29 december 2017

De veelzijdige vruchtbaarheid van Jozef in een land van ellende.

De meervoudsvorm van de naam Efraïm zet ons aan te zoeken naar de betekenis van deze benadrukking van de vruchtbaarheid. Het is nogal duidelijk dat vooral de natuurlijke vruchtbaarheid in het oog springt bij de overvloedige en niet te becijferen oogsten van de voorbije zeven jaar. De omschrijvingen van de opbrengsten heeft daar ontegensprekelijk aan bijgedragen. Ook de twee zonen, die Asnat nog voor de dreigende hongersnood aan Jozef geeft, zijn tekenen van die natuurlijke vruchtbaarheid. Zowel Egyptische als Hebreeuwse vruchtbaarheid worden vervat in deze lichamelijke vruchtbaarheid van Asnat en Jozef. Deze gebeurtenissen zijn de uitwendige tekenen dat ook de zegen van El Shadday die gegeven werd aan de aartsvaders van Israël nu op Jozef rust en dat hij deze kanEfraïm,Jozef,vruchtbaarheid,stam van Israël,Rachel,wegnemen,toevoegen,Asnat,lichamelijke vruchtbaarheid,vruchtbaarheid van het land, uitdragen aan anderen. Zelfs al verblijft hij in een land van tegenslagen, een land van onderdrukking en slavernij en van verkrampte en vijandige benauwdheid1.

De vruchtbaarheid van Jozef geldt ook voor Israël want zijn twee zonen zullen ook deel uitmaken van de stammen van Israël waaronder het land Kanaän zal verdeeld worden. Dit brengt ons een generatie terugblikkend in de geschiedenis van Israël bij de vruchtbaarheid van Rachel, de geliefde vrouw van Jakob, die haar oudste zoon de naam Jozef gaf. Genesis 30,20-22: 22 Toen dacht God aan Rachel: Hij verhoorde haar en opende haar schoot. 23 Zij werd zwanger, baarde een zoon, en zei: `God heeft mijn schande weggenomen.' 24 Zij noemde hem Jozef, daarbij denkend: `Moge Jahwe mij nog een zoon toevoegen.' De naam Jozef, "Yoseph" in het Hebreeuws verwijst dus in deze betekenis naar de Ene die toevoegt op vlak van vruchtbaarheid. De naam is immers afgeleid van het werkwoord "yasap" dat vermeerderen betekent. Het vermeerderen kan verklaren dat er een vraag is naar nog meer zonen of gewoon dat dit nog een zoon is van Jakob. Dit rijmt dan ook met het voortzetten van het geslacht van Israël met de twee zonen van Jozef, Manasse en Efraïm. Maar als we een andere verklaring2 willen volgen moet we de naam zien als een combinatie van de afkorting van Yahweh samengevoegd met "asaph" wat dan zou betekenen dat de Heer heeft weggenomen. In de context van Rachel is dit het wegnemen van de schande van het kinderloos zijn. In de context van Jozef kan dit bekeken worden als de stamvader die "weggenomen werd" uit Israël en aldus geen van de stamvaders werd. Zijn vruchtbaarheid geeft dan echter twee kleinzonen aan Jakob zodat "toevoegen" weer van toepassing wordt. Twee op het eerste zicht tegenstrijdige verklaringen van de naam Jozef die een totaal andere betekenis hebben, wegnemen en bijvoegen, en die toch van toepassing zijn. Zo komt deze genade van vruchtbaarheid van de Ene overeen met de eigenschap van de Egyptische godin die verwerkt is in de naam van Asnat3. De veelzijdige achtergrondbetekenissen die meeklinken in de namen geven een bijkomende kracht aan de naamdragers van dit verhaal. Alleen farao is het niet waardig een naam te dragen in deze Bijbelse verhalen en daardoor speelt hij ook geen hoofdrol.

 

1 afgeleid van het Hebreeuwse "tsuwr" dat meeklinkt in "matsor", het enkelvoud van "Mitsrayim".

2 Genesis 30,23.

3 Asenath vertaald uit het Egyptisch: behorend aan de beneden-Egyptische godin Neith. Haar tegenhangers in andere culturen zijn Anatha, de oorlogsgodin uit Syrië; Astarte, de Fenicische godin van de vruchtbaarheid, seksualiteit en oorlog; Ath-enna, of Athene, de Griekse godin van de wijsheid, de wetenschap en de schone kunsten. Dit alles wijst op de onderlinge invloeden en uitwisselingen met diverse culturen en laat vermoeden dat de grenzen van de bovennatuurlijke eigenschappen van de godheden niet samenvielen met de grenzen van de religies.

Post een commentaar