23 juni 2017

De keuze van ongebondenheid brengt rust.

Jakob trekt met zijn gezin en zijn vee naar Sukkot. Genesis 33,17: 17 Jakob echter trok de richting van Sukkot uit; daar bouwde hij een huis voor zichzelf, en voor zijn vee maakte hij hutten. Daarom heet die plaats Sukkot. Het is tijd om uit te rusten en te ontspannen. De laatste periode was het voor heel de stam van Jakob een uitputtende reis in bergachtig gebied geweest. Van in het begin werd al afgeweken van de gewone karavaanroutes om zo snel mogelijk beschutting te vinden in de bergen van Gilead. Vele keren de tenten opslaan om ze na korte tijd weer op te breken. Paden zoeken en het vee leiden doorheen de bergen. Jakob nam deze moeilijke wegen om te vluchten uit Haran. Omwille van de bezitsdrang van zijn schoonvader Laban vreesde Jakob ingerekend te worden en teruggevoerd te worden naar Haran. In de bergen kon hij met zijn stam schuilen en zag hij het gevaar in de verte toekomen. Deze reisweg was enorm lastig om telkens te vluchten voor de machtigen. Na het akkoord met Laban moesten de herders van de stam hun kudden door onherbergzaam gebied loodsen om de oversteek te kunnen maken van de Jabbok. Eens over de rivier stond hen een confrontatie te wachten met de vermoedelijk vijandige stam van zijn broer Esau. Daarvan was Jakob overtuigd als hij zijn bedrog en de uitgesproken wraak van zijn broer in herinnering bracht. Voorzorgsmaatregelen moesten genomen worden en een groot deel van de kudden werden gebruikt als geschenk voor Esau om hem gunstig te stemmen. Dan kwam er nog de gevreesde confrontatie met Esau die veel energie koste om de risico’s te minimaliseren. De ontmoeting verloopt heel broederlijk en Esau is zeer behulpzaam voor zijn broer. Maar Jakob behoudt liever zijn zelfstandigheid en is overtuigd dat hij de gevaren van onderweg aankan met de hulp van de Ene. Hij herinnert de belofte van een behouden thuiskomst. Hij gaat zijn eigen weg. Hij gaat niet de weg van Esau met heel zijn stam omdat hij andere perspectieven heeft.Sukkot,rust na een uitputtende reis,hutten bouwen,einde vn het vluchten in angst,vlucht uit de greep van de machtigen,na onhergzame streken en lastige bergen komt de rust op de vlakte,mens en dier kunnen recupereren,welverdiende vakantie,tijdelijk verblijf,

Nu wordt het eindelijk rustig en komen ze aan in een gebied dat gunstig is voor de kudde en waar ook de herders niet moesten zoeken naar goede weiden. Ze zaten in een gebied waar de Jabbok in de Jordaan vloeit. In Rechters1 lezen we dat Gideon in een achtervolging vanuit het beloofde land de Jordaan oversteekt en in Sukkot komt en dan verder trekt naar Penuël, een ander schrijfwijze van Peniël. Hieruit mogen we afleiden dat Sukkot ten oosten van de Jordaan ligt en ten zuiden van de oversteek van de Jabbok. Dus Jakob was met zijn stam ondertussen al dichter bij de Jordaan gekomen. Die periode van het jaar stond er wellicht nog te veel water in de Jordaan zodat de oversteek niet aangeraden was als het niet hoogdringend was. Daarom koos hij voor een verblijf in een milde streek met veel weiland en dit in de late zomer en het begin van de herfst, een jaargetijde met een aangenaam klimaat. Dit doet ons denken aan een welverdiende vakantie.

De naam Sukkot wijst in dan ook nog in de richting van een tijdelijk verblijf. De ruime vertaling voor deze plaatsnaam is iets in de zin van een optrekjes. Het enkelvoud is “sukkah” dat ook hut, paviljoen of huisje betekent. Voor het vee kunnen dat eenvoudige stallingen geweest zijn. De naam sukkot wordt ook gebruikt in het Loofhuttenfeest dat “Chag Hasoekot” noemt. Dit is een feest dat verwijst naar het verblijf van het volk op weg van Egypte naar Israël met Mozes door de woestijn. Israël blijft ook nu nog hutjes bouwen met takken en bladeren om er zeven dagen te verblijven2.

 

1 Rechters 8,4-9; Jozua 13,27; Psalm 60,6; Psalm 108,8-9.

2 Leviticus 23,42.

22 juni 2017

Jakob gaat zijn eigen weg.

Esau wil nadrukkelijk zijn broer, Jakob, nog een dienst bewijzen. Hij wil enkele van zijn gewapende mannen de stam van Jakob laten beschermen gedurende hun tocht. Genesis 33,15-16: 15 Esau zei: ‘Dan zal ik een paar mannen bij je achterlaten.’ Maar hij antwoordde: ‘Waarom toch? Ik ben al blij dat mijn heer zo welwillend voor mij is geweest.’ 16 Daarop aanvaardde Esau nog diezelfde dag de terugtocht naar Seïr. Esau stelt voor de kwetsbare karavaan van Jakob te laten beschermen en begeleiden. Jakob vraagt waarom Esau dat zou doen. Jakob ziet het nut niet in van deze bescherming. Hij heeft alles en leeft onder de bescherming van de Ene. Zonder twijfel heeft Jakob als stamhoofd alles onder controle. Er zijn zeker voldoende mannen in zijn stam die weerbaar zijn. De grootste angst die had bij zijn terugkeer was deze voor de wraak van zijn broer maar deze schrik was volledig uitgezuiverd na hun hartelijke terugzien. Deze belangrijke dreiging is nu kleine broer beschermen,Jakob wordt beschermd door de Ene,Jakob heeft alles onder controle,geen gedwongen weg en tempo volgen,Esau is waardig en vriendelijk,Jakob gaat naar Kanaän,Jakob volgt de weg van Abraham,weggevallen.

Daarbij wil Jakob ook niet gedwongen worden een bepaalde weg te gaan. Daarom bedankt hij zijn broer Esau en zegt hem dat hij tevreden is dat zijn broer hem zo goedgezind was. Deze houding volstaat ruimschoots voor Jakob. Daarop vertrok Esau van waar hij gekomen was, samen met zijn vierhonderd man. Hij gaat terug naar Seïr, het bergachtig gebied dat een wildernis is. Weer naar de onbewerkte wildernis, naar de wereld waar het hart niet besneden is en waar het zwaard de wet dicteert. Het terrein bij uitstek voor meedogenloze jagers en veroveraars. Esau zei wel dat hij genoeg had tegen zijn broer toen Jakob aandrong om het geschenk van de kudden te houden. Dat betekende echter niet dat zijn rijkdom en zijn bezit aan banden lag. Hij aanvaardde ten slotte ook de kudden die Jakob hem schonk. Hij trok terug naar Seïr om de streek verder te onderwerpen met het zwaard. Zoals de strijdende Hethieten ook verder naar het zuiden trokken na het verlies van hun rijk in het noorden. In verder teksten is er gewag gemaakt van nog een huwelijk van Esau met een Hettitische vrouw, Ada. Dit kan wijzen in de richting van een gezamenlijke interesse voor Edom en meer bepaald het gebied van Seïr1.

In dit hoofdstuk hebben we een Esau ontmoet die zich waardig en vriendelijk gedraagt. Geen spoor van vijandigheid of van wraak omwille van het bedrog dat gepleegd werd door Jakob meer dan twintig jaar geleden. Hij heeft vergeven en vergeten. Hij biedt Jakob zelfs zijn diensten aan en is bereid hem gastvrij te ontvangen in Edom. Het gezin van Jakob en al het vee zouden dan onder het gezag van Esau komen. In dienst staan bij familie is wat Jakob niet opnieuw wil beleven. Dat is niet de weg die Jakob wil gaan. Jakob wil de Jordaan oversteken om zelfstandig, samen met zijn familie in het beloofde land te komen. Dit is hoe de zegen van El Shadday begrepen werd door de stamvaders.

Naar het voorbeeld van zijn voorouders komt hij terug naar Kanaän. Net als de andere stamvaders komt hij niet terug met lege handen. De patriarchen werden zelfs buiten Kanaän in overvloed gezegend. Ze werden zeer vermogend. Zij brengen niet alleen materieel bezit mee maar ook hun vrouwen en wellicht ook een stuk van de cultuur van de buurlanden. De ervaringen die de rondzwervende Hebreeuwen opdeden zijn bepalend geweest voor de ontwikkeling van hun levensvisie en hun moraliserende verhalen. Meer dan andere volken verwezen ze naar de verwevenheid met de Ene met hun familiale verhalen.

 

1 Numeri 13,29.

21 juni 2017

Verder leven in hun eigen visie.

Grote en sterke broer wil zijn jongere tweelingbroer beschermen met zijn leger van vierhonderd man. Genesis 33,12-14: 12 Hij zei: ‘Laten wij vertrekken; ik zal voor je uitgaan.’ 13 Maar Jakob zei: ‘Mijn heer weet hoe teer de kinderen zijn. Ook heb ik nog zogende schapen en runderen bij me; als die dieren één dag teveel opgejaagd worden, sterft heel de kudde. 14 Laat mijn heer alvast vooruit gaan; dan zal ik op mijn gemak mijn tocht vervolgen, en rekening houden met het vee dat voorop loopt en met de kinderen, totdat ik mijn heer in Seïr tref.’ Esau stelt voor voorop te stappen om het gezin van Jakob te beschermen. Hij wil samen met zijn broer zuidwaarts vertrekken richting Kanaän. Voor hem geen moeite want dit is toch richting Seïr en hij kent de paden en de gevaren. Hij zal wel de leiding overnemen en de weg tonen. Zo hoeft Jakob niet bang te zijn want hij zou beschermd worden door het zwaard van zijn stoere broer die hem ten dienste staat.

Jakob ziet het anders en hij haalt een aantal verontschuldigen aan om niet in het zog van zijn broer te moeten gaan. Hij wil andere wegen gaan. Hij zegt zijn broer hoe teer kinderen zijn en dat hij niet wil dat ze uitgeput geraken door het hoge tempo van de geoefende mannen van Esau. Ook de dieren zouden niet aankunnen dat ze opgejaagd worden in het Hebreeuws zit daar een verwijzing in naar “daphaq” dat slaan betekent. Dat opdrijven en opzwepen kan niet nu omdat er veel zogend vee is. Teer is de vertaling van “rak” maar dat kan ook zachtzinnig betekenen. Dat staat in tegenstelling tot de geharde gewapende en agressieve mannen van Esau. Bij zijn aanbod heeft Esau ook geen rekening gehouden met de omzichtigheid waarmee het hoeden van kudden gepaard gaat. Hij leeft op een andere manier en heeft geen oog voor het zwakke. Esau is een jager en geen herder. Hij is ook geen huisman die voeling heeft met wat leeft in de volksstam. De argumenten van Jakob zijn zaken waar Esau zeker niet heeft aan gedacht. Jakob denkt als verantwoordelijk stamhoofd echter aan zijn gezin en aan de zogende dieren van zijn kudde en wil hen als goede herder1 de dood niet injagen.

We zien hier hoewel de broers nu goed overeenkomen dat er zoveel verschillen zijn dat ze niet samen kunnen optrekken. Jakob wil daarom ook niet het risico lopen opnieuw in conflict te komen als ze samen optrekken. Hun manier van bescherming of inlijving,een andere manier van stappen in het leven,geen oog voor het zwakke,veel verschillen maar toch geen ruzie,eigenheid respecteren,zichzelf blijven,vooruitkomen in het leven en hun visie is zo verschillend dat hij het risico van wrijvingen wil vermijden. Jakob staat erop om zijn weg op een onafhankelijke manier verder te zetten. Misschien zal hij niet zo snel aankomen maar hij zal zijn stam beschermen van ellende. Hij zal het ritme volgen dat door de natuur gegeven is. Jakob komt op voor het welzijn van zijn stam, vrouwen en kinderen en de kudden die hem toevertrouwd zijn. Hij gedraagt zich daarbij zoals zijn voorvaderen die geen inmenging toestonden en die op die manier hun eigenheid bewaarden zonder het conflict op te zoeken met andere stammen. Abraham en Isaak gingen allen liever hun eigen weg en waren daardoor vaak op stap. Ze stapten van Haran naar Kanaän2, van Egypte naar Kanaän3 en van Gerar naar Kanaän4. Telkens op weg naar het beloofde land en naar een betere manier van leven.

Jakob neemt afscheid van zijn broer. Jakob laat Esau vertrekken naar zijn streek. Edom, en stelt voor hem op het tempo van het vee en in zijn visie hem later in Seïr te ontmoeten. Het vee noemt in deze passage in het Hebreeuws “melakah” en dit verwijst naar manier van werken en dit woord is dichte familie van “malak”, boodschapper, dat engel betekent. Daardoor hadden we het over de visie van Jakob om zijn verbondenheid met de Ene te laten vermoeden. Jakob heeft kennis van zaken5.

 

1 Jesaja 40,10-11.

2 Genesis 12,5.

3 Genesis 13,1-3.

4 Genesis 26,17-33.

5 1 Koningen 5,13.