30 december 2016

Gastvrijheid, afgunst en angst.

De angst en de afgunst bij de bewoners van Gerar berust op het feit dat bij de Hebreeuwen meer vertrouwen is in de toekomst omdat hun solidaire manier van leven voorspoed geeft. Bij gebrek aan inzicht en door een zelfgenoegzame houding, die niet toelaat zich vragen te stellen over de eigen manier van leven, dient, volgens de bewoners van Gerar, dit afwijkend gedrag bestreden te worden. Deze strijd wordt gerechtvaardigd door het beschermen van de macht en bezit. Genesis 26:15-16: 15 Daarom verstopten de Filistijnen al de putten die de knechten van zijn vader Abraham indertijd gegraven hadden, en gooiden ze dicht met zand. 16 En Abimelek zei tegen Isaak: ‘Ga bij ons weg, want u bent veel te machtig geworden.’

Er bestond een gedoogbeleid tot op het moment dat de afgunst zich meester maakte van de bevolking van Gerar. De Hebreeuwen werden geduld op basis van de overeenkomst tussen Abraham en de vroegere koning Abimelek in Genesis 21,32. Het volk nam zelf het initiatief door dit akkoord te schenden. De bewoners van Gerar maken een einde aan de gunst van het gedoogbeleid dat ook door de huidige Abimelek werd verder gezet. De gunst van het gebruik van de waterputten moest ophouden volgens de bevolking. De putten die voorheen waren gegraven afgunst,angst,vertrouwen in de toekomst,gedoogbeleid,geduld worden,spanningen door verschil,machtsverhouding,democratie,schervengerecht,leiders volgen advies van volk,vertrekken zonder geweld,als er geen ruimte is voor twee volken dan moet er een vertrekke,angst is de reden,voorspoed ligt in het volgen van de weg van jahwehboden ook voordelen aan de bewoners van de streek van Gerar. Toch wil men omwille van het groeiend verschil1 en de mogelijkheid tot een verandering van de machtsverhouding in de streek van Gerar de Hebreeuwen verbannen uit deze omgeving.

Men zou die actie van de burgers kunnen zien als een stap in de richting van de democratie. Het volk grijpt de macht in eigen hand. Later in de geschiedenis spreekt men bij de Grieken van het schervengerecht waar de naam van de uit te sluiten persoon opgeschreven wordt. Naar aanleiding van die uitspraken of die acties van de bevolking wordt er door de beleidsvoerders een beslissing getroffen.

Abimelek nodigt Isaak uit om te vertrekken zonder dat er geweld gebruikt wordt. Het machtsverschil en de onvrede daarover hoeft niet uit te groeien tot een open conflict. We kenden in Genesis 13 ook een begin van conflict tussen de herders van Lot en deze van Abraham. In Genesis 13,8 was de kerngedachte: 8 Daarom zei afgunst,angst,vertrouwen in de toekomst,gedoogbeleid,geduld worden,spanningen door verschil,machtsverhouding,democratie,schervengerecht,leiders volgen advies van volk,vertrekken zonder geweld,als er geen ruimte is voor twee volken dan moet er een vertrekke,angst is de reden,voorspoed ligt in het volgen van de weg van jahwehAbram tegen Lot: ‘Laten wij geen ruzie met elkaar maken en onze herders evenmin; wij zijn toch broers van elkaar. Als een van beide partijen vertrok hoefde er geen openlijk gevecht te ontstaan. Abraham stelde zich toen ook begripvol op. Deze houding herhaalt zich nu tegenover de gastheren van het Hebreeuwse nomadenvolk. Weer is dat voorbeeldvolk een ervaring rijker in het samenspel van de volken in de wereld.

De reden die Abimelek geeft om aan te sturen op het vertrek van Isaak en zijn volk is niet de afgunst maar de angst voor de machtsontwikkeling van de nomadenstam die voorspoed kent en die door zijn inzet hoopvol naar de toekomst kan kijken. Hieruit kunnen we besluiten dat de stam van Abraham, door hun attitude om steeds binnen het verbond met Jahweh op zoek te gaan naar een beter manier van leven, een voorspoedig bestaan leidt. Deze soort van vooruitgang kennen de Filistijnen niet. De Bijbelse beoordeling ligt hier op een heel ander vlak dan de macht die militair gedemonstreerd wordt. Het is de kracht die uitgaat van het volgen van de weg van Jahweh waar rechtvaardigheid, solidariteit en zorgzaamheid de basiswaarden zijn voor het goddelijk concept van de scheppingsorde. Deze kracht is komt vaak in tegenstelling met macht en bezit.

1 zie bijdrage: De bron en de oplossing van alle twisten zit verwerkt in de Bijbelverhalen.

29 december 2016

Goede herders, landbouwers en vaders.

Isaak en Rebekka en heel hun stam werden ongemoeid gelaten en ze leefden geen integratie,geen overnemen van gewoonten,levenswijze van de hebreeuwen,volk trouw aan het verbond,geen inmenging,moeilijke onstandigheden,betere toekomst,geloof in toekomst geeft ruimte voor verdere generaties,besneden worden afhankelijk van de ouderen,herdersvolk,aantal jaagt angst aanverder ongehinderd in de streek van Gerar. Ze hoefden zich niet aan te passen of te integreren aan de gewoonten in Gerar waar ze tijdelijk verbleven. Genesis 26,12: 12 Isaak had in die streek gezaaid en hij oogstte dat jaar honderdvoudig, want de Heer zegende hem. 13 Hij werd steeds rijker en was tenslotte schatrijk. 14 Hij bezat kudden schapen en runderen, en zoveel knechten dat de Filistijnen jaloers op hem werden. Op een indirecte manier houdt de schrijver een pleidooi voor de levenswijze van de Hebreeuwen. Zij hebben een manier van leven die vruchten afwerpt en die voorspoed in de hand werkt. Dit kon alleen maar omdat ze hun eigen volksaard en het verbond trouw bleven. Daarom was elke inmenging of aanpassing aan een andere vorm van samenleving te mijden.

Al leven de Hebreeuwen in moeilijke omstandigheden in het gebied rond Gerar dat niet erg vruchtbaar is, toch weten ze zowel hun landbouwactiviteiten als hun veehouderij zo te combineren dat ze zeer succesvol zijn. Menselijk zijn ze ook zeer vruchtbaar omdat ze overtuigd zijn van een betere toekomst. Ze merken dat het werken met de mogelijkheden die ze uit de schepping gekregen hebben, hen een hoopvolle toekomst biedt. Het vertrouwen in de toekomst laat kinderrijke gezinnen toe. Dit alles is te danken aan de zegen die rust op het volk van Abraham.

Als we de elementen uit de zegen van Jahweh in het verbond telkens opnieuw horen, kunnen we vermoeden dat het ter beschikking stellen van de schepping en de erkenning door de mensheid van de weg van Jahweh, bedoeld worden. Zelfs al zijn de omstandigheden moeilijk toch is er gewin en vooruitgang. De voorwaarde is dat de mens zaait en de kudden houdt en gelooft in een betere toekomst waar ruimte is voor de nieuwe generaties. Werken aan een betere toekomst is een van de Hebreeuwse eigenschappen die steeds op zoek zijn naar het “goed leven”. Zij zoeken als volk samen naar een betere toekomst. Zij werken ook aan een betere toekomst en blijven niet bij de pakken zitten. Zij zaaien om te kunnen maaien en ze hoeden hun schapen voor de opbrengsten van melk, wol en vlees. Zij richten zich geen integratie,geen overnemen van gewoonten,levenswijze van de hebreeuwen,volk trouw aan het verbond,geen inmenging,moeilijke onstandigheden,betere toekomst,geloof in toekomst geeft ruimte voor verdere generaties,besneden worden afhankelijk van de ouderen,herdersvolk,aantal jaagt angst aannaar het verbond van Jahweh dat gesymboliseerd wordt door de besnijdenis. Besneden zijn is iets dat niet met de menselijke natuur meegegeven is maar dat door de ouderen aangebracht wordt aan de nieuwe mensen. Zo worden nieuwe mensen besneden van hart wat voor hen perspectieven opent naar een nieuwe en betere wereld. Zij worden de nieuwe herders van de toekomst die behoedzaam omgaan met de natuur en met de mensen. Welk volk kan er beter een voorbeeld geven van hoe het verder moet dan een herdersvolk? Zij beheren de beschikbare natuur op een respectvolle en duurzame manier en leven in respect voor andere volken, die hen respecteren. Ze zijn een zegen omdat ze gezegend zijn. Spijtig dat een groeiend bevolkingsaantal dat te danken is aan welvaart door samenwerking andere groepen angst aanjaagt. Dit komt vaker voor in de samenleving van de volken.

28 december 2016

Terechtwijzing en verdediging van Isaak.

Omdat het voor Abimelek onduidelijk en onterecht was waarom Isaak rondvertelde dat Rebekka zijn zuster was roept hij hem ter verantwoording. Genesis 26,9-11: 9 Daarop riep hij Isaak bij zich en zei tegen hem: ‘Wat zie ik? Zij is uw vrouw! Hoe hebt u dan kunnen zeggen dat ze uw zus is?’ Isaak zei: ‘Ik was bang dat ik om haar mijn leven zou verliezen.’ 10 Toen zei Abimelek: ‘Hoe hebt u ons dat kunnen aandoen? Iemand van het volk had gemakkelijk met uw vrouw gemeenschap onterechte verklaring,huwelijk wordt gerespecteerd in gerar,wet beschermt gehuwden,rechten van de vreemdeling,wetten andere volken niet gekend,geen gemengde huwelijken,huwelijk tussen gelijkgezinden,stammenhuwelijk,huwelijk broer en zus,verbod op gemengde huwelijkenkunnen hebben, en dan had u schuld over ons gebracht.’ 11 En Abimelek gebood heel het volk: ‘Wie deze man of zijn vrouw te na komt, wordt onherroepelijk gedood.’ Uit deze passage wordt duidelijk dat een huwelijk gerespecteerd wordt en zelfs bij wet beschermd is in Gerar. De strenge doodstraf is de wetgeving van Gerar voorzien als sanctie voor het schenden van de integriteit van de partners van een huwelijksverbond.

Vergeleken met de Egyptische moraal waar een vreemdeling geen rechten had, heeft deze samenleving strengere principes. Ze hebben respect voor het huwelijk van de vreemdeling. Doordat de semi-nomadische stam van Isaak nooit integreerde in andere samenlevingen waren ze zich geenszins bewust van de geldende wetten bij andere volken. Als ze steeds van het slechts mogelijke scenario uitgingen, namen ze geen risico. Dit dacht ook Isaak met zijn leugen om zijn leven veilig te stellen. Eigenlijk was het ook geen leugen in de visie van Isaak.

In de tijd dat Abraham te gast was in Gerar, werd er door hem respect opgeëist voor hun huwelijk maar door Sara voor te stellen als zijn zuster werd ook duidelijk gemaakt dat heel de stam niet vatbaar was voor gemengde huwelijken. Deze vreemde manier van handelen werd toen ook niet begrepen. Ook dit aspect van de onterechte verklaring,huwelijk wordt gerespecteerd in gerar,wet beschermt gehuwden,rechten van de vreemdeling,wetten andere volken niet gekend,geen gemengde huwelijken,huwelijk tussen gelijkgezinden,stammenhuwelijk,huwelijk broer en zus,verbod op gemengde huwelijkenHebreeuwse samenleving maakt hen bizar voor de volken waarbij zij leven en te gast zijn. Ook daarom zijn zij immers vreemdelingen waar ze ook wonen. Voor de Hebreeuwen kan alleen een huwelijk tussen stamgenoten erfgenamen van het verbond voortbrengen. Daarvan zijn al verschillende voorbeeldverhalen1 verteld en zullen er nog enkele volgen tot dit vastligt in de wetten.

Ook Isaak stelde Rebekka voor als zijn zuster. Bij uitbreiding zou dit door derden moeten begrepen worden dat zij een stamgenote van de Hebreeuwse semi-nomade stam is. Dit werd echter door de andere volken niet op die manier ingeschat. Ook deze keer wijst een later lid van de Abimelekdynastie Isaak daar over terecht. Na zovele jaren is de visie van het volk van Gerar helemaal niet gewijzigd op gemengde huwelijken. Wellicht zijn ze omzichtiger geworden na de reactie Abraham na het droomvisioen van een van de voorouders van de huidige koning2. De straf van God sloot iedere schoot in het huis van Abimelek wat erop wijst dat gemengde huwelijken niet vruchtbaar zijn. Het verbod op gemende huwelijken werd echter niet aangepast in de wetten van Gerar. In zijn rechterlijk gezag waarschuwt Abimelek bij deze gelegenheid Isaak. Daardoor weet Isaak dat de wetgeving uitsluitend sanctioneert bij de schending van een huwelijk. Voor alle duidelijkheid voert Abimelek een tijdelijke en algemene maatregel in uit respect voor de gewoonten bij de Hebreeuwen. Deze verordening wordt in vers 11 nog eens over het volk afgeroepen met de sanctie erbij als dit voorschrift overtreden wordt.

 

1 Genesis 15,2-4; Genesis 21,10-12.

2 Genesis 20,6-7.