30 juni 2017

Andere normen in Sichem.

Na de inleiding start onmiddellijk de verwikkeling in het verhaal. Genesis 34,2: 2 Toen Sichem, de zoon van de Chiwwiet Hemor, de vorst van het land, haar zag, ontvoerde hij haar, ging bij haar liggen en onteerde haar. Na de voorstelling van de tegenspeler in het verhaal komt er een snelle opeenvolging van wat er gebeurt. Sichem ziet, ontvoert, ging liggen en verkracht Dina.

De volksstam van de stamvader Hemor worden Chiwwieten genoemd in de Bijbel. Het is een van de stammen die in Kanaän gevestigd is in die periode. De naam van deze stam wordt op verschillende manier vertaald maar het zou gaan om de Hurrieten die vermoedelijk oorspronkelijk afkomstig waren uit de Kaukasus. Zij waren net als de Filistijnen geen Semieten en waren ook niet besneden zoals alle andere stammen die in Kanaän woonden. Ze zijn niet te verwarren met de Hethieten die reeds eerder1 vermeld werden in de teksten. ontvoerd door Sichem,andere cultuur,Chiwwieten,Hemor,niet besneden,Sichem zoon van Hemor,smeltkroes van culturen,overtreden van normen van Hebreeuwen,vernederen,verontreinigen,machtsmisbruik,

De naam van de zoon van Hemor is Sichem. Deze naam komt overeen met de naam van de stad en laat ons vermoeden dat Hemor deze stad had veroverd en aan zijn zoon had toevertrouwd. Zijn zoon kreeg dan de naam van de stad die een religieuze uitstraling had en die tussen de twee bergen, de Ebal en de Gerizzim, ligt. Deze stad was in de oudheid een belangrijkrijk knooppunt van vele wegen en vele culturen. Dat niet alles historisch klopt is een van de maatstaven waarop de Bijbel niet mag beoordeeld worden. Het gaat hem steeds over het verhaal en de betekenis ervan. Hier is de stelling dat andere culturen en religies geen overmeesterende invloed mogen hebben op het volk van het verbond.

Vroegere ervaringen in Egypte2 en Gerar leerden ons dat er geen of weinig respect was voor de mooie vrouwen van de Hebreeuwen. Vrouwen van vreemdelingen werden kritiekloos toegeëigend door de gezagvoerders in het oude Oosten. Dit behoorde tot het recht van de heersers. Zo liet farao Sara schaken en werd ze in latere later ook opgenomen in de haren van koning Abimelek van Gerar3. Daarom vertelde Isaak op zijn beurt dat Rebekka zijn zusters was om niet gedood te worden4. De koning van Gerar heeft echter na verloop van tijd door dat hij belogen werd5. Er was telkens een ingrijpen nodig van de bovennatuur om de Hebreeuwse stammoeders te beschermen. De Bijbel bij monde van de Hebreeuwen en Jahweh verzetten zich steeds tegen de praktijk van het schaken en het inpalmen van de vrouwen van de stam van Abraham. De ontvoeringen van jonge vrouwen zoals we gelezen hebben bij Sara en Rebekka was een veel voorkomende praktijk toegepast door machthebbers en rovers6. Dit was ook een misdaad die vroeg om vergelding.

Sichem is in dit verhaal de overtreder van dit normbesef van de Hebreeuwen. Met enkel werkwoorden wordt ons alles duidelijk. Hij kijkt, opnieuw het veelzijdige Hebreeuwse “raah”, dat hier dan eerder een onstuimig en driftig kijken betekent. De verdere actie van Sichem uitgedrukt met de werkwoorden “shakab”, neerleggen, samen met “anah”, vernederen en verontreinigen, mogen we vertalen als één beweging in verkrachten. De Hebreeuwse betekenissen hebben echter meer inhoud. Het gaat over een misbruik van macht in de brede zin en een schending van de maagdelijkheid van een argeloos Hebreeuws meisje. In de visie van deze tijd lag de klemtoon eerder op het machtsmisbruik dan op de rechten van de vrouw.

 

1 Genesis 10,15; 15,19-21; 23,3-20 en 26,34.

2 Genesis 12,14-15.

3 Genesis 20,2.  

4 Genesis 26,7.

5 Genesis 26,8.

6 Genesis 19,19.

29 juni 2017

Dina verlegt haar horizon.

Na een verblijf van meer dan tien jaar in Sichem komt er een nieuw verhaal over Jakob en zijn gezin in de steek van Sichem. De stam had zich buiten de stad gevestigd op een stuk land dat Jakob had gekocht en leidde daar een vreedzaam bestaan. Ze leefden in “shalem” staat er in Genesis 33,18. Genesis 34,1: 1 Dina, de dochter die Lea aan Jakob geschonken had, was eens op bezoek gegaan bij de meisjes van de streek. Dina was een van de dochters1 van Jakob. Alleen zij als meisje werd uitzonderlijk bij naam genoemd en dat heeft zonder twijfel een bedoeling. De naam Dina werd niet verklaard terwijl de namen van haar elf broers een toepasselijke betekenis kregen in het verhaal. De betekenis van de naam Dina hebben we vergeleken met de naam Dan, de zoon van de slavin Bilha van Rachel, die verwijst naar oordeel en gerechtigheid.

Het bij naam genoemde meisje, Dina, zal als jong volwassene volgens de plaatselijke normen een rol spelen in het volgende verhaal. Ze zoekt de Kananitische meisjes van de streek op. Er staat dat zij ging om “raah”, om te zien, de dochters van het land. Dit “zien” heeft in het Hebreeuws echter overvloedig veel betekenissen. Het is niet alleen het letterlijke kijken maar ook onder andere het ontmoeten en van gedachten wisselen. Kortom Dina komt in contact met de cultuur van de meisjes die in dit land wonen. Ze worden met een algemene naam Kanaänieten genoemd maar dat is een verzamelnaam van heel wat stammen die in Palestina woonden. Abraham2 en Isaak hadden hun zoon, die erfgenaam zou worden in het verbond, om beurt afgeraden te huwen met de vrouwen uit deze Jakob vestigt zich buiten de stad,Dina,dochter van Lea,contact met meisjes van Sichem,landsheeer Hemor,Sichem zoon van Hemor,stammen. Genesis 28,1-2: 1 Toen liet Isaak Jakob bij zich komen, zegende hem en gaf hem deze opdracht: `Je moet niet trouwen met een meisje uit Kanaän. 2 Ga op reis naar Paddan-aram, naar het huis van Betuël, de vader van je moeder en huw daar met een van de dochters van Laban, de broer van je moeder.’ Deze aanwijzing van Isaak was trouwens een van de redenen waarom Jakob naar Haran trok. Daar huwde hij en was hij gezegend in het verwerven van een veelkleurige veestapel. Nu is hij terug in Kanaän en heeft zich gevestigd in de nabijheid van Sichem. Daar was Hemor de geëerde leider en had zijn familie het voor het zeggen. Het is aan de zonen van Hemor dat Jakob het stuk land kan kopen nabij Sichem. De naam Hemor verwijst naar zij status. Hij reed zoals de belangrijke landsheren op een ezel. Zo lezen we over de leiders van het volk van Israël die de keuze maken voor Jahweh in Rechters 5,9-10: 9 Mijn hart gaat uit naar hen die Israël leiden. Gij uit het volk die u meldt voor de strijd, prijst Jahwe! 10 Gij berijders van witte ezelinnen, op rijke sjabrakken3 gezeten, gij die over de wegen gaat, blijft er van spreken,… De naam Hamor die klinkt als “chamor”. Dit betekent ezel en deze naam verwijst naar zijn nobele afkomst4.

De keuze van Jakob om niet in de stad Sichem te wonen staat in evenredigheid met de keuze van Abraham en Isaak om bijvoorbeeld niet in Gerar te wonen. Het werd hen snel duidelijk dat zij als vreemdeling behandeld werden en dat hun eigenaardige levensstijl niet aanvaard werd door de stedelingen. Toch is er bij Dina wat nieuwsgierigheid en gaat zij op verkenning in de stad. Ze is wellicht aangetrokken door onder andere de klederdracht van de meisjes van Sichem en door hun omgang met de jongens en hun dansjes. Josephus denkt dat haar aandacht getrokken werd door een feest5 in de stad. Zonder twijfel is het argeloze meisje op de toen huwbare leeftijd van minimum twaalf jaar er tussenuit geglipt terwijl iedereen in de stam aan het werk was.

 

1 Genesis 37,35.

2 Genesis 24,3-4.

3 Sjabrak is een tapijtje of een zadelstuk in textiel.

4 zie bijdrage: Sichem wordt de eerste stopplaats in Kanaän.

5 Flavius ​​Josephus over de Oudheden van de Joden - Boek 1 Hoofdstuk 21,1.

28 juni 2017

Het zinvolle verhaal van Jakob.

Genesis 33 is het gevolg van het nachtelijk gevecht van Jakob. Jakob veranderde zo erg omwille van de nieuwe inzichten die hij onder druk van zijn angst kreeg. Hij was verplicht zichzelf in een bredere context te plaatsen. Hij ondervond zo dat zijn eigen drijfveren en realisaties erg waardeloos waren als ze geconfronteerd werden met rechtvaardigheid en evenwicht in een samenleving. De problemen ontvluchten, bood hem geen oplossing omdat hij nooit tot het zinvol bestaan zou komen. Hij zou de bedoeling van zijn leven, waartoe hij geroepen was, niet kunnen waarmaken.

Anderzijds weet Jakob ook dat het belangrijk is niet zorgeloos door het leven te snieuw inzicht gedreven door angst,niet zorgeloos maar beschermd,zegen is geschenk,broedelijkheid hersteld,kwetsbare mensen kunnen trots achterwege laten,verzoenen,vriendschap zonder verlies van eigenheid,vijandschap in het hoofd van de schrijvers,tappen en alles over te laten aan een miraculeuze wonderdoener. Jakob beseft dat de middelen, die hij gekregen heeft, kunnen helpen tot rechtvaardiging. Zijn kudden die hij als zegen kreeg, werden grotendeels een zegenrijk geschenk van zijn broer Esau. Op die manier voert hij een strijd naar rechtvaardigheid met de middelen ontvangen van de Ene. Zo werd de oude knoop van het probleem waarin hij zich gewerkt had, na twintig jaar ontward. De broederlijkheid was hersteld. Esau laat eigenlijk verstaan dat het gebaar en het betuigen van nederigheid voor hem volstonden om die oude vete weg te wissen. Die nederige houding maakte verzoening mogelijk. Twee kwetsbare mensen kunnen, na het laten vallen van hun trots, elkaar tegemoet treden. Jakob stapt helemaal onbeschermd voorop net als Esau. De oudste broer komt los van zijn machtige troepen en de jongste gaat voor zijn familie uit om opnieuw broer te worden. Dan kan men het gelaat van de Ene zien bij de andere1. Dit gebeuren, waarvoor geen woorden zijn, heeft menselijke inzet nodig en is geen zaak van de bovenwereld alleen. Er is omarmen, kussen en wenen die opgenomen worden in dat beeld van verzoening. Toch blijven de broers anders geaard en is samenleven niet mogelijk en niet wenselijk. Daarom volgt Jakob niet dezelfde weg van zijn broer Esau. Hun levensinzicht is totaal anders maar daarom hoeven ze niet eeuwig in conflict te leven. Elk gaat zijn eigen weg.

Hoe mooi ook dat verhaal is van de verzoening, het wordt vanuit het standpunt van het latere Israël meegekleurd. De vijandschap tussen de twee volken zit in het achterhoofd van de schrijvers en herschrijvers van dit verhaal. De strijd begon al heel vroeg in de baarmoeder en wordt verder een verhaal over oorlog en vrede tussen twee broedervolken. Oorlog is een mensenkwestie. Het begint bij mensen dicht bij elkaar. Volkeren die voortkomen uit bloedbanden. Esau, de vader van de Edomieten, en Jakob worden in hun conflict doorheen de geschiedenis van de volken gesleurd. Toch hadden we het geluk een betekenisvolle kentering te kunnen ondervinden in hun levensbeschrijving.

 

1 Genesis 33,10.

1 2 3 4 5 6 7 8 Volgende