21 augustus 2017

Een nieuwe natie met een eigen aartsvader.

Dat het gaat om verschillende volken weerklonk al in het orakel van Rebekka. Genesis 25,23: 23 En Jahwe sprak tot haar: `Twee volken zijn het, die u draagt; twee naties die uiteengaan reeds in uw schoot. Een van de twee zal machtiger zijn: de oudste dient de jongste. Deze voorspelde scheiding van de tweeling wordt na de dood van Isaak inderdaad beschreven als een aardrijkskundige realiteit voor de twee stammen. Israël en Edom zijn twee naties. Een bijkomend diepgaand verschil typeert Israël dat nog steeds het beloofde land is, waar Edom het veroverde land is. Ook de zegen van Isaak, van wie we net afscheid hebben genomen, was duidelijk. Genesis 27,39: 39 Daarop nam zijn vader Isaak het woord en zei: `Ver van de vruchtbare grond zul je wonen, ver van de dauw uit de hemel van boven. 40 Van je zwaard zul je leven, en je broers zul je dienen. Maar als je je losrukt, schudt je zijn juk van je nek!' De hemelse dauw die het beloofde land een vruchtbaar land maakt om goed in te leven zal Esau missen. Als hij vertrek uit dat land met hemelse dauw, zal hij als autonome stam, meer zelfs, als autonoom volk kunnen leven. Hij zal zijn broeders niet meer moeten dienen zoals hij Jakob ten dienste stond om hem te beschermen toen hij Kanaän binnenkwam met zijn hele familie en al zijn bezittingen, die hij verworven had in Haran. Van de zorg voor de rest van zijn familie wordt hij ontslagen als hij wegtrekt uit zijn familie. De loyauteit die gebruikelijk was binnen de families van een stam en binnen het verbond van de stammen waarmee men samenleefde werd opgeheven als hij natie,aartsvader,stichter,aardrijkskundige realiteit,twee stammen,veroverd land,beloofde land,esau,isaak,edom,autonome stam,welvaart,materieel goed leven,jahweh is trouw,israël moet leven als besnedene,solidariteit,geen arrogantieergens anders ging wonen. Ook van de Ene krijgt alle kansen die de schepping hem bieden om een materieel goed leven te leiden ongeacht of hij het verbond dat Abraham sloot met Jahweh aanvaardt of niet. Jahweh is onvoorwaardelijk trouw of men hem aanvaard als de Ene of niet. Ook Ismaël mocht dit ervaren1 omwille van de stamvader van vele volken, Abraham. Esau werd zo de voorvader van de natie Edom en van alle stammen die er in de volgende generaties nog zullen komen in dat land.

Israël moet alles nog waar maken om tot een beloofd land te behoren waar men goed leeft als besnedenen van hart. De weg van het volk van de Ene kent immers niet het bezit als oriëntatie maar de rechtvaardigheid en de duurzaamheid.

Deze twee zeer uiteenlopende levensvisies worden in veel verhalen tegenover elkaar gezet. Met een realistische mensenkennis worden de verhalen geschetst over de bezitters, die ten koste van veel vasthouden aan hun bezit. Dit leidt telkens naar conflicten die in de Bijbel zelfs beschreven worden als natuurcatastrofen. De zondvloed en Sodom zijn daarvan de meest voor de hand liggende voorbeelden in Genesis. De verhalen over een zondvloed werden verteld in vele culturen en kregen in de Bijbel een verklaring. De reden van de zondvloed was de ongelijkheid op aarde. Er waren reuzen, de befaamde geweldenaars van de oude tijd die de gewone mensen onderdrukten. Tegelijk wordt in dit verhaal afgerekend met de vele mythologische verhalen die gebruikt werden door de leiders om hun macht met bovennatuurlijke krachten te onderbouwen. Zij kregen als zonen van de goden alle macht over leven en dood in handen. Dit moest ophouden en daarom werd ook hun leven beperkt. Ook gemeenschappen waren zo arrogant en verblind door hun rijkdom geworden dat zij elke solidariteit weigerden. Dergelijke samenlevingen zijn niet houdbaar. Daarom werd Sodom, zoals in de verhalen van de volken verteld werd, als teken snel vernietigd door een tragische catastrofe.

 

1 Genesis 21,13.

18 augustus 2017

Leven bepaald door namen en stambomen.

Er wordt veel aandacht besteed aan de geslachtslijsten van de Hebreeuwen. Zelfs de afstammelingen van de zonen die buiten het verbond vallen, krijgen plaats in de Bijbel met hun stamboom. Ook na de dood van Abraham kreeg Ismaël, om zijn actieve rol in de Bijbelverhalen af te sluiten, zijn stamboom1. Daarmee kregen we een verklaring van de volken uit het nageslacht van Abraham die zich vestigden 8 18 a Bijbel 962 a0002.jpgin het Arabisch schiereiland. Dit is te vergelijken met deze afsluiting van de geschiedenis van Esau, die nog even verscheen in de tekst van het vorige hoofdstuk om zijn vader Isaak te begraven.

Nog net voor de begrafenis van Isaak werden de zonen van Jakob opgesomd per vrouw2. Dit was geen stamboom maar gewoon een lijst van zijn twaalf zonen per vrouw. Bij het nageslacht van Esau gaat de schrijver verder in deze familietak en begint hij daarom met de standaardinleiding in de Bijbel als het gaat over een stamboom. Dit zijn de, “toledoth”, nakomelingen. Genesis 36,1: 1 Dit zijn de nakomelingen van Esau, ook Edom geheten. Nu volgt de stamboom van Esau, die ook zal beginnen met de opsomming van de zonen per vrouw maar die verder reikt over verschillende generaties. Daarmee wordt een verklaring gegeven van de volksstammen die hun oorsprong vonden in Kanaän en zich vermenigvuldigden in Edom. Het waren de kleinkinderen van Esau die zelf geboren was uit Isaak. Het waren dus allemaal nazaten van Abraham die opnieuw bevestigd wordt als vader van vele volken3. Deze stamboom ligt in de verklarende lijn van alle stammen die op dat moment gekend waren en die opgetekend werden in Genesis4. Ook de volken die in Edom woonden en die zich later vermengden met de het geslacht Esau krijgen hun plaats als oorspronkelijke bewoners van de regio van het Seïrgebegte.

Deze stambomen lijken voor ons niet belangrijk maar voor de mensen van toen waren ze levensnoodzakelijk omdat ze duidelijkheid verschaften tot welke stam men behoorde. Dit was van betekenis omdat stammen verbonden afsloten die het leven van elke familie bepaalden. Er heerste in die verbonden een loyauteit tussen de stammen en tegelijk werden ook afspraken gemaakt tussen de stammen om hun samenleven te regelen. Het was dus heel belangrijk voor het individu te weten tot welke familie je behoorde. Overleven als enkeling was in deze tijden en omstandigheden bijna onmogelijk. Deze familierelaties werden daarom duidelijk gemaakt in stambomen. Deze stambomen verwezen ook naar gemeenschappelijke voorouders. Ook was het verhaal over die mythische voorouders betekenisvol. Ze vertelden over de eigenschappen van deze voorouders. Deze kenmerken werden later precies als erfelijke eigenschappen weerspiegeld in het gedrag van de stam zelf5. Vaak werd ook de woonplaats van de stammen gedistilleerd uit of meegegeven in het verhaal van de voorouder. Voor Esau werd dit al aangegeven bij zijn geboorte. Zijn kleur was “admoni” en hij was ruw behaard, “sear”. In deze Hebreeuwse eigenschappen zitten Edom en Seïr reeds verwerkt.

 

1 Genesis 25,12-18.

2 Genesis35,22b-26.

3 Genesis 17,4.

4 Genesis 2,4; 5,1; 6,9; 10,1; 11,10 en 27; 25,12 en 19; en nu 36,1 …

5 Ezechiël 25,12; Obadja 1.

17 augustus 2017

De Ene in de verhalen van Jakob en de mensheid.

In de verhalen van de aartsvaders hadden we het geluk een barmhartige God te kunnen ontmoeten. Een God die resoluut kiest voor mensen in verdrukking ook al zijn ze zelf de oorzaak van al hun problemen. Geen godsoordeel wordt geveld er wordt alleen een keuze gemaakt wie het aankan Israël te worden. Deze krijgt de zegen vol genade die hen in de mogelijkheid stelt om rechtschapen en deugdzaam te leven. Noch Ismaël en noch Esau wordt uitgesloten van wat de schepping biedt. Ze hebben allen voldoende en krijgen alle mogelijkheden om hun leven verder uit te bouwen. Zij noemen zich de winnaars van deze wereld die een andere logica hanteren dan zij die Israël worden na een worsteling tussen materiële waarden en bovennatuurlijke motieven. Zij die het opnemen voor de Ene luisteren naar de boodschappen en de inspiraties van het hart. Zij worden besneden van hart omdat ze de materiële redeneringen van het gezond verstand niet volgen1.

De beredeneerde waarheden van de filosofen over God2 zijn minder overtuigend dan de warme verhalen van de Bijbel. Die verhalen berusten op wat echte mensen kunnen ervaren in hun leven en de keuzes die ze kunnen maken op basis van hun belevenissen. Mensen bestaan niet uit twee afzonderlijke elementen, lichaam en geest. Mensen zijn lichaam en geest tegelijk. Dit komt meer dan eens aan bod in de Bijbel. Zo hebben we pas ook gelezen in vers 29. Hij gaf hij de geest en stierf. “Gava” het basiswerkwoord komt van uitademen, expiratie is het einde van de inspiratie en betekent de dood in het opzicht van de begeestering door de Ene. Zo is Isaak van geen betekenis meer voor het volk van Israël, hoewel hij nog in leven is.barmhartige god,mensen in verdrukking,israël wordt gekozen,zegen vol genade,ismaël,esau,winnaars van de materiële wereld,bovennatturlijke motieven,de een inspireert het hart,besneden van hart,mens is lichaam en eest tegelijk,geen inspiratie betekent de figuurlijke dood,gebrek aan inspiratie,de ene is onweerstaanbaar aanwezig,gevecht tussen goddelijke inspiratie en verlangs naar fysische o,gevecht van jakob De term “dood” wordt vaker figuurlijk gebruikt voor het gebrek aan inspiratie en dus voor het ontbreken van enige betekenis in het plan van de Ene met de mensen. Deze manier van benadering van de mens en zijn leven is helemaal anders dan de dualiteit die in het Westen gehanteerd wordt.

De aanwezigheid van de Ene in het verdere verhaal van de Hebreeuwse stam, die doorheen de geschiedenis trekt, is te herkennen aan hun naam Israël. Hun leven is bepaald door hun hart dat besneden wordt door hun begenadigde herders. Dit dank zij de inspiratie van de Ene die via verschillende wegen tot hen komt. Het zijn zowel visioenen, dromen, persoonlijke bevragingen of woorden van boodschappers, die we soms engelen noemen, die ook lichtend inzicht kunnen geven. Dit geeft de basis voor een uitgelezen manier van leven. Hun rechtvaardige en deugdzame manier van leven is dan eigenlijk het teken dat de Ene onweerstaanbaar aanwezig is in de mensengeschiedenis.

Deze goddelijke inspiratie maakt deel uit van het menselijk bestaan en wordt geconfronteerd met de overdadige fysische verlangens van het individu. Het beeld van de worsteling die Jakob meemaakte gedurende de nacht is een voorbeeld van die confrontatie tussen de stoffelijke belangen en de bovennatuurlijke impulsen die aanzetten tot een leven in het spoor van de Ene. Jakob komt tot het besef dat zijn jagen naar materiële welstand waarvoor hij ongeoorloofde middelen gebruikte en zijn medemens benadeelde uiteindelijk uitlopen op een vastlopen van zijn leven. Hij kan het land dat beloofd is niet binnenkomen door zijn eigen bedrog. Zijn bedriegerijen en onrechtvaardigheid riepen wraak op. Eens hij tot inzicht was gekomen en zich de steun van de Ene ondervond, hoefde hij niet mee te lopen met de anders geïnspireerde Esau.

 

1 ‘Le coeur a ses raisons que la raison ne connaît point’ (Blaise Pascal, 1623-1662).

2 De Eerste Oorzaak; De Onbewogen Beweger; Het Absolute …