28 december 2017

De Hebreeuwse namen van de zonen van Jozef stralen dankbaarheid uit naar de Ene.

De bewogenheid1 van Jozef wordt in alle omstandigheden mogelijk gemaakt door de Ene. Door zijn opvoeding staat Jozef open voor de goddelijke logica die hem aanzet tot dienstbaarheid en solidariteit. Dit verbond met de Ene werd gesymboliseerd door de besnijdenis. Dit intiem lichamelijk teken was de weerslag van de diep verankerde besnijdenis van het hart door de Hebreeuwse opvoeding. Genesis 41,50-52: 50 Voordat het eerste jaar van de hongersnood kwam, kreeg Jozef twee zonen; het waren de kinderen die Asnat, dochter van Potifera, de priester van On, hem schonk. 51 Jozef noemde de eerstgeborene Manasse. 'Want', zei hij, 'al mijn ellende en het gemis van mijn ouderlijk huis liet God mij vergeten.' 52 De tweede noemde hij Efraïm. 'Want', zei hij: 'God heeft mij vruchtbaar gemaakt in het land van mijn ongeluk.' Of de vruchtbaarheid van Asnat nu echt ook verwijst naar de Egyptische achtergrond van haar naam, die verband houdt met de scheppingsgodin Neith, kunnen we niet afleiden uit de tekst. Dit lijkt niet uitgesloten omdat in de oertijden de zich ontwikkelende religies geen strak afgelijnde grenzen kenden en elkaars goden aanvaard werden. Toch wordt ook hier door de vermelding dat Asnat de dochter is van Potifera, een dienaar en priester besnijdenis van het hart,verbond met de Ene,Manasse,Efraïm,Jozef,Asnat,land van mijn ongeluk,Potifera,Ra,wezenlijk in zijn leven,vruchtbaarheid,ellende vergeten,tweeslachtige Mitsrayim,Nijl,van Ra, nog eens duidelijk gemaakt dat het nu in Egypte om die oppergod draait en dat de koning farao is. Dit betekent dat deze koning zonder eigennaam de vertegenwoordiger is van Ra.

Binnen deze Egyptische levenssfeer waarin Jozef zich beweegt is hij het wezenlijke van zijn leven niet verloren. Hoewel hij verstoten werd door zijn broers en een harde levensweg moest gaan om dienende onderkoning te worden is hij niet vergeten dat hij dit alles te danken heeft aan zijn persoonlijke El Shadday, die hem door dik en dun bleef beschermen en hem lief had als een eigen zoon. Het traject dat Jozef aflegde van in de put als gevangene van zijn broers tot de functie van redder van Egypte in dienst van farao, kon geen toeval zijn.

Jozef maakt zijn dankbaarheid voor de Ene levend in de naam van zijn zonen. In de volgorde van zijn belevenissen noemt hij zijn eerste zoon Manasse. Hij denkt in de eerste plaats aan de ellende die hij meemaakte als gevangene van zijn broers en als slaaf van Potifera. De steun in deze moeilijke omstandigheden, die hij van de Ene ondervond, woog ruimschoots op tegen de donkere dagen in zijn leven en tegen het gemis van bij zijn volk Israël te zijn. Manasse betekent immers hij die vergeten doet. Dit betekent niet dat Jozef zijn geaardheid verloochent en zich afkeert van zijn familie. De tijd en de "shalom", die hij nu beleeft, vervlakken alle ellende van vroeger.

Zijn tweede zoon kreeg de naam Efraïm. Efraïm betekent vruchtbaarheid in het meervoud. Jozef weet zich moreel vruchtbaar door dienstbaar te zijn. Hij werpt de vruchten af waartoe de Ene hem de mogelijkheid gegeven had. Voor die vruchtbaarheid dankt hij ook de Ene door zijn tweede zoon deze naam te geven. Op die manier laat hij Egypte kennismaken met de Ene. Deze vruchtbaarheid manifesteert zich ook in de gebeurtenissen die beschreven worden. Hij noemt echter Egypte het land van zijn ongeluk. Deze negatieve bijklank van "Mitsrayim", het tweeslachtige Egypte, is voor Israël niet weg te cijferen en zal nu weer eens2 op een andere manier duidelijk gemaakt worden na de zeven jaar van overvloed. De natuur verschraalt omdat de Nijl onvoldoende water levert in de komende zeven jaar.

 

1 zie bijdrage: Jozef dirigeert de maatregelen voor de redding van Egypte.

2 Genesis 12,15-20; Genesis 26,2.

Post een commentaar