31 maart 2017

Bilha is anders dan Hagar.

Rachel legt zich na haar gebed aan Jahweh neer bij haar onvruchtbaarheid. Alles aanvaardt onvruchtbaarheid en biedt slavin bilha aan,bilha baart een zoon,dan,sarai en hagar,timide en arrogante slavinnen,onvruchtbaarheid opgevangen door slavin,moeilijke beslissinggoed overwogen dacht ze niet te mogen klagen omdat Jakob haar zeer liefhad, meer dan alle andere vrouwen. Zij overwoog haar Jakob niet te verliezen en drong niet meer aan om haar vruchtbaarheid exclusief te maken. Jakob heeft meerdere vrouwen en heeft zijn plicht als stamvader om een groot volk te worden. Genesis 30,3-6: 3 Daarop zei ze: ‘Hier is mijn slavin Bilha; heb gemeenschap met haar; dan kan zij op mijn knieën baren en kan ik kinderen krijgen door haar.’ 4 Zij gaf hem dus haar slavin Bilha tot vrouw en Jakob had gemeenschap met haar. 5 Bilha werd zwanger en schonk Jakob een zoon. 6 Rachel zei: ‘God heeft mij recht gedaan. Hij heeft mijn gebed verhoord en mij een zoon geschonken.’ Daarom noemde zij hem Dan. Het was een verschrikkelijk moeilijke beslissing voor Rachel maar ze vertrouwde haar timide dienstmaagd toe aan Jakob als bijvrouw1.

We kennen al zo’n verhaal van een slavin. Toen was het Sarai die haar slavin Hagar aan Abram gaf. Dat verhaal kende geen goed verloop en veroorzaakte spanningen tussen Abraham en Sarah. Een eerste keer liep het al mis toen Hagar zich arrogant opstelde tegenover haar meesteres en zich als stammoeder ging beschouwen2. Dit was toen ze merkte dat ze zwanger was van Abram. Sarai vroeg het oordeel van God. Maar Hagar die weggestuurd werd mocht terugkomen om haar zoon Ismaël in de beste omstandigheden op de wereld te brengen. Toen meer dan tien jaar bleek dat Ismaël spotte met Isaak werd de breuk definitief. Abram had toen een zetje nodig. Abram noemde toen al Abraham en hij had na de verplichting om zijn volk te besnijden de belofte gekregen van een zoon met Sara. Dit werd bevestigd door een goddelijk bezoek aan zijn tent2. Deze Isaak zou zijn enige opvolger worden. Er was dus geen plaats voor een tweede opvolger. Genesis 21,10-12: 10 zei ze (Sara) tot Abraham: `Jaag die slavin met haar zoon weg, want de zoon van die slavin mag geen mede-erfgenaam worden van mijn zoon Isaak.' 11 Abraham vond deze eis zeer ongepast, omdat het toch om een zoon van hem ging. 12 God echter zei hem: `Wat Sara ten aanzien van de jongen en uw slavin eist, moet gij niet als ongepast beschouwen. Luister naar alles wat zij u zegt: want alleen door Isaak krijgt gij een nageslacht dat uw naam draagt’.

Tussen Hagar en Bilha is er een duidelijk verschil. De Egyptische slavin van Sara aanvaardt onvruchtbaarheid en biedt slavin bilha aan,bilha baart een zoon,dan,sarai en hagar,timide en arrogante slavinnen,onvruchtbaarheid opgevangen door slavin,moeilijke beslissingwas arrogant en beschimpte haar meesteres. Bilha is echter bedeesd en volgzaam en wil meewerken aan het voorstel van Rachel die ook kinderloos was en dezelfde oplossing koos omdat dit voorzien was in de plaatselijke gewoonten en voorschriften. Rachel bewijst met de naam van de zoon die geboren werd uit haar slavin maar die haar toegewezen werd, dat dit alles te danken was aan de Ene. De naam was: “Dan” en dat betekent oordeel. Na haar smeekbede was de geboorte van een nieuwe telg van de aartsvader via haar slavin Bilha het oordeel van Elohiem, god die de vruchtbaarheid in de schepping had gelegd. Ze kon haar onvruchtbaarheid overbruggen door gebruik te maken van de vruchtbaarheid van haar slavin. Haar moederschap via de omweg van het toen geregelde draagmoeder omwille van haar onvruchtbaarheid was gelegitimeerd door de Ene. Als een moeder mocht ze zelf de naam geven. Net zoals Lea haar voordeed, geeft Rachel ook een betekenisvolle naam.

 

1 De Hebreeuwse naam “Bilhah” is afgeleid van “balah” en “bahal”, bedeesd of timide en schrikwekkend.

2 Genesis 16,3-5.

3 Genesis 18,10.

30 maart 2017

Jakob verwijst naar Jahweh maar Rachel begrijpt hem niet.

Het doodgaan zonder kinderen is niet alleen een schande het betekent ook een doodgaan is dor zijn,mislukking oznder kinderen,kinderen zijn rijkdom en becherming,mens heeft niet alleen de touwtjes in handen,groeiproces bij jakob,ervaring en levenslessen,verwijt dat onvruchtbaarheid aan jahweh ligtmaatschappelijke mislukking want kinderen betekenen rijkdom en bescherming. In samenlevingen waar geen sociale voorzieningen zijn, staat kinderloosheid gelijk met armoede. Het beklag over kinderloosheid horen we vaker in de Bijbel. Hanna de moeder van Samuël had het zelfde probleem maar zijn bad tot de Ene en werd verhoord1. Voor deze optie stond Rachel niet open en daarom moest ze terecht gewezen worden. Genesis 30,2: 2 Jakob werd kwaad op Rachel en antwoordde: ‘Neem ik soms de plaats in van God, die je geen kinderen laat krijgen?’ Met deze reactie van Jakob weten we dat hij de Ene erkent in de gang van de schepping, in de voortplanting van al wat leeft. Het is een soort geloofsbelijdenis nadat hij in een droom de verzekering kreeg dat hij zou bijgestaan worden door Jahweh, zijn god.

Het is een bewijs dat Jakob tot het besef komt dat hij niet alleen de touwtjes in handen heeft over zijn leven. Hier stelt hij zich niet meer in de plaats van god om de belofte van Elohiem van een groot volk uit te voeren. Toen het krijgen van zonen geen probleem was bij Lea, dacht Jakob er echter ook niet aan de Ene te danken en zo te verwijzen naar de binding met het bovennatuurlijke. Lea deed dat wel. Daardoor is Lea een geslaagde aartsmoeder en dit zal zo blijven in lengte van dagen. Jakob is nog steeds in een groeiproces. De omstandigheden van zijn leven zijn hem gaandeweg aan het vormen als aartsvader. Nu erkent hij Jahweh als onstuitbare verdrukker omdat hun passionele relatie niet beantwoord wordt met een nakomeling. Hij laat hen geen kinderen krijgen. Het is doodgaan is dor zijn,mislukking oznder kinderen,kinderen zijn rijkdom en becherming,mens heeft niet alleen de touwtjes in handen,groeiproces bij jakob,ervaring en levenslessen,verwijt dat onvruchtbaarheid aan jahweh ligteen eerste stap in de erkenning van Jahweh. Hij komt van ver want hij heeft in het verleden meestal gedacht dat hijzelf de godsspraken van de Ene moest verwezenlijken. De linzensoep en de leugen bij zijn vader om de zegen te krijgen waren daarvan duidelijke voorbeelden voor hij zelf die andere droom kreeg met de verzekering dat hij bijstand zou krijgen van de aanwezige Jahweh. Nu moet hij nog beseffen dat hij als knecht het huis niet kan bouwen. Psalm 127,1-5: 1 Als de Heer het huis niet wil bouwen, vergeefs zwoegen daaraan de bouwers; wil de Heer de stad niet bewaken, vergeefs staat de wachter op wacht. 2 Vergeefs is het dat gij vroeg opstaat, vergeefs dat ge laat pas u rust gunt, dat gij het brood eet der smarten: Hij toch schenkt die Hij lief heeft de slaap. 3 Zie wat Hij heeft toegedacht: zonen, zijn gave: de vrucht van de schoot. 4 Als pijlen in de hand van de strijder zo zijn de zonen der jeugd. 5 Wel is hij gelukkig, de man die met deze zijn pijlkoker vulde: zij maken hem niet beschaamd als zij te woord moeten staan vijanden in de stadspoort. Jakob zelf mag niet klagen omdat hij volgens het beeld van de psalm al vier pijlen in zijn koker heeft. Dat zijn de zonen die Lea hem geschonken heeft. Hij wijst er Rachel op dat haar onvruchtbaarheid aan Jahweh gelegen is en dat hij daar geen andere wending kan aan geven. Eigenlijk geeft hij Rachel het onrechtstreekse advies te bidden tot Jahweh om kinderen te krijgen.

 

1 1 Samuël,1,2-20. In andere teksten wordt het zwagerhuwelijk voorgesteld zoals in Genesis 38,8 en Deuteronomium 25,5.

29 maart 2017

Na-ijver wordt afgunst en verwijt.

Verzen 31 van het vorige hoofdstuk, Genesis 29, geeft ons een nogal zachte haat tegenover liefde,minder bemind,hebreeuws minder categorisch,gemeenschap met lea bewijst geen haat,gelijke kansen voor de zusters,rachel verwend met liefde,lea verwend met kinderen,zonder kinderen buiten de belofte van een groot volk,pas in ellende ontdekt men de ene,open voor de goddelijke ordevertaling van de houding van Jakob tegenover zijn Lea. De Hebreeuwse tekst spreekt van “sane” dat gehaat betekent. Dat klinkt ons anders in de oren dan onze vertaling dat Lea minder bemind was. Toch leunt onze vertaling, die wij raadplegen, dichter aan bij de werkelijkheid als we deze uitdrukking naast andere Bijbelse teksten1 leggen. De tegenstelling tussen liefhebben en haten komt steeds voor in die Hebreeuwse teksten en dit is een taaleigen manier om een vergelijking te maken zonder categorisch te zijn. Minder bemind is dus een goede vertaling. Gemeenschap hebben met een vrouw die gehaat wordt is inderdaad weinig waarschijnlijk. En de vier kinderen die Lea reeds baarde getuigden ervan dat ze het toch met elkaar konden stellen. Wellicht een doorn in het oog van Rachel. Genesis 30,1: 1 Rachel zag dat zij Jakob geen kinderen schonk. Ze werd jaloers op haar zuster en zei tegen Jakob: ‘Geef mij toch kinderen, anders ga ik dood.’ De studieronde is voorbij en de wedijver tussen de zussen wordt afgunst. Ze vertrokken niettemin, door de regeling die Herodotus beschrijft, met dezelfde kansen en waren gelijkberechtigd. Rachel genoot de voorkeur van Jakob en dat had hij niet verborgen gehouden voor Lea. In tegenstelling van wat Jakob voelt, is het Lea die kinderen schenkt aan Jakob. Nu Lea kinderen had gegeven aan Jakob, kijkt Rachel die kinderloos blijft met lede ogen toe. Uit de namen van de kinderen van Lea begrepen we dat ze in weerwil van haar vruchtbaarheid toch niet het gevoel had dat ze op de eerste plaats kwam voor Jakob. Het lag wel in haar bedoeling om als enige stammoeder de belangrijkste vrouw van Jakob te zijn. Opvallend is ook haar dankbaarheid die ze betoont aan de Ene voor haar vruchtbaarheid via de namen van kinderen. Ze ziet in dat Jahweh haat tegenover liefde,minder bemind,hebreeuws minder categorisch,gemeenschap met lea bewijst geen haat,gelijke kansen voor de zusters,rachel verwend met liefde,lea verwend met kinderen,zonder kinderen buiten de belofte van een groot volk,pas in ellende ontdekt men de ene,open voor de goddelijke ordeneerzag op haar ellende in de naam van Ruben en ze dankt daarvoor via de naam van Juda. In deze tekst zijn d betekenissen van deze namen toepasbaar als uitdrukking van de gemoedstoestand van Lea. Net als Rebekka2 aanvaardt ze het verband tussen haar moederschap en het bovennatuurlijke. Ze erkent de Ene in haar vruchtbaarheid en dankt daarvoor.

De jonge Rachel was nog steeds verwend met de liefde en de voorkeur van Jakob. Dat leek haar niet voldoende. Ze wil ten allen prijze aan de schande en verwijten van de kinderloosheid ontkomen. Ze wil het risico niet lopen verstoten te worden en zo haar oude dag in onzekerheid door te brengen. Ze zet Jakob onder druk en verwijt hem haar kinderloosheid. Zonder kinderen droeg ze ook niet bij tot het volk van Abraham, Isaak en nu ook van Jakob. Ze valt buiten de belofte van de Ene omdat ze tot nu ook geen blijk gaf van haar ontzag voor de Ene. Haar aanvoelen van de bovenrealiteit was ook dood.

Soms moet het nog moeilijker gaan alvorens mensen zich ten einde raad richten naar het bovennatuurlijke. Dit gebeurde ook bij Sara en Rebekka die eerst moesten ervaren dat ze langere tijd niet vruchtbaar waren. Ze waren dor als een uitgedroogd wortelstel omdat ze geen voeding opnamen uit de betekenis van het scheppingsverhaal. Deze dorheid werd genezen doordat hun schoot geopend werd door de Ene nadat ze zich op de een of ander manier, rechtstreeks of onrechtstreeks, gericht hadden tot Elohiem omwille van hun onvruchtbaarheid. Als ze open stonden voor de goddelijke orde waren ze ook in de mogelijkheid gesteld mee te werken aan de nieuwe wereldorde waartoe Abraham opgeroepen werd.

 

1 Deuteronomium 21,15 en Maleachi 1,2-3 bijvoorbeeld.

2 Genesis 25,22.

1 2 3 4 5 6 7 8 Volgende