18 juli 2017

List en wraak leiden tot een mateloze moordpartij.

Het listige plan van de zonen van Jakob had een weerzinwekkende ontknoping. Genesis 34,25-26: 25 Maar op de derde dag, toen zij hevige pijn hadden, grepen Simeon en Levi, de twee zonen van Jakob en Dina’s broers, naar hun zwaard, overvielen de op niets bedachte stad en doodden alle mannen. 26 Ook Hemor en zijn zoon Sichem doodden zij met het zwaard. Daarop haalden ze Dina uit Sichems huis en gingen weg. De Hebreeuwen kennen heel goed de pijnlijke gevolgen van de besnijdenis en de zonen van Israël hebben daarom de eis van het besnijden gebruikt als valstrik. Infecties in het wondgebied gaven in die tijd vaak aanleiding tot ontstekingen met koorts daarbij omdat er geen medicatie beschikbaar was. Ook de pijn kon niet door pijnstillers weggewerkt worden. Zo waren de mannen van Sichem allemaal in een zwakke positie en waren inspanningen zo goed als onmogelijk. Ze waren zelfs niet in staat zich te verdedigen. Ze waren nochtans bekend als dappere en goed gewapende krijgers die hun steden tegen elke aanval verdedigden.

Nu zijn ze de burgers van Sichem in hun poging om vriendschap te sluiten met de Hebreeuwen sterk bedrogen. De zonen van Jakob stellen zich onverwacht op als vijandige wraaknemers. Het zijn twee zonen van Lea, de tweede en derde geboren zoon, die het voortouw nemen in de vergeldingsstrijd voor hun eigen zuster Dina. Terwijl de vijand zwak is, gaan Simeon en Levi over tot de aanval. Zij grijpen het zwaard. Het is de eerste keer in de Bijbel dat het zwaard expliciet als een moordwapen gebruikt wordt. Het wordt dan nog wel gebruikt door de zonen van Jakob op een lafhartige manier. Om de eerbaarheid van hun zuster te wreken gebruiken zij een oneerbare werkwijze. Hun slachtoffers zijn ook alle andere bewoners van Sichem, die alleen maar verweten kunnen worden dat ze aangetrokken waren door de rijkdom van de stam van Jakob. Hun wraak berust niet alleen op een list maar is tegelijk mateloos. De eis van het besnijden van heel de bevolking van Sichem kwam na het voorstel van Hemor om één volk te worden. In deze zin zou de eis van de Hebreeuwen te verrechtvaardigen zijn. Maar eigenlijk is het voorlopig alleen Sichem die zich zou moeten besnijden om te voldoen aan de eis van de zonen van Jakob. De broers hadden immers gesteld in vers 14 dat ze hun list,dimeon,levi,dina,pijn na besnijdenis,koorts,niet in staaat om zich te verdedigen,bedrogen vriendschap,wraak is mateloos,sichem uitroeien,hemor,de scherpte van het zwaard,bloedwraak aanvaard als vergeldingzus niet aan een onbesnedene konden geven. Deze manier van handelen past in het principe van “oog om oog”1 hoewel er van de kant van Sichem veel welwillendheid aan de dag gelegd werd. Dit zou een verzachtende omstandigheid kunnen zijn. Maar uiteindelijk is de bedoeling van de zonen van Jakob het volk van Sichem uit te roeien. We merken op dat Ruben, de oudste zoon van Lea, en de andere zonen van Jakob niet vermeld worden bij deze vergeldingsactie. Zij worden evenwel niet uitdrukkelijk uitgesloten van deelname aan het bloedbad in Sichem.

Ook Hemor en zijn zoon, Sichem, werden gedood door middel van de scherpte, “peh”, van het zwaard, staat er in het Hebreeuws. Dit is een verbloemde verzachting van de barbaarse moord op Sichem, die de daders buiten beschouwing laat. Zo is het contrast kleiner tussen de doodslag van Sichem, die zich toch zeer inschikkelijk gedroeg na zijn dwaasheid, en zij die wraak nemen omwille van de schending van de eerbaarheid van hun zuster. We kunnen vermoeden dat de schrijver die toon aanslaat omdat bloedwraak een aanvaarde vergelding was in die tijd. Het historisch plaatsen is ook van toepassing op het feit dat de broers Dina zondermeer weghaalden uit het huis van Sichem. Met de gemoedsgesteldheid van Dina wordt geen rekening gehouden. Of zij het al dan niet eens was met de actie van haar broers komt niet ter sprake. Haar verhaal is immers onbelangrijk in de toenmalige samenleving.

 

1 Exodus 21,24; Leviticus 24,20.

Post een commentaar