24 augustus 2017

Het huwelijk met een dochter van Ismaël.

In het derde vers van dit hoofdstuk lezen we dat Esau gehuwd was met Basemat. De schrijver omschrijft haar als de dochter van Ismaël en de zuster van Nebajot. De naam van haar oudste broer is wellicht opgenomen omdat eerstgeboren broers zoals Simeon en Levi, de zonen van Jakob, voor Dina en Laban voor Rebekka als huwelijksbemiddelaars optreden. Opnieuw is er een opmerkelijk verschil in de naam van deze derde vrouw van Esau in Genesis 28,9: 9 Daarom begaf hij zich naar Ismaël en nam naast de vrouwen die hij reeds had, ook nog Machalat, een dochter van Abrahams zoon Ismaël en een zuster van Nebajot, tot vrouw. Volgens dit vers noemde Basemat vroeger Machalat. Machalat, betekent ziekte of is ziek geweest. Ziekelijkheid komt in de overdrachtelijke manier van schrijven in de Bijbel overeen met dorheid en niet openstaan voor de Ene en voor het anders leven dan als de 8 24 a Bijbel 952 a0002.jpgbesnedenen van hart. Ondertussen is al voldoende duidelijk geworden dat Esau niet de erfgenaam zal worden van het ideeëngoed van Abraham en is deze naam niet meer zo belangrijk voor de duiding van het verhaal. Nu heeft zijn derde vrouw haar plaats veroverd als stammoeder in de clan van Esau. We herinneren ons dat de stam van Jakob beschouwd werd als stinkend, “baash” in het Hebreeuws, omdat ze door hun listigheid en meedogenloze moordpartij niet meer aanvaard werden door de stammen in de nabijheid van Sichem1. Basemat heeft nu de naam welriekend te zijn omdat iedereen haar had aanvaard in de clan van Esau. Dat in tegenstelling tot de houding van de stam van Israël die haar door haar vorige naam beschouwde als een zieke omwille van haar foute manier van leven. Er was ook al niet te leven met de eerste vrouwen van Esau. Genesis 27,46a: 46a Rebekka zei eens tot Isaak: `Het leven valt mij zwaar met die Hettitische vrouwen. Maar ook de keuze van Esau voor Machalat was fout in de ogen van zijn ouders. Haar naam moest toen duidelijk maken dat ze ook niet paste bij het volk Israël. Haar nieuwe naam bij stam van Esau is een eerherstel. In Israël echter wordt die welriekendheid in verband gebracht met het offeren van wierook aan andere goden. Interpretatie van namen is inderdaad erg veelzijdig en is sterk afhankelijk van het standpunt van de uitlegger. Ook de ander namen van de stammoeders, die hier opgenomen zijn in de geslachtslijst van Esau, zijn veelzeggend. De naam van de eerste vrouw van Esau, Ada, wordt vertaald met de goede eigenschap van het zijn van een sieraad voor Esau wellicht omwille van de geboorte van de eerste zoon van Esau. Het woord “adah” staat immers in nauw verband met “edah” wat familie, menigte en gemeeenschapsvorming2 kan omvatten. De betekenis van de naam Oholibama is deze van de hoge tent, die plaats bood aan meerdere zonen. “Ohel” betekent huis ook in de zin van nakomelingen in een geslacht. “Bamah” betekent hoog of verheven en wijst figuurlijk op een gunstige waardering. Oholibama zou dan de stammoeder zijn van gewaardeerd geslacht.

 

1 Genesis 34,30 en bijdrage: Jakob is geschokt door de wreedheid van zijn zonen.

2 Exodus 12,3.6.47; Exodus 16,1.2.9.10; Exodus 17,1; Exodus 35,1.4.20; Leviticus 1,2.53; Numeri 8,9.20 …. Jozua 22,16.18.20; Psalm 22,16 en 68,30.

16:38 Gepost door De nieuwe filosoof van Oudenburg in gedachten, Verhalen uit de Bijbel | Permalink | Commentaren (0) | Tags: machalat, ismaël, esau, baash, niet aanvaarden, basemat, rebekka, ada, oholibama

23 augustus 2017

Esau huwt ook een Chiwwitische uit Kanaän.

Een volledig nieuw en nog niet eerder vermeld huwelijk was dat van Esau met Oholibama, een dochter van Ana, de zoon van de Chiwwiet Sibon. Dit huwelijk met een Chiwwitische werd gesloten in de tijd dat Jakob vertrokken was uit Kanaän. Ook de stam van Hemor die in de streek van Sichem woonde behoorde tot dat volk. De naam van deze stam wordt op verschillende manier vertaald maar het zou gaan om de Hurrieten die vermoedelijk oorspronkelijk afkomstig waren uit de Kaukasus. Zij waren net als de Filistijnen geen Semieten en waren ook niet besneden zoals alle andere stammen die in Kanaän woonden. Ze woonden meestal in steden of dorpen. Dit kunnen we afleiden uit hun Hebreeuwse naam, “Chivvi”. De stam van deze naam is “chavvah” wat kleine stad betekent. In de dagen dat Jakob terug kwam in Kanaän leefden er inderdaad ook Chiwwieten in de stad Sichem1. Deze naam verwijst ook naar hun afstamming die teruggaat naar een van de achterkleinzonen van Noach. Een van de zonen van Noach noemde Cham en hij had ook een zoon die Kanaän noemde. Deze Kanaän verwekte als zesde zoon Chet, “Cheth” in het Hebreeuws, die ook de stamvader was van onder andere de Chiwwieten2. De naam van Chet staat in verband met het werkwoord “chathath” en dat betekent vrees verwekken en door geweld vernielen. Deze eigenschappen worden nog eens benadrukt in dit vers door te verwijzen naar de grootvader van 8 23 a Bijbel 944 a0002.jpgOholibama, Sibon. Sibon is uit het Hebreeuws vertaald als hyena. De naam van dit gevreesd roofdier kan verwijzen naar de manier waarop de Chiwwieten in vroegere generaties delen van het land Kanaän innamen en zich daar vestigden als gerespecteerde maar vooral gevreesde leiders. Het gebruik van namen van dieren bij de Chiwwieten komt nog wel eens voor in de Bijbel. Het was deze van Hemor uit de streek van Sichem. De naam Hemor is vertaald als ezel en verwijst naar zij status. Hij reed zoals de belangrijke landsheren op een ezel.

De namen van vader Ana en dochter Oholibama geven aan dat er een verhoord gebed was en dat ze op een hoogte woonden in tenten3. Of het verhoren van het gebed in verband staat met het tweede vermelde huwelijk van Esau is een raadsel. Ook dit huwelijk van Esau met een Chiwwitische kan in relatie staan tot zijn pogingen om macht en invloed te verwerven in Kanaän.

Beide huwelijksverbintenissen, die in de uitwerking van de stamboom aangehaald werden, zijn aangegaan in Kanaän. Dit maakt duidelijk dat Esau stamverbintenissen had met de Hethieten en de Chiwwieten. De Hethieten zijn een volk dat later zal wijken voor Israël. Dit lezen we reeds in de belofte van Jahweh aan Abraham4. In veel teksten worden zeven volken - waaronder dus ook de Hethieten - vernoemd onder de gezamenlijke naam van Kanaänieten. Historisch is het niet duidelijk maar vermoedelijk hebben de Chiwwieten delen van de Hettitische bevolking van Kanaän verdreven in hun zuidwaartse migratie. Ze zouden aanvankelijk in tenten gewoond hebben om na hun veroveringen zich in versterkte steden terug te trekken.

 

1 Genesis 34,1-2.

2 Genesis 10,6 en 15-17.

3 De Hebreeuwse naam Oholibama betekent dat de tent op een hoge plaats staat. Ana klinkt dan als een verhoord gebed en staat in verband met de functie van priester of voorganger in het bovennatuurlijke ideeëngoed die meestal aan de oudste zoon toebedeeld werd. Dit was een verdorven religie die moest verdreven worden staat in Exodus 23,23-28.

4 Genesis 15,13-21.

22 augustus 2017

Esau huwt Hettitische vrouwen uit het bezette Kanaän.

Rebekka had een grondige hekel aan de Hettitische vrouwen van Esau en maakte haar ongenoegen duidelijk aan haar man, Isaak1. Genesis 26,34-35: 34 Toen Esau veertig jaar was, huwde hij Jehudit, de dochter van de Hethiet Beeri, en Basemat, de dochter van de Hethiet Elon. 35 Deze vrouwen waren een kwelling voor Isaak en Rebekka. Om in de gunst van zijn ouders te komen net zoals zijn broer Jakob zou Esau dan huwen met een andere nicht. Hij koos een andere vrouw in Genesis 28,9: 9 Daarom begaf hij zich naar Ismaël en nam naast de vrouwen die hij reeds had, ook nog Machalat, een dochter van Abrahams zoon Ismaël en een zuster van Nebajot, tot vrouw. Deze namen verschillen van wat we nu lezen in Genesis 36,2-3: 2 Esau was gehuwd met Kananitische vrouwen, met Ada, een dochter van de 8 22 a Bijbel 964 a.jpgHethiet Elon, met Oholibama, een dochter van Ana, de zoon van de Chiwwieten Sibon, 3 en met Basemat, een dochter van Ismaël en een zuster van Nebajot. De namen van de vrouwen en hun vaders worden hier behoorlijk door elkaar gehaald. Het is uiteraard mogelijk dat na de drie eerste vrouwen die Esau al had, toen Jakob nog niet zo lang naar Haran vertrokken was, hij er nog andere vrouwen huwde. Anderzijds is het ook mogelijk dat de vrouwen een andere naam kregen omwille van een andere eigenschap die overheerste in hun latere leven. Dit gebeurt vaker in het Bijbelse verhalen2. Voor hun vaders kan deze naamsverandering ook op deze manier verklaard worden. Het lijkt ons ook niet onmogelijk dat in functie van de opstelling van de stamboom van Esau de vrouwen die kinderloos bleven niet in beschouwing werden genomen. Een van de Hettitische vrouwen komt inderdaad niet meer voor. Jehudit de dochter van Beeri valt buiten de selectie. Als we ons de betekenissen van deze namen in herinnering brengen, ging dit over een Hettitische dochter die in Juda woonde van een vader die iets had met waterbronnen en putten. Het mislukken van de samenstelling Hethieten, Juda en waterbronnen kan ons iets te kennen geven over de voorbestemde landstreek Juda. Geen ander volk dan dat van Israël kan daar, ondanks de bronnen, vruchtbaar zijn. Het huwelijk van Esau met Jehudit was inderdaad al minstens twintig jaar onvruchtbaar.

Basemat, de dochter van Elon, kent mogelijks een verandering van naam en wordt nu Ada genoemd. Bouwend op de betekenissen van de namen kunnen we zeggen dat zij die vroeger als belangrijkste eigenschap haar welriekendheid was, nu genoot van de appreciatie van Esau en kon pronken met haar in het oog springende sieraden. Dit wellicht figuurlijk omwille van de zonen die ze baarde voor Esau. Nu is het ook mogelijk dat Esau nog een tweede dochter van Elon huwde die dan wel op geslachtslijst prijkt. We zouden dan kunnen vermoeden dat de welriekende Basemat dan ook niet vruchtbaar was. Elon was immers een te belangrijke Hethiet om als gevestigde waarde in Kanaän3 geen rol te spelen in de opbouw van de macht van Esau en zijn afstammelingen. Elon, de schoonvader van Esau, leverde hem dus zowel Basemat als Ada als vrouwen.

 

1 Genesis 27,46 doet vermoeden dat Genesis 26,34-35 een bijgevoegde stelling is die niet past in dit hoofdstuk en eigenlijk logisch beter zou passen na Genesis 27,46.

2 Genesis 11,29.

3 Zie bijdrage: Machthebbers leven vanuit een andere visie.