02 augustus 2017

Debora de voedster van Rebekka kon ook Jakob het hemels zoete voedsel aanreiken.

Stilaan is Jakob klaar om de stamvader te worden van zijn volk. Deze evolutie had Debora verwacht en zelfs gestimuleerd zoals Rebekka zou gedaan hebben. Ze sloot daarom aan bij de stam van Jakob en verleende haar gewaardeerde steun. Genesis 35,8: 8 Daarna stierf Debora, de voedster van Rebekka; zij werd begraven ten zuiden van Betel, onder de eik die hij Allon-Bakut noemde. Debora was als voedster van Rebekka een generatie vroeger ook meegereisd1 met de knecht van Abraham naar het land van Kanaän omdat haar meesters met Isaak wilde trouwen. Het is de eerste keer dat we haar naam vermeld wordt. Ondertussen hoorden we ook niets meer van Rebekka, de moeder van Jakob.

Met het overlijden van Debora die, dienstbaar was als een naarstige honingbij voorjakob,stamvader,debora,allon-bakut,voedster van rebekka,opvoedster en raadgeefster,verdriet,rouwen haar meesteres, komen we via die omweg te weet dat Rebekka ook al overleden was. Debora, de vertrouwenspersoon van Rebekka, had zich vermoedelijk bij de stam van Jakob gevoegd toen deze zich weer in Kanaän kwam vestigen. Dit kan pas als ze Rebekka niet meer kon dienen omdat ze overleden was. Debora herinnerde de woorden van haar meesteres over haar jongste zoon2. Ze wist daardoor dat ze best de stam van Jakob koos om verder “goed te leven”. In de nabijheid van Isaak was het leven bepaald door niets anders dan de aardse zorgen van alle dag. De impuls en de invloed van het verbond waren vervaagd.

Er wordt echter zo weinig geschreven over Debora dat er ruimte is voor veel andere veronderstellingen. Deze dame zou overleden zijn op een zeer gezegende leeftijd3. Als ze de voedster was van Rebekka moest ze om te beginnen toch al een twintig jaar ouder geweest zijn dan haar meesteres. De herkomst van “voedster” is het werkwoord “yanaq” wat het geven van borstvoeding betekent. Deze betekenis mogen we doortrekken tot opvoedster en raadgeefster. De naam Debora heeft de betekenis van “honingbij” wat ons doet denken aan de honing die ze als zoete voeding aanbrengt. Als voedster heeft ze een speciale en gerespecteerde status omdat ze niet alleen bij de borstvoeding maar ook bij de opvoeding en bij de latere zorg de moeder van Rebekka verving. Ze was vertrouwelijk heel dicht bij Rebekka, de moeder van Jakob. Joodse midrashim verklaren de aanwezigheid van Debora op verschillende manieren. Zo wordt verteld in die verhalen dat Debora na de dood van Rebekka naar Haran ging om Jakob te verwittigen dat hij veilig kon terugkeren naar Kanaän. Rebekka had beloofd Jakob te laten verwittigen wanneer hij zou kunnen terugkomen4. Een ander interpretatie van de rabbi spreekt over het grote verdriet bij de dood van Debora. Dit verdriet wordt in verband gebracht met de dood van Rebekka5. Dit overlijden van de stammoeder Rebekka staat niet beschreven in de Schrift maar de dood van zijn moeder heeft Jakob zonder twijfel zeer diep getroffen.

Debora wordt begraven ten zuiden van Betel, nog verder verwijderd van Sichem, onder de eik die van Jakob de naam van “Allon-Bakut” kreeg. De betekenis van die naam is “de eik van geween”. “Bekith” het stamwoord van “bakut” betekent ook rouwen. Jakob heeft op deze plaats ook zijn eigen moeder beweend die haar geheimen deelde met haar voedster. Opnieuw zit Jakob in een troosteloze situatie te vergelijken met zijn vertrek omdat hij er aan herinnerd wordt dat hij net als toen de steun van zijn moeder, die het verbond vertrouwvol doorgaf6, moest missen. Nu moest hij ook nog afscheid nemen van Debora die zijn stam op een waardevolle en behulpzame manier gesteund had. Daarom is haar naam als belangrijke schakel genoemd en blijft ze niet de anonieme voedster.

 

1 Genesis 24,59.

2 Genesis 25,22-23.

3 Meer dan honderd vijfentwintig jaar na het huwelijk van Rebekka met Isaac zou ze gestorven zijn. Sommige schattingen spreken van een leeftijd van honderd tachtig jaar.

4 Genesis 27,43-45. Midrash Aggadah en bijbeluitleg van Rabbi Solomon ben Isaac (afgekort Rashi), Troyes, Frankrijk, 1040.

5 Genesis Rabba 81,5.

6 zie bijdrage: Loslaten om te vertrekken vanuit het beloofde land.