29 juli 2016

De feiten in de zaak Sara.

Alle teksten blijven vrij onnauwkeurig over wat er eigenlijk met Sara gebeurde. Om daar een beter zich op te krijgen kunnen we niet anders dan de logica van de Bijbelhet gebeuren met sara,onrecht en onderdrukking,jeremia voorziet ondergang van egypte,maatschappelijke afbrokkeling,oorzaak en gevolg geforceerd dicht bij elkaar,uitleg als goddelijke straf,het gebeuren condenseren,slavinnen dienen de koning,onvruchtbaar door stress,amah is slavin,verhouding tussen baas en knecht te gebruiken. Het straffende optreden van God komt meestal in gang als mensen onrechtmatig behandeld worden en onderdrukt worden. We hadden dat bijvoorbeeld reeds in het verhaal van Abraham en Sara bij farao in Egypte. Genesis 12,17: 17 Maar de Heer bracht de farao en zijn hovelingen zware slagen toe om wat er gebeurd was met Sarai, de vrouw van Abram. Het systeem Egypte zal verder in de Schrift nooit op een positieve benadering kunnen rekenen. De profeet Jeremia zal dan ook weliswaar veel later de ondergang van Egypte in het vooruitzicht stellen1.

Maatschappelijke afbrokkelingen en de ondergang van systemen komen feitelijk door de opstand tegen een manier van samenleven. Een slecht beleid, het gebruik van macht om te onderdrukken en te vernederen en een oneerlijke behandeling van het volk door de machtigen leiden tot de ondergang. De gevolgen van een slechte manier van samenleven zijn niet steeds onmiddellijk voelbaar en worden soms pas in latere generaties zichtbaar. Ze leiden in vele gevallen als er niet op tijd ingegrepen wordt naar het failliet van bepaalde systemen. Oorzaak en gevolg worden in de Schrift om kenschetsende redenen dicht bij elkaar geplaatst en worden voorgesteld als een goddelijke straf. In werkelijkheid komen maatschappelijke catastrofes niet zomaar uit de hemel gevallen en daarom worden vaak vernietigende natuurelementen gebruikt om het gebeuren te condenseren. De bedoeling van het gebeuren met sara,onrecht en onderdrukking,jeremia voorziet ondergang van egypte,maatschappelijke afbrokkeling,oorzaak en gevolg geforceerd dicht bij elkaar,uitleg als goddelijke straf,het gebeuren condenseren,slavinnen dienen de koning,onvruchtbaar door stress,amah is slavin,verhouding tussen baas en knechtverhalen die op deze manier gepresenteerd worden is het op een profetische wijze een afschrikkende waarschuwing te schetsen.

We kunnen ons inbeelden dat het opnemen van Sara in de harem van de koning onder dwang gebeurde en dat er geen respect aan de dag gelegd werd voor de vrouwen van de stam die de gastvrijheid genoot. De vrouwen die opgesloten werden in de harem waren daar om onder dwang om de koning op alle mogelijke wijzen te dienen. Ze werden de slavinnen van de koning. Het zijn deze vrouwen in het huis van Abimelek van wie de schoot gesloten bleef. Hierbij is niet beweerd dat de onderlinge verhoudingen tussen de vrouwen binnen de harem vijandig waren en dat de vrouwen in deze situatie niet goed verzorgd werden. Misschien was zelfs het weigeren van seksueel contact met de losbandige koning een onderling afgesproken actie waaraan ook de vrouw van de koning zelf deelnam.

Om dan toch de snelle onvruchtbaarheid te kunnen verklaren, kunnen we ook de weg volgen van een hedendaagse theoretische redenering. Een van de belangrijkste redenen voor de psychisch geactiveerde onvruchtbaarheid, volgens psychologen, zijn stressvolle situaties. Deze stress kan in de hand gewerkt zijn door de obsessie van Abimelek voor andere in zijn ogen meer aantrekkelijke vrouwen van vreemde afkomst. Een bezeten koning is niet meer in staat zich te kwijten van zijn verantwoordelijkheden voor zijn eigen volk en heeft ook geen oog meer voor eigen vrouw of slavinnen. Het werkwoord “yalad” is evengoed het verwekken als dragen van kinderen. Wat de verantwoordelijkheid voor de onvruchtbaarheid verdeelt over zowel mannen als vrouwen. Tegelijk is Abimelek een slecht voorbeeld voor de het gebeuren met sara,onrecht en onderdrukking,jeremia voorziet ondergang van egypte,maatschappelijke afbrokkeling,oorzaak en gevolg geforceerd dicht bij elkaar,uitleg als goddelijke straf,het gebeuren condenseren,slavinnen dienen de koning,onvruchtbaar door stress,amah is slavin,verhouding tussen baas en knechtbevolking van Gerar. Mogelijks wordt hier een voorzet gegeven voor een begin van de bevraging van het systeem van het houden van een harem en sommige vormen van slavernij. De Hebreeuwse term “amah”, slavin, dient hier in deze context dan ook niet verbloemd vertaald te worden door dienstmaagd of bijvrouw. In de teksten die de voorschriften voor de het Godsvolk bevatten zullen ook menselijke gedragspatronen tegenover de slaven aan bod komen die voor die tijd revolutionair zijn. Deze maatschappelijke voorschriften die de verhouding bepalen tussen bazen en knechten dienen mee te evolueren in de tijd en in de totale context van heel samenleving ook als er meer interactie komt tussen alle volken.

 

1 Jeremia 46,13-28.

28 juli 2016

Het uitsterven van Gerar wordt afgewend door de smeekbede van Abraham.

Genesis 20,17-18: 17 Abraham bad toen tot God, en God genas Abimelek, zijn abraham,abimelek,slavinnen,aqar van de gesloten schoot,schaken van vrouwen van vreemde origine,harem van de koning,abraham is een zegen,abraham is het goede voorbeeld,jahweh aan zijn rechterzijdevrouw en zijn slavinnen, zodat zij weer kinderen konden krijgen, 18 want de Heer had iedere schoot in het huis van Abimelek gesloten, vanwege het gebeurde met Sara, de vrouw van Abraham.

Het bidden van Abraham tot Elohiem heeft uitwerking. De genezing van het hof van Abimelek van onvruchtbaarheid werd op die manier bekomen. Maar nergens lezen we vooraf dat het hof van Abimelek getroffen was door onvruchtbaarheid. Er is wel sprake van een dreigende doodstraf die voorzien was bij het niet vrijlaten van Sara: Genesis 20,7: ‘7 Geef dus die man zijn vrouw terug; hij is een profeet en zal voor u bidden dat u blijft leven. Maar als u haar niet teruggeeft, weet dan, dat u zeker zult sterven, u en iedereen die bij u hoort.’ Als we dan toch die doodstraf willen aanhouden zonder die onvruchtbaarheid ter zijde te schuiven, kunnen we deze eerder zien als een stilaan uitsterven van de bevolking van Gerar omdat de vrouwen tot in de wortel verdord waren, “aqar”. In relatie met de bovenwereld luidt het dan dat ze onvruchtbaar waren omdat ze de weg van Elohiem niet volgden. Dit staat in tegenstelling met Sara die wel vruchtbaar werd eens ze in stapt in de dwingende orde van El Shaddai. Dit lijkt een vaag teken dat Sara reeds zwanger is op het moment dat ze in de harem van koning Abimelek opgenomen werd. Hoewel ze daar tegen haar wil binnen zat abraham,abimelek,slavinnen,aqar van de gesloten schoot,schaken van vrouwen van vreemde origine,harem van de koning,abraham is een zegen,abraham is het goede voorbeeld,jahweh aan zijn rechterzijdekunnen we ons inbeelden dat ze goed verzorgd werd in de eerste periode van haar zwangerschap.

Toch merken we in de tekst dat de slechte gewoonte in Gerar om de vrouwen van ander stammen te schaken om de koning te plezieren bij deze gelegenheid aan de kaak wordt gesteld. Dank zij dit voorval met Sara, dank zij een dreigende goddelijke droom en de terechtwijzing van Abraham zouden ze tot inzicht moeten komen dat hun praktijken ongehoord waren. Met dit inzicht kunnen ze een belangrijke stap in hun ontwikkeling richting verstandhouding tussen de stammen zetten. Zo was Abraham weer eens een zegen voor een andere stam wat dan uitmondt in een betere samenleving. Opnieuw komt de impulstekst die Abraham vernam bij het begin zijn zending op weg naar het beloofde land boven drijven. Genesis 12,1-3: 1 De Heer zei tegen Abram: ‘Trek weg uit uw land, uw stam en ouderlijk huis, naar het land dat Ik u zal aanwijzen. 2 Ik zal een groot volk van u maken. Ik zal u zegenen en uw naam groot maken, zodat u een zegen zult zijn. 3 Ik zal degenen zegenen die u zegenen, maar degene die u verwenst zal Ik vervloeken. Om u zullen alle geslachten op aarde zich gezegend noemen.’ Het abraham,abimelek,slavinnen,aqar van de gesloten schoot,schaken van vrouwen van vreemde origine,harem van de koning,abraham is een zegen,abraham is het goede voorbeeld,jahweh aan zijn rechterzijdeterechtwijzen van falende mensen zonder hen te vernederen en zonder geweld te gebruiken is immers een blijk van goedheid. De bedoeling is deze mensen beter te maken zodat ook de maatschappij een stukje meer leefbaar wordt. Deze actie vraagt veel opmerkzaamheid, diplomatie en een hart voor de mensen en is maar te verwezenlijken als de goede mens ook gedragen wordt. Dit is dan de zegen die Abraham van Jahweh kreeg. Hij kreeg de mogelijkheden en de steun van “de aanwezige”, die hem begeleidt als een schaduw aan zijn rechterzijde1, in zijn levenssituatie1 om een barmhartig mens te zijn.

 

1 Psalm 121,5.

27 juli 2016

Abraham mag een verblijfplaats uitkiezen.

De keuze die Abimelek aan Abraham laat is woordelijk op dezelfde wijze voorgesteld abimelek,abraham,lot,geen eigendom,ter beschikking stellen,broer en zuster,zilverstukken en onschuld,afkopen van de vernedering,sluier om mooie ogen weg te stoppen,stamvan abraham is een autonoom volk,abraham dwingt respect afals de keuze die Abraham aan Lot liet. Kies maar uit het land dat je ziet en dat voor je ligt. Abraham mag met zijn stam gaan wonen waar hij wil. Hij krijgt het beheer over het land dat hij voor zijn ogen ziet. Het is geen overdracht van het land in eigendom maar een gastvrij ter beschikking stellen van een gebied buiten de stad Gerar. De betekenis van het Hebreeuwse “Gerar” is dan ook verblijf en oponthoud. Na de toezegging aan Abraham wordt ook Sara aangesproken door de koning. Genesis 20,16: 16 En tegen Sara zei hij: ‘Ik geef uw broer nu duizend zilverstukken; dan weet heel uw omgeving dat u onschuldig bent en blijft uw eer volkomen ongerept.’ Nu spreekt Abimelek over “uw broer” als hij over Abraham spreekt tegen Sara. Het is precies of de discussie tussen Abraham en Abimelek over de verwantschap van Abraham niet doorgetrokken wordt naar Sara. Dit hoewel Sara ook beweerde dat ze de zuster was van Abraham. Genesis 20,5: 5 ‘Hij heeft immers verklaard dat zij zijn zuster is; en ook zij heeft beweerd dat hij haar broer is. Ik heb in alle onschuld en te goeder trouw zo gehandeld.’ Het is evenwel ook denkbaar dat met de uitdrukking broer en zuster verwezen wordt naar een gelijkgezindheid of een familieband1.

De uitspraak van Abimelek over die zilverstukken en de onschuld van Sara werd reeds op verschillende manieren geïnterpreteerd. Dit ook omdat sommige abimelek,abraham,lot,geen eigendom,ter beschikking stellen,broer en zuster,zilverstukken en onschuld,afkopen van de vernedering,sluier om mooie ogen weg te stoppen,stamvan abraham is een autonoom volk,abraham dwingt respect aftekstelementen helemaal anders vertaald worden zoals “dan weet heel uw omgeving dat u onschuldig bent”. We halen de Naardense Bijbel erbij met Genesis 20,16: Tot Sara heeft hij gezegd: hierbij heb ik duizend zilverling aan je broer gegeven: ziehier, laat dat voor jou een ‘sluier voor de ogen’ wezen, voor ieder die bij je bent; voor ieder ben je dan in ere hersteld! Als de sluier voor de ogen letterlijk gelezen wordt dan wordt Sara aangeraden met de gave van geld die aan Abraham gegeven wordt om sluiers te kopen voor haar en haar stamgenotes die in relatie zijn met een man. Misschien probeert Abimelek zo duidelijk te maken dat hij bijna bezweek door de mooie ogen van de Hebreeuwse en wil hij verhinderen dat zijn stadsgenoten voor dezelfde verleiding staan. Deze letterlijk interpretatie lijkt ons eigenaardig vooral omdat het advies komt van een vreemde koning die net terecht gewezen is door Elohiem. Hij is zeker niet de uitgelezen persoon om de Hebreeuwse vrouwen aan te raden een sluier te dragen.

De vrijpostigheid van koning Abimelek, die verpakt was in de gastvrijheid, getuigde van weinig respect voor de Hebreeuwse stam. Zo kunnen we de gave van de zilverstukken dan beter bekijken als een verontschuldiging voor zijn onbeschaamd en respectloos gedrag tegenover Sara. Laat ons dat toedekken met een sluier en vergeet het ongepast gedrag van koning Abimelek. Abimelek bekent met het betalen van een groot bedrag aan zilverstukken zijn koninklijke schuld. Sara heeft hem op geen enkele manier uitgedaagd. Zij heeft zich eerbaar gedragen en zelfs de bewering dat Abraham haar broer was doet hier niet ter zake want het was Abimelek die te ver ging in zijn wensdromen.

Beide acties van Abimelek moeten het bewijs vormen dat de nomadenstam van abimelek,abraham,lot,geen eigendom,ter beschikking stellen,broer en zuster,zilverstukken en onschuld,afkopen van de vernedering,sluier om mooie ogen weg te stoppen,stamvan abraham is een autonoom volk,abraham dwingt respect afAbraham respect had afgedwongen en als autonoom volk werd erkend. Een volk dat zijn eigen God, Jahweh, heeft en door die godheid beschermd wordt. Ook hier in de omgeving van Gerar worden de nieuwkomer Abraham, zijn stam en zijn door God geïnspireerde levenswijze naar waarde geschat net zoals Melchisedek, de priester-koning van Salem, dat deed2. Naast een gulle gastvrijheid zijn het nu vee, slaven en een fors bedrag in plaats van een priesterlijke maaltijd met brood en wijn.

 

1 zie bijdrage: Zij is mijn zuster, hij mijn broer.

2 Genesis 14,18.