08 augustus 2017

De ander naam getuigt van een andere visie.

Leven en dood liggen opeens heel dicht bij elkaar bij de geboorte van de twaalfde zoon van Jakob. Genesis 35,18-20: 18 Toen het leven van haar week en zij op sterven lag, noemde zij hem Ben-Oni; maar zijn vader gaf hem de naam Benjamin. 19 Rachel overleed en werd begraven langs de weg naar Efrata of Betlehem. 20 Jakob plaatste een gedenkteken op haar graf; deze gedenksteen op het graf van Rachel staat er vandaag nog. Verschillende elementen in deze passage tonen aan dat er verschillende interpretaties zijn rond de geboorte van de jongste zoon van Jakob. Niet alleen de grens tussen leven en dood maar ook het verschil in de naamgeving van de pasgeboren zoon, tonen ons een verschil in visie.

Er komt door de dood van Rachel ook een definitieve scheiding tussen de invloed van de stam uit Haran en deze uit Kanaän. In Betel werden de vrouwen en kinderen uit Sichem, nadat ze de symbolen van hun goden hadden ingeleverd, 8 8 a Bijbel 961 a0002.jpgstamgenoten van het volk van Israël. Zij vormden samen met Jakob en de Hebreeuwen uit Kanaän die zich aansloten, bij de terugkomst van Jakob in zijn land, een stam met één visie en ze erkenden de Ene, hun unieke god. Voor Rachel ligt dit anders. We lezen nergens dat zij de huisgoden, die ze meenam uit het huis van haar vader Laban in Haran, inleverde. We herinneren ons wel dat het bezit van die goden naar de dood leidde1. Jakob had eigenlijk de vrouw van zijn grote spontane liefde tot de dood veroordeeld zonder het zelf te weten. De natuur die leven geeft en leven neemt heeft dit vonnis nu voltrokken. De invloed van de bijgoden uit Haran is hier en nu in dit verhaal ook definitief geweerd. Het nieuwe verbond van de jonge stam Israël, waarvoor het altaar en het offer in Betel nu symbool geworden was, houdt in dat ook alle vreemde goden uitgesloten worden.

Rachel gaf net voor ze stierf haar zoon de naam mee van Ben-Oni. Dit betekent “zoon van verdriet”. “Oni” is afgeleid van “aven” en betekent onheil, rouw en kwaad  maar staat ook in verband met de verdrukking door valse afgoden. De inspiratie van de bijgoden van Haran valt nu weg met de laatste ademzucht van Rachel. “Nephesh” betekent de identiteit van het zelf en deze vertrekt bij het overlijden, het einde van het fysieke leven2 van zowel mens als dier. Bij de Hebreeuw is de ziel de levend persoon zelf en is er geen splitsing tussen ziel en lichaam.

De breuk wordt nog eens beklemtoond door de nieuwe naam, Benjamin, die Jakob aan zijn zoon geeft. Voor deze naam zijn verschillende verklaringen mogelijk die elkaar niet uitsluiten. “Zoon van mijn rechterhand” verklaart dat de jongste zoon zijn vader zal kunnen helpen. Een andere verklaring is “zoon van het zuiden” omdat hij de jongst telg geboren is in Kanaän dat zuidelijker ligt dan Haran in Paddan-Aram waar alle andere zonen van Jakob geboren zijn. De twee verklaringen zijn in de oudheid synoniem omdat het zuiden aan de rechterkant ligt omdat men, zoals toen conventioneel was, de windrichting aangaf met het gezicht naar het Oosten gericht, de plaats waar de zon opkwam3. In de verder geschiedenis van de stam Benjamin rijmen beide namen met de gebeurtenissen van een van de zuidelijke stammen die vrij actief maar ook betrokken was bij meer verdrietige rampen dan die van een van de andere stammen.

De begraafplaats van Rachel was Efrata. De schrijver voegt er Bethlehem aan toe om een onderscheid te maken met andere plaatsen die ook Bethlehem, huis van brood, werden genoemd. Hij vermeldt eveneens dat op het moment van de redactie van de tekst het grafmonument nog te zien was. Dit monument was een “matstsebah”, een rechtopstaande steen of pijler. Het huidige opgetrokken grafmonument is van een andere tijd en oorsprong4.

 

1 Genesis 31,30-32.

2 Genesis 1,21 en 24; Genesis 2,19; Leviticus 11,46 en 24,18.

3 volgens de tabletten van Mari.

4 Turkse kapel Kubbet Rachil uit de vierde eeuw volgens Maundrel.

17:36 Gepost door De nieuwe filosoof van Oudenburg in gedachten, Verhalen uit de Bijbel | Permalink | Commentaren (0)

Post een commentaar