23 oktober 2017

Rechten van een weduwe.

Zoals van de andere stambomen, die we voorgeschoteld kregen, gaat het weer de kant op van een opsomming van namen om een verklaring te geven van de stammen die in en rond Kanaän leven. Genesis 38,6-8: 6 Juda koos voor Er, zijn eerstgeborene, een vrouw die Tamar heette. 7 Maar Er, Juda's eerstgeborene, was slecht in de ogen van de heer, zodat deze hem liet sterven. 8 Toen zei Juda tegen Onan: "Ga naar de vrouw van je broer, sluit met haar een zwagerhuwelijk en zorg dat je een kind verwekt voor je broer." De saaie opsomming krijgt opeens een andere wending en er sluipt een verhaal binnen over de zonen van Juda.

Zoals gebruikelijk in de tijden1 in Kanaän zoeken de ouders en dus ook hier Juda een vrouw voor hun oudste zoon. De vrouw voor Er heeft wel een naam in tegenstelling tot de vrouw van Juda, de Kananitische moeder van zijn drie zonen. De vrouw door Juda gekozen voor Er noemt Tamar en dat betekent palmboom. Deze gelijkenis kan wijzen op haar rijzige gestalte maar ook op haar moreel hoog aanzien en belangrijke betekenis. Deze keuze van Juda lijkt een beweging in de goede richting. Men zou kunnen denken dat het een dochter is van een van zijn broers of tenminste uit het volk van Israël, die ook besneden van hart was.

Dat Er slecht was in de ogen van de Ene2 kan vele redenen hebben. Hij had geen oren naar de oproep te het leven als een besnedene en misdroeg zich. Dit kan door de invloed van de Kananitische moeder zijn of van de stam waar hij verblijft. Hij was op een symbolische manier dood doordat hij niet handelde in de lijn van het verbond. Dit wordt uitgedrukt door zijn werkelijke dood wat hem onvruchtbaar3 maakt voor het volk van Israël. Opmerkelijk in het Hebreeuwse schrift is dat de stamboom,juda,er,tamar,kanaän,palmboom hoog aanzien,belangrijk,dood voor de ene,onvruchtbaar voor israël,zwagerhuwelijk,leviraat,zorgende zoon,familiebezit,rechten van de overleden mannaam "Er" en zijn eigenschap "slecht" precies met dezelfde letters worden geschreven maar dan in omgekeerde volgorde.

Er kwam dus geen zoon uit het huwelijk van Er met Tamar. Daarom sprak Juda zijn tweede zoon Onan aan om een zoon te verwekken bij de weduwe van zijn broer. De regeling van het zwagerhuwelijk wordt hier ingevoerd door Juda. Deze regeling bestond en bestaat nog4. Bij verschillende volken was dat huwelijk van toepassing en dit was enerzijds om de weduwe maatschappelijk te beschermen door bij haar een eigen zoon te verwekken, die later kon instaan voor zijn moeder. Anderzijds was het de bedoeling om het familiebezit in de stam te houden omdat de erfenis naar de zonen ging. Door deze regeling werden de naam en de rechten van de gestorven zoon gevrijwaard en voortgezet op het verder nageslacht van de eerst verwekte zoon. Dit gebruik werd later bij wet vastgelegd5 en werd positief beoordeeld in het verhaal van Ruth6. De mozaïsche wet noemt de Lex Leviratus en met spreekt over het leviraatshuwelijk. Deze term komt van het Latijnse woord "levir" voor schoonbroer. In verwarring gebracht door de gelijkenis met de naam Levi, een van de zonen van Jakob en oudere broer van Juda werd al eens verkeerdelijk verkondigd dat Tamar een dochter was van Levi.

 

1 Genesis 21,21; Genesis 24,3-4; Genesis 34,4.

2 Numeri 32,13.

3 zie bijdrage: Sara de belangrijke aartsmoeder van het volk van Jahweh.

4 India, Perzië en natuurvolken uit Afrika en Oceanië (soms in licht gewijzigde vorm).

5 Deuteronomium 25,5-6.

6 Ruth 4,12.

20 oktober 2017

Juda krijgt drie zonen.

Juda was gehuwd met een dochter van Sua, ergens een Kanaäniet. De naam van die dochter wordt niet vermeld en ook niet het stamverband waar zij uit geboren is. We weten alleen dat het vrouw uit Kanaän is en dat uit vorige verhalen dit geen goede keuze1 blijkt te zijn voor de besnedenen van hart. Genesis 38,3-5: 3 Zij werd zwanger, baarde een zoon en noemde hem Er. 4 Zij werd opnieuw zwanger, baarde een zoon en noemde hem Onan. 5 Daarop baarde zij nog een zoon en noemde hem Sela. Juda was in Kezib, toen zij Sela baarde. In drie verzen wordt samengevat dat de vrouw van Juda drie zonen geeft aan Juda nadat hij met haar huwde en uiteraard gemeenschap had met haar. We zijn net weer bezig met het lezen van geslachtslijst. Daarom zullen we eens nagaan of de namen van de zonen van Juda ons iets kunnen verklappen over de betekenis van deze stamboom en van dit verhaal.kanaäniet,besneden van hart,qara,roepen van een naam,er,onan,sela,drogreden,samen in kezib,dotan,verhalen met een betekenis en een bedoeling

De eerste zoon van Juda krijgt de naam Er. Uit de Hebreeuws tekst is het niet duidelijk wie de naam Er "roept". Bij de geboorte van de twee volgende zonen is het duidelijk de moeder hen een naam geeft. Het geven van een naam is in de Hebreeuwse Bijbelse teksten "qara", een roepen," van een naam2.

De naam Er is afgeleid van "ur" dat wakker worden, opstaan, betekent. Die naam zou dan verwijzen naar een waakzame die uitziet naar een gebeurtenis. De tweede zoon werd Onan genoemd door zijn moeder, de vrouw van Juda. Die naam betekent sterkte, kracht. De derde zoon noemt Sela en Juda was blijkbaar niet bij de geboorte omdat hij in Kezib was. De betekenis van die plaatsnaam afgeleid van het werkwoord "kazab" dat mislukken, tevergeefs zijn en liegen kan betekenen, zou hier leugen of bedrieglijke als uitleg kunnen zijn. We zouden kunnen denken dat Juda een drogreden bedacht om niet bij zijn vrouw te zijn bij de geboorte van zijn derde zoon of dat hij zijn vrouw bedroog toen ze zwanger was van Sela. Andere vertalingen komen er echter op neer dat Juda met zijn vrouw verhuisd was naar Kezib en dat zijn vrouw daar beviel van Sela. Deze laatste benadering lijkt redelijk omdat we uit het vorige wisten dat Juda woonde in Adullam bij een man die Chira noemt en er nu een andere woonplaats gekozen werd door de aartsvader. Hij zou na verloop van tijd naar Kezib in de richting Hebron verhuisd zijn en zelfstandiger geworden zijn. Maar of de betekenis van de plaatsnaam Kezib van enig gewicht is, kan nog niet gezegd worden. Misschien kunnen we de leugen van Kezib uitleggen door het bedrog dat de zonen van Jakob pleegden door te laten uitschemeren dat Jozef opgevreten werd door een wild dier. Juda zou in de periode van de bevalling dan samen met zijn broers in Dotan geweest zijn. Deze stelling is ook aanvaardbaar gezien de Bijbelverhalen niet helemaal het tijdsverloop volgen maar staan als afzonderlijke verhalen met een betekenis en een bedoeling. De naam dan van de derde zoon van Juda en de dochter van Sua is Sela en dit betekent vraag of verzoek, afgeleid van "sheelah" of "shelah" verzoeken of vragen. Sommige bronnen vertalen Sela door rust. Voorlopig zijn de naambetekenissen nog niet veelzeggend en komt er wellicht meer duidelijkheid in het verder verloop van het verhaal.

 

1 Genesis 24,2-3; Genesis 27,46; Genesis 28,1.

2 Genesis 1,5.8 en 9; Genesis 5,2 en 3; ...

19 oktober 2017

Een verhaal over Juda.

Terwijl Jakob blijft rouwen over zijn zoon en over de hopeloze situatie van het verbond met de Ene, is Jozef aangekomen in Egypte. Het verhaal van de opeenvolgende generaties van de Hebreeuwen gaat verder en maakt nu een sprong naar Juda, de vierde zoon van Jakob, over wie ook wat te vertellen valt. Voor ons is het allemaal heel onduidelijk hoe de geschiedenis van het volk van de Ene nu nog verder kan gaan. Misschien zal Juda een nieuw perspectief kunnen geven. Met een God, die bij de aartsvaders ook El Shadday noemt, bestaat er immers geen opgeven want deze is onstuitbaar in zijn liefde voor de mens. Voor Noach, Abraham en Jakob was er ook uitkomst toen niemand dat nog mogelijk achtte. De Bijbel geeft ons verhalen van hoop vanwege de onmetelijke genade van de Ene. Genesis 38,1-2: 1 In die tijd trok Juda van zijn broers weg en nam zijn intrek bij een man in Adullam, Chira genaamd. 2 Daar zag Juda de dochter van een Kanaäniet, Sua geheten; hij huwde haar en had gemeenschap met haar. Nu Juda zijn broers verlaat hebben we het gevoel dat hij net als Abraham, die zijn familie in Haran verliet, een nieuwe keuze maakt. Het grote verschil is dat Juda geen opdracht krijgt vergezeld met een belofte in een droom of een visioen van bovennatuurlijke aard.

De uitdrukking "in die tijd" helpt ons niet in het bepalen van het nauwkeurige moment waarop Juda vertrekt van bij zijn broers. Het zou kunnen zijn in de tijd nadat Jozef verkocht was aan de slavenhandelaars die hem naar Egypte hadden gebracht. De Bijbel is echter geen geschiedenisboek waar alles netjes chronologisch per datum geschikt staat maar wel een boek van vele verhalen1 over dat volk van jakob,juda,einde verhaal,el shadday,toekomst,hoop,kanaäniet,onbepaalde tijd,verhalen zonder tijdslijn,afdalen is moreel aftakelen,natah,yarad,onafhankelijk en rijk,voorspoed,esau,invloed en machtde Ene.

Juda gaat wonen in Adullam bij een man die Chira noemt. Een eerste aanwijzing krijgen we reed met het Hebreeuwse werkwoord "yarad" dat afdalen2 betekent. Hier echter gewoon vertaald als "wegtrekken" van zijn broers. Het letterlijke "afdalen" staat meestal voor het figuurlijk verzwakken van de relatie met het verbond met de Ene. Verder staat dat hij zijn intrek nam. Het Hebreeuwse "natah" stond in de vorige toepassingen voor het neerzetten van de tent voor een langere tijd2. De Hebreeuwse betekenis van de plaats Adullam in Kanaän is dan "gerechtigheid van het volk" en de naam van de man bij wie Juda intrekt is Chira en betekent "onafhankelijk en adeldom". Adullam4 ligt ongeveer 20 kilometer ten noordwesten van Hebron in de richting van de karavaanroute, die de Zeeweg genoemd werd, in de nabijheid van de Middellandse Zee.

Juda krijgt geen huwelijksadvies van zijn vader Jakob maar schijnt te vertrouwen op de relaties van de adellijke Chira. De vader van zijn vrouw heeft bovendien een naam die voorspoed en rijkdom betekent, Sua in het Hebreeuws. Juda huwt in tegenstelling met de familietraditie met een vrouw uit Kanaän. Net zoals zijn oom, Esau5, kiest hij voor een vrouw uit het betere milieu uit een autonome stam. Dit wellicht ook met de bedoeling om aan invloed en macht te winnen in de streek en om los te komen van zijn familie. Bij de aanhef van dit verhaal hebben we sterk de indruk dat ook Juda niet de weg kiest van de besnedenen van hart. Wordt het verhaal van Juda opnieuw een teleurstelling voor zij die geloven in het verbond van de Ene met de mensen? Breken met de familie, huwen met een Kananitische vrouw zonder naam en het heil zoeken bij anderen die niet besneden van hart zijn, waar rijkdom en voorspoed op de eerste plaats staan. Het is daarbij een samenleving die ons doet denken aan deze van Sodom waar er geen medeleven is en waar het recht in de handen van het volk komt6

1 Genesis 37,1; Genesis 38,1.12.24.27; ... 

2 Genesis 12,10.

3 Genesis 12,8; Genesis 26,25; Genesis 35,21.

4 vermoedelijk nu de ruïnes "Aid-el-mâ"

5 Genesis 26,34.

6 Genesis 19,4.