30 september 2016

De zwevende grens tussen de verhalen over Ismaël en Isaak.

subtiele grens tussen isaak en ismaël,stamvader moet beschikken over goede eigenschappen,erfopvolging in levenswijze en inzichten,verantwoordelijke abraham,betrokkenheid in probleemsituaties,oplossing in de geschapen natuur,de ene god heeft vele namen,zegen voor allen die de weg volgenNet zoals Ismaël verliest Abraham ook Isaak uit het oog. Ware het niet dat er de sturing van Jahweh is in het voordeel van Isaak, maar wij zouden kunnen denken dat beide zonen de weergaven zijn van eenzelfde stamvader. De gelijklopende verhalen over Ismaël en Isaak geven ons echter nog meer duidelijkheid door de contrasten. Zo lezen we over de goddelijke tussenkomst bij het wegsturen van Ismaël in Genesis 21,12: 12 God zei echter tegen hem: ‘Wat Sara ten aanzien van de jongen en uw slavin eist, moet u niet als ongepast beschouwen. Luister naar alles wat zij u zegt: want zij die van Isaak afstammen, zullen gelden als uw nageslacht. De erfopvolging van Isaak wordt nog eens bevestigd in Genesis 22,2: 2 Hij zei: ‘Ga met Isaak, uw zoon, uw enige, die u liefhebt, naar het land van de Moria, en draag hem daar, op de berg die Ik u zal aanwijzen, als brandoffer op. De schokkende tegenspraak is hier dat er uit Isaak een nageslacht zal voortspruiten en dat in het verhaal van het offer lijkt of Isaak het brandoffer zal worden en dus niet voor een nageslacht zal kunnen zorgen.

In beide verhalen neemt Abraham de nodige maatregelen om de reis voor te bereiden. Genesis 21,14: 14 Abraham voorzag Hagar de volgende ochtend van brood en een zak water, zette het kind op haar schouder en stuurde hen weg. Maar onderweg verdwaalde zij in de woestijn van Berseba. Voor de reis met Isaak lezen we in Genesis 22,3: 3 De volgende ochtend zadelde Abraham zijn ezel, nam twee knechten en zijn zoon Isaak met zich mee, en kloofde hout voor het brandoffer. Daarna ging hij op weg naar de plaats die God hem aangewezen had. Het verschil is dat Hagar verdwaalt en Abraham de juiste weg neemt, de weg die de Ene subtiele grens tussen isaak en ismaël,stamvader moet beschikken over goede eigenschappen,erfopvolging in levenswijze en inzichten,verantwoordelijke abraham,betrokkenheid in probleemsituaties,oplossing in de geschapen natuur,de ene god heeft vele namen,zegen voor allen die de weg volgenaanwijst.

De houding van Abraham is anders dan deze van Hagar die afstandelijk is. Genesis 21,16: 16 en ging op een boogschot afstand zitten, want zij dacht: ‘Ik kan mijn kind niet zien sterven.’ Ze bleef daar zitten en weende luid. In de moeilijkheden en dreigingen van het leven stappen Abraham en Isaak samen dit in contrast tot Hagar en haar zoon. Genesis 22,6: 6 Daarop liet Abraham zijn zoon Isaak het hout voor het brandoffer dragen; zelf droeg hij het vuur en het offermes. Zo gingen zij samen op weg.

Er wordt verteld dat Elohiem Ismaël hoorde wenen in Genesis 21,17: 17 God hoorde het wenen van de jongen, en de engel van God riep uit de hemel tot Hagar: ‘Wat is er, Hagar? Wees niet bang, want God heeft in zijn verblijf het wenen van uw kind gehoord. Dit is pure ellende en Elohiem zal in de persoon van een engel, malak Elohiem”, een oplossing bieden. Zonder enige beklag gaat Abraham verder in zijn macabere opdracht. De “malak Jahweh” roept zelf Abraham die onmiddellijk present geeft. Genesis 22,11: 11 riep de engel van de Heer hem vanuit de hemel toe: ‘Abraham, Abraham!’ En hij antwoordde: ‘Hier ben ik.’ Het verdere verloop is parallel want zowel Hagar als Abraham krijgen een natuurlijke oplossing aangereikt door de bovenwereld. Genesis 21,19: 19 Toen opende God haar ogen, zodat zij een waterput zag; zij vulde de zak weer met water en gaf de subtiele grens tussen isaak en ismaël,stamvader moet beschikken over goede eigenschappen,erfopvolging in levenswijze en inzichten,verantwoordelijke abraham,betrokkenheid in probleemsituaties,oplossing in de geschapen natuur,de ene god heeft vele namen,zegen voor allen die de weg volgenjongen te drinken. Genesis 22,13: 13 Abraham keek om zich heen en zag een ram die met zijn hoorns in het struikgewas vastzat. Hij greep de ram en droeg die als brandoffer op, in plaats van zijn zoon. Het grote verschil is dat God een verschillende naam heeft bij die reddingsoperaties van Ismaël en Isaak. Beide zonen moeten nu verder rekenen op de verantwoordelijke steun van hun hun ouder want beide zonen zijn onderwerp van de belofte van een groot nageslacht. Genesis 21,18: 18 ‘Sta op, neem de jongen en houd hem goed vast, want Ik zal een groot volk van hem maken.’ Is van toepassing op Ismaël. Genesis 22,18: 18 Om uw zaad zullen alle geslachten van de aarde zich gezegend noemen, omdat u naar mijn stem hebt geluisterd. Deze laatste belofte die in relatie staat tot Isaak geeft een extra voor de nakomelingen van de gezegende Abraham die zijn zegen doorgeeft aan allen die de weg volgen en niet verdwalen. Deze nakomelingen van Abraham zullen een zegen zijn voor alle geslachten van de aarde. Als we dit laatste vers echter afzonderen kunnen we de term “zaad van Abraham” zowel van toepassing laten zijn op de tak van Ismaël als op deze van Isaak.

29 september 2016

Terug naar het tijdelijk verblijf bij Gerar.

Genesis 22,19:19 Daarop keerde Abraham naar zijn knechten terug; samen gingen zij naar Berseba. En Abraham bleef in Berseba wonen. We lezen dat alleen Abraham samen enn eensgezind,isaak is niet de hoofdpersoon,binden van isaak,een goed offer,eensgezind offeren,isaak in het verbond,isaak gaat eigen weg,moriah,lachai-roi,wateroognaar zijn knechten terugkeerde. Over Isaak geen verdere informatie. Laat de schrijver ons dan toch in het vermoeden dat er iets niet klopt met Isaak. Wij dachten dat Isaak zich door zijn binding als erfgenaam van het verbond had opgeworpen. Het leek ons immers niet erg logisch dat een oude man een jongeling zomaar kon vastbinden om hem te slachtofferen zonder de gewilligheid van die jongeling. Maar aan deze stelling wordt voorbijgegaan door de schrijver omdat dit niet de essentie is van het verhaal. Het is nog steeds Abraham die de hoofdpersoon blijft in deze hoofdstukken. Deze keer werd Abraham geprofileerd als een vader die zijn zoon een goede opvoeding geeft en hem de dankbaarheid en het eerbetoon bijbrengt voor de Ene door zijn opvoeding. Hij leert Isaak ook offeren op die speciale berg waar de Ene ziet, voorziet en de mens inziet. In het perspectief gezien van de deugdzaamheid van het offer is dit offerverhaal een zeer zinvolle invulling in van het leven van Abraham. Een offer kan immers maar aanvaard worden als het gepaard gaat met een goede instelling zowel tegenover de bovenwereld als tegenover de mensenwereld.

Blijkbaar gaan de wegen van Abraham en Isaak hier uit elkaar. Er is evenwel geen vertrouwensbreuk tussen vader en zoon. Ze offerden eensgezind en bezegelen zo van hun kant het verbond met Jahweh. Die eensgezindheid naar het offer toe wordt bevestigd in vers 6. Genesis 22,6: 6 Daarop liet Abraham zijn zoon Isaak het hout voor het brandoffer dragen; zelf droeg hij het vuur en het offermes. Zo gingen samen enn eensgezind,isaak is niet de hoofdpersoon,binden van isaak,een goed offer,eensgezind offeren,isaak in het verbond,isaak gaat eigen weg,moriah,lachai-roi,wateroogzij samen op weg.

Op het einde van dit verhaal lezen we opnieuw dat ze “samen op weg gaan”. Opvallend is nu dat Isaak niet meer bij het gezelschap is dat terugkeert naar Berseba. Het belangrijkste voor het verdere verloop van de geschiedenis van God met zijn volk is echter dat Isaak ook in het verbond gestapt is. Uit het verhaal bleek dat dit door het toedoen, door de opvoeding, van zijn vader Abraham was. Met een gerust gemoed en een verre blik in de toekomst kan Abraham nu met zijn dienaren terugkeren naar zijn nomadenvolk dat in Berseba woonde. Er was een duidelijk akkoord met de koning van Gerar over de vrije beschikking van het gebied rond de bron die zijn stam aangelegd had.

Maar hier scheiden blijkbaar hun levenswegen. Isaak gaat zijn eigen weg in het leven maar hij is geïnspireerd door dezelfde Jahweh. Dit doet denken aan Ismaël die ook een eigen weg ging maar dan geleid werd door Elohiem naar een samen enn eensgezind,isaak is niet de hoofdpersoon,binden van isaak,een goed offer,eensgezind offeren,isaak in het verbond,isaak gaat eigen weg,moriah,lachai-roi,wateroogbron van leven. Later in de verhalen zullen we Isaak terugvinden. Hij is ook aan een bron gaan wonen. Het is een bron die we kennen uit het verhaal van de weggestuurde Hagar. Zij kwam dank zij de engel van Jahweh tot inzicht bij de bron die zo de naam kreeg van Lachai-Roi1. Bijzonder is dat ook Isaak aan diezelfde bron2 is gaan wonen. Isaak verdween na het offer op de berg van Moriah, waar de Jahweh ziet, hij zich laat zien en inzicht geeft, naar Lachai-Roi. Hij verdween uit het zicht van zijn vader maar hij bleef onder het oog van Jahweh, de bron in de woestijn van de Negeb. Het water-“oog” in de woestijn. Deze term is de vertaling uit de Naardense Bijbel voor de waterput en komt uit het Hebreeuws. Dat wateroog is een spiegelplaats waar inzicht kan komen naar je eigen situatie vooral als Jahweh3 daarbij helpt.

 

1 Genesis 16,14.

2 Genesis 24,62: 62 Isaak was teruggekomen van de bron Lachai-Roï; hij woonde toen in de Negeb.

3 Er is hier opnieuw een doorgedreven standvastigheid vast te stellen in het gebruik van de godsnamen Jahweh en Elohiem.

28 september 2016

Een bijzondere manier van leven.

Die hele persoonlijke en bijzondere manier van leven van Abraham is het gevolg van ondervinding en inzicht,profetisch leven,vermeend gezond verstand,dostojevski,grootinquisiteur,veroordelen van mensen met vreemd gedrag,bezit werkt verblindend,volk van god op zoek,eenduidige systemen leiden naar ellendewat ingefluisterd werd door een heel persoonlijke Jahweh. Het innemen van standpunten die niet stroken met de gangbare manier van leven in die periode en die plaats vergt ondervinding en inzicht in een betere wijze van leven. Dit inzicht komt er door de ontwikkeling van het besef dat er nog een andere orde is dan deze waarin we leven. Dit inzicht komt niet zomaar uit de hemel gevallen zoals men zou kunnen concluderen uit de gecondenseerde levensverhalen die een bovennatuurlijke duiding krijgen in de Bijbel. Dit inzicht relativeert de algemeen aanvaarde waarden die berusten op het vermeende gezond verstand. Deze manier van kijken zoals Abraham ons voortoont, noemt men profetisch omdat ze toekomstgericht is. Om te leven volgens die inzichten is er veel moed en een typisch Hebreeuwse hardnekkige eigenzinnigheid nodig. Het is tegen stroom oproeien en niet aanvaard worden in de logica van een maatschappelijk systeem. Het is leven als een zonderling. Zo was het gezond verstand in die tijd overtuigd dat het beter was een persoon op te offeren dan een samenleving in vraag te stellen. Dit zondebokprincipe1 zorgde voor het uitschakelen van mensen die niet pasten in de opvatting over de maatschappij. De criteria van uitwijzing werden bepaald door wat als goed, mooi, nuttig, aanvaardbaar en passend was in het ontworpen maatschappijsysteem. Dit idee vinden we ook verder uitgewerkt in “De gebroeders Karamazov” van Dostojevski.  Het hoofdstuk over de grootinquisiteur van Sevilla geeft ons stof tot nadenken. De grootinquisiteur die Jezus veroordeelt omdat hij een verstorend element dreigt te worden in de samenleving, legt hem een passage voor uit de evangelieteksten2. Hij insinueert bij Jezus Christus een gebrek aan ondervinding en inzicht,profetisch leven,vermeend gezond verstand,dostojevski,grootinquisiteur,veroordelen van mensen met vreemd gedrag,bezit werkt verblindend,volk van god op zoek,eenduidige systemen leiden naar ellendeinzicht en zegt dat de manier, die hem voorgesteld werd door de satan, om de wereld te beheersen toch blijkt de goede te zijn. Macht en bezit blijken het meest efficiënt te zijn om invloed te hebben in de wereld. De redenering die in de Bijbel te vinden is klinkt anders dan het vermeende gezond verstand. Sodom bewees ons dat die elementen van macht en bezit zo verblindend werken dat ze grote ongelijkheden in de wereld teweeg brengen en zorgen voor vernietigende spanningen. Abraham toont ons ook dat er een andere weg is: deze van de door Jahweh geïnspireerde mensen waarvan het hart besneden is. Daardoor blijft het volk van God op weg, steeds op zoek naar ondervinding en inzicht,profetisch leven,vermeend gezond verstand,dostojevski,grootinquisiteur,veroordelen van mensen met vreemd gedrag,bezit werkt verblindend,volk van god op zoek,eenduidige systemen leiden naar ellendebeter leven in alle omstandigheden en tijden voor iedereen. Blijkt doorheen de mensengeschiedenis dat eenduidige systemen die niet geconfronteerd worden met de zich aandienende werkelijkheid steeds naar ellende leiden. Als “poortwachters”3 wijzen kritische profeten op de gevaren van een onevenwichtige en oneerlijke samenleving. Ook de profeten van vandaag hebben veel overtuigingskracht om hun inzichten door te drukken in een maatschappij waar op een ordinaire manier gedacht wordt en er zorgeloos en arrogant geleefd wordt zonder hart te hebben voor de mindere.

 

1 René Girard zie bijdrage: De god Elohiem tegenover de God van “Ik zal er zijn”.

2 Matteüs 4,1-11; Marcus 1,12-13 en Lucas 4,1-13.

3 Zie bijdrage: Opdracht voor middengroepen.

1 2 3 4 5 6 7 8 Volgende