22 april 2014

Lampen lichten.

In vers 16 lezen we al de eerste stap van de realisatie van een van de facetten van het concept van de Allerhoogste: God maakte de twee grote lampen, de grootste om over de vers 16,concept van de Allerhoogste,twee grote lampen,namen van zon en maan zijn gekend,het licht van de eerste dag wordt niet verwijderd,totaliteit van de ordening,bevestiging van visuele waarneming,lichten geven licht of schijnen,draagbare olielampen,dag te heersen, de kleinste om te heersen over de nacht, en Hij maakte ook de sterren. Met deze voorstelling hebben de toehoorders van het verhaal geen probleem. Ze krijgen voor hun dagelijkse waarnemingen van de zon, de maan en de sterren de verklaring van hun herkomst. Ze horen ook meteen dat het de bedoeling is dat de zon over de dag en de maan over de nacht zou heersen. De sterren die ze ’s nachts waarnemen horen er ook bij maar zijn niet heersend. Ze zijn minder opvallend maar horen er toch bij want ze worden volledigheidshalve niet vergeten door de schrijver.

We herinneren ons dat op de eerste dag het licht werd geschapen en dat het licht zorgdevers 16,concept van de Allerhoogste,twee grote lampen,namen van zon en maan zijn gekend,het licht van de eerste dag wordt niet verwijderd,totaliteit van de ordening,bevestiging van visuele waarneming,lichten geven licht of schijnen,draagbare olielampen, voor een scheiding tussen dag en nacht. We hadden begrepen dat dit licht geen fysisch licht was maar dat het symbool staat voor de totaliteit, het overkoepelende van de goddelijke ordening. Het is een zingevend beeld dat het concept van de inrichting van het alles, van de schepping, van het goddelijk bestel moet verklaren. Dit ontwerp wordt gedurende de vierde dag ingevuld met een materieel licht. De eerste grote scheiding tussen klaar en duister, tussen dag en nacht, wordt nu visueel bevestigd.

Bij het woordgebruik in de vertalingen is wel wat variatie De auteur spreekt bij de NBV die wij raadplegen in vers 14 tot 19  simpelweg over “lichten” of “lampen”. Een woordelijke en naar inhoud correcte vertaling zou echter moeten zijn: De lichten hebben als doel te lichtenop de aarde. De herhaling van licht en lichten die niet getuigt van veel taalflexibiliteit ligt aan de Hebreeuwse tekst. Het Hebreeuws gebruikt het zelfstandig naamwoord  “licht” (oor) en het vers 16,concept van de Allerhoogste,twee grote lampen,namen van zon en maan zijn gekend,het licht van de eerste dag wordt niet verwijderd,totaliteit van de ordening,bevestiging van visuele waarneming,lichten geven licht of schijnen,draagbare olielampen,werkwoord “schijnen” (oer = owr), die dezelfde wortel hebben en dus sterk op elkaar lijken. Om literair beter te klinken heeft Luther wellicht in zijn vertaling gekozen voor het werkwoord schijnen. Daar lezen we in Genesis 1,15: Ende dat sy zijn lichten aen “t Firmament des Hemels, op dat sy schijnen op aerden. Ende het geschiede alsoo. Zo klinkt het ook in Genesis 1,17: Ende Godt settese aen “t Firmament des Hemels, om te schijnen op Aerden,… In de meer moderne vertalingen probeert men dichter bij de Hebreeuwse brontekst te komen en gebruikt men het de werkwoordsvorm “licht geven”. Een subtiel verschil. Net zoals we gemerkt hebben in het hoofdstuk "Vierde dag met seizoenen of feesttijden" bij de passage over het gebruik van de trem "seizoenen" in de NBV, merken we hier in de Lutherse vertaling dat "lichten schijnen". We stellen vast dat de vertaling naar de volkstaal onder druk van een elegante en goed begrijpbare taal soms een verlies aan authenticiteit veroorzaakt. Anderzijds zijn dan authentieke vertalingen moeilijker te lezen.

Met de vertaling naar lampen ligt dat anders. Het beeld “lampen” voor het woord “lichten” werd regelmatig gebruikt in het Hebreeuws. Dit was een gekend beeld omdat er verlicht werd met olielampen in de tijd dat dit verhaal doorverteld werd. Daarover vinden we heel wat teksten1 ook in Exodus 35,14 waarin de Hebreeuwse woordstam verwijst naar olielampen zoals: de lampenstandaard met de bijbehorende voorwerpen, de lampen en de olie,…  Omdat er licht werd gemaakt door draagbare olielampen wordt het beeld dat God lampen plaatst aan het hemelgewelf een visuele voltreffer voor de Hebreeuwen van die tijd die merken dat die lampen zich dagelijks verplaatsen. Voor ons is de vertaling door lampen dan toevallig ook een welkome afwisseling en hoeven we ons niet te houden bij de meeste vertalingen van de vorige eeuw: En laten zij tot lichten zijn aan het hemelgewelf om licht te geven op de aarde.

 

1 Exodus 25,6; 27,20; 35,8; 35,14; 35,28; 39,37 en ook in Leviticus 24,2 en Numeri 4,9 en 16.

Commentaren

goed artikel zeg bedankt

Gepost door: gas en licht | 22 december 2014

Reageren op dit commentaar

De commentaren zijn gesloten.