17 november 2017

Het kleed van de huismeester wordt een vals bewijsstuk.

De vrouw van Potifar staat daar nu met een kleed in haar handen en met een onbeantwoord driftig verlangen naar seksueel contact. 13 Toen het tot haar doordrong dat hij zijn kleed in haar handen had achtergelaten en naar buiten was gevlucht, 14 riep zij haar huisgenoten en zei tegen hen: "Zie toch, de Hebreeër die mijn man in huis heeft gehaald, begint met ons te spotten. Hij kwam naar mij toe om met mij te slapen, maar ik begon hard te roepen." Haar verontwaardiging verandert in sluwe haat. Mislukt in haar opzet gaat ze nu haar woede koelen. Ze broedt op een plannetje om Jozef te treffen. Ze zal hem betichten van aanranding van haar eerbaarheid.

Van zodra haar huisgenoten thuis waren roept ze hen bijeen. Haar lijfwachten in huis, die vrij hadden, komen naar haar toe. Ze wil haar verhaal aan hen doen om hen te overtuigen van wat ze hen wil wijsmaken. Ze wil haar eunuchen overtuigen met leugens en hen opzetten tegen hun directe overste die het beheer heeft over alles in het huis van Potifar. Ze vertelt dat ze hard geroepen had maar omdat er niemand thuis was werd dat niet opgemerkt. Deze uitdrukking, "roepen met een luide stem" wordt ook gebruikt om onrecht aan te klagen1, om onschuld te bewijzen2 maar om iemand of iets bij naam te noemen3. Dan begint ze haar algemene hatelijke visie over de Hebreeuwen uit te werken om de meester van de huisslaven als een onverlaat voor te stellen. Hij is anders dan wij. Hij is onbetrouwbaar en grijpt hier de macht om ons te domineren. Het is iemand om schrik van te hebben. De eunuchen worden net als de broers van Jozef angstig dat ze nog meer zouden gedomineerd worden. Die Hebreeër, die mijn man in huisvrouw van Potifar,kleed van Jozef,aanranding van eerbaarheid,eunuchen,roepen met luide stem,slaaf,angst om gedomineerd te worden,Afrikaanse beschaving,lachen,geslachtsgemeenschap hebben,categorische termen,polarisatie, gehaald heeft, is helemaal anders dan wij zijn.

De reden waarom hier de term Hebreeër gebruikt wordt kan verwijzen naar de het volk dat nog niet geroepen was. De naam Israël als volk was nog niet doorgedrongen en dat is ook normaal want deze naam hangt samen met de persoonlijke ervaringen van enkele generaties van dat volk in relatie tot de Ene. Voor de Egyptenaren blijft het een volk zonder land dat vroeger verbleef in het twee rivieren land, Mesopotamië. Hebreeuwen was een term die in gebruik was bij de Egyptenaren. Die term verwees naar die Aziaten die binnengetrokken waren in Palestina. Het was in hun visie een ronddolende volk van herders en nomaden dat zich meester maakte van de graslanden om hun kudden te weiden. Ze waren in de visie van de Egyptenaren een minder beschaafd volk hoewel ze ook als volk een God hadden, die hen zegende en beschermde. De Hebreeuwen waren vreemden omdat ze de Afrikaanse beschaafde cultuur niet kennen en ze komen nu hier de spot drijven met ons. Het Hebreeuwse "etsachaq" is weer zo'n veelzijdig woord. Het betekent lachen. Maar het wordt ook gebruikt om geslachtsgemeenschap4 te omschrijven. Deze betekenis van het woord wordt dan in het verzinsel van de vrouw van Potifar ook nog eens uitgewerkt. De vrouw van Potifar vertelt haar huispersoneel dat Jozef naar haar toekwam om met haar in bed te duiden. Dan heeft ze luid geschreeuwd. Maar niemand heeft het gehoord en ook niemand heeft dat gezien want er was geen mens in de nabijheid. Maar dat is niet nodig want iedereen, die denkt in categorische termen, polariseert de Hebreeër nu als niet te betrouwen.

 

1 2 Samuel 20,16

2 Deuteronomium 22,23-24.

3 zie "qara".

4 Genesis 26,8.

16 november 2017

Zelfbeschikkingsrecht van de slaaf Jozef.

De verantwoordelijkheid van Jozef voor het huis van Potifar is bepalend voor wat Jozef dag in dag uit doet. Hij is steeds in de weer en neemt geen dag vrij. Het gewetensvol besef van de plicht ligt bij de dienende Hebreeuwen zeer hoog1. Genesis 39,11-14: 11 Op zekere dag echter, toen hij het huis binnenkwam om zijn werk te doen, was er niemand anders in het huis. 12 Toen greep zij hem bij zijn kleed en zei: "Kom toch bij me liggen." Maar hij liet zijn kleed in haar handen achter, ging op de vlucht en rende naar buiten. Op een zekere vrije dag was Jozef, zoals steeds, in de weer hoewel er niemand thuis was. De joodse geleerde leraren vertellen dat het toen een Egyptische feestdag was en dat de vrouw van Potifar beweerde dat ze ziek was en zo thuis kon blijven met de bedoeling Jozef te verleiden. Het verlangen en de drift die de vrouw van Potifar tot nu alleen door haar Jozef,Potifar,dienende Hebreeuw,vrouw van Potifar,het kleed van Jozef,bovenkleed als statussymbool,herkenbaar kleed,vermijdt lichamelijk contact,Elohiem,blikken en uitnodigingen liet blijken, monden uit in daden. De vrouw van Potifar maakte van de afwezigheid van alle andere personeelsleden gebruik om de slaaf Jozef te grijpen. Het was het uitgelezen moment voor haar om haar plan uit te voeren en jozef in haar bed te dwingen. Ze had echter alleen het kleed van Jozef beet en sleurde zo Jozef naar haar bed met de vurige vraag toch met haar in bed te duiken. De schrijver laat Jozef meteen reageren. Jozef vlucht naar buiten maar zij houdt zijn kleed vastgeklemd.

Opnieuw wordt het kleed van Jozef afgenomen met de slechte bedoeling hem te strikken. Zonder twijfel had Jozef een bovenkleed dat gelijk stond met zijn status en dat door iedereen herkenbaar was. Jozef droeg de mantel van een huismeester boven zijn slaventenue. Dit bovenkleed stond symbool voor zijn positie in het huis van Potifar. We herinneren ons dat ook de mantel van Jozef, die symbool stond voor zijn opvoeding, door zijn broers werd afgenomen maar dat daardoor de eigenschappen van de persoon niet aangetast werden. Uit de vele handen van zijn broers kon hij toen niet ontsnappen en werd hij gevangen gezet. Nu kan hij wel ontsnappen uit de grijpgrage handen van zijn verleidster. Hij probeert zijn kleed niet terug te nemen hoewel hij haar zeker kon overmeesteren. Maar als respectvolle dienaar wil hij dit niet en zo vermijdt hij ook verder dat lichamelijk contact dat hij niet wenste. Zijn verantwoordelijkheid van huismeester liet het niet toe de vrouw van zijn meester te nemen. Anderzijds wil Jozef ook niet als slaaf misbruikt worden. Daarbij was dit in de visie van Jozef ontuchtig en buiten alle normen en maatschappelijke regels die gegeven waren door de bovenwereld. Elohiem is de term die gangbaar is voor alle goden in de diverse samenlevingen. De slaaf Jozef vluchtte naar buiten ver weg van het bed, weg van die bedrieglijke situatie en van de vrouw van Potifar. Buiten in het Hebreeuws "chuts" kan ook zonder zijn. Hier dan zonder kleed en op straat buiten de muren van het huis. Het is net of hier de bedoeling van de vrouw van Potifar al bereikt is en dat Jozef buiten staat zonder status en zonder huismeesterschap. Afgedankt omwille van onwilligheid.

 

1 Genesis 31,38-40.

15 november 2017

Uitnodiging tot een vrijpartij afgeslagen door Jozef.

Het kan ons niet verbazen dat Jozef een mooie jonge man is als we weten dat zijn moeder Rachel ook welgevormd en mooi was1. Genesis 39,7-10: 7 Het duurde niet lang of de vrouw van zijn meester kon haar ogen niet meer van Jozef af houden. Zij vroeg hem: "Kom toch bij me liggen." 8 Maar hij weigerde en antwoordde haar: "U weet toch dat mijn meester, nu ik in huis ben, zich nergens meer mee bemoeit en heel zijn bezit aan mij heeft toevertrouwd. 9 Hier in huis is hij niet machtiger dan ik; niets heeft hij mij onthouden dan alleen u, zijn vrouw. Hoe zou ik dan dat grote kwaad kunnen bedrijven en zondigen tegen God?" 10 En ofschoon zij dag in dag uit bij Jozef bleef aandringen, wilde hij niet ingaan op haar wens om bij haar te slapen en omgang met haar te hebben. Jozef regelde alles in het huishouden en op de landerijen van Potifar. Hij was overal aanwezig en was een graag geziene leider. Als actieve man in huis loopt Jozef in de kijker bij de vrouw van Potifar vooral ook omdat hij aantrekkelijk oogde. De Egyptische vrouwen hadden in die tijd voldoende vrijheid om relaties aan te gaan buiten het huwelijk van hun man. De gewoonten van de vrouwenmaatschappij waren niet helemaal verdwenen en vrouwen hadden nog wel eens bijmannen2. In de patriarchale structuren zoals bij de Hebreeuwen was dit volledig anders en hadden de vrouwen een bijrol. Zo was het in Egypte geen uitzondering dat oudere ervaren vrouwen nogal al eens contact hadden met jongere mannen. Ook de vrouw van Potifar keek nu en dan eens naar de welgevormde Jozef. Stilaan laat ze merken dat ze wel zin heeft om Jozef toe te laten in haar bed. Na verloop van tijd kan ze haar ogen niet meer afhouden van de mooie jongeling en vroeg hem regelrecht of hij bij haar in bed wou komen. Het lonken en het verlokken hadden blijkbaar geen indruk gemaakt op Jozef zodat zemooie jonge man,Rachel,Jozef,verantwoordelijke leider,graag gezien,relaties buiten huwelijk,bijmannen,Potifar,vrije vrouw,Elohiem,Jahweh,aandringen op seksueel contact,Juda,Tamar, dan maar zelf naar hem toeging en hem uitnodigde in haar bed.

Jozef slaat het aanbod van de vrouw van zijn meester Potifar af en vertelt haar ook waarom hij niet wil in bed duiken met haar. Hij laat haar verstaan dat hij nu de volledige verantwoordelijkheid voor het huishouden in onvoorwaardelijk vertrouwen gekregen heeft van zijn meester Potifar. Jozef heeft het voor het zeggen in het beheer van de goederen en de huishouding in de familie. Jozef is de baas van het huispersoneel maar heeft echter geen zeggenschap gekregen over de vrouw van Potifar. Zij bewaart haar vrijheid en kan doen en laten wat ze wil.

Jozef vindt het echter niet kunnen met haar het bed te delen. Hij wil niet in een leugen terecht komen en het vertrouwen misbruiken dit omwille van Potifar, zijn vrouw en Elohiem. Het is opmerkelijk dat bij omstandigheden waar twee culturen betrokken zijn het woord "Elohiem" aan bod komt en als het een persoonlijke zaak van Jozef is wordt er van Jahweh gesproken3. Jozef legt aan de vrouw van Potifar uit dat die dubbelzinnige situatie voor niemand goed is en moreel helemaal niet te verantwoorden valt tegenover mens en bovenwereld. Er is geen groter kwaad.

De afgewezen vrouw kan echter de drang naar de mooie Jozef niet bedwingen, voert de druk op en blijft aandringen op seksueel contact. Jozef wil helemaal niet ingaan op haar verlangens. Hij is minder goed te verleiden dan zijn broer Juda die alleen al bij het zien van Tamar het avontuurtje zelf in gang stak en uiteindelijk in een vervelende situatie terecht kwam4. Jozef, zijn broer, heeft een meer verfijnde opvoeding genoten van zijn vader, Israël, die al wat meer levenservaring had.

 

1 Genesis 29,17.

2 'Oude Egyptenaren', Wilkinson vol. 1, blz. 392 (editie 1878). Papyrus in het Britse Museum (bezit van Mevr. D'Orbiney) met een verhaal van twee broers. Waar de vrouw van de oudste broer de jongste probeert te verleiden en haar ten slotte verdedigt door hem te beschuldigen.

3 Genesis 39,2.3.5.21 en 23.

4 Genesis 38.

1 2 3 4 5 6 7 8 Volgende