? Dat zou niet echt stoer overkomen maar toen was machogedag misschien niet gewaardeerd. Dit weten we niet. Zeker is dat er een afgetekend bekennen van schuld bedoeld wordt met dit luide wenen als we de andere teksten3 in de Bijbel raadplegen die dezelfde uitdrukking gebruiken.

Jakob maakt zich nu bekend aan Rachel. Hij is familie en dus een stamgenoot en die kus van hem betekent meer dan een kus van een vreemdeling. Die kus staat gelijk met een rechtstreekse huwelijksaanzoek. Teruggrijpend naar het verhaal van de knecht van Abraham die Rebekka ringde4 in opdracht van Abraham als teken dat ze geëngageerd werd te huwen met Isaak, is het teken nu een kus.

Rachel reageert net zoals haar moeder en ze loopt naar huis om het nieuws te vertellen en om haar neef uit de familie die veraf woont een degelijke ontvangst te geven. Nu gaat Rachel het verhaal doen aan haar vader, Laban, en niet aan haar moeder zoals Rebekka het deed. Dit laatste toont nog eens aan dat Betuël toen in een bijrol geduwd werd. Er werd weinig rekening gehouden met hem. Laban zal een belangrijker rol spelen in het leven van Jakob.

 

1 Genesis 23,2.

2 Genesis 27,38.

3 Genesis 45,2 en 1 Samuël 24,17.

4  Genesis 24,22.

1 2 3 4 5 6 7 8 Volgende