11 oktober 2017

Ruben kan zijn plan niet uitvoeren.

De verkoop aan de Ismaëlieten was gesloten en de Midjanitische kooplui hadden deze rendabele klus geklaard voor de broers van Jozef. Wat de broers van Jozef kregen in ruil en wat er eventueel nog verhandeld werd, staat niet beschreven. We weten volgens de Naardense vertaling alleen dat de Midjanieten Jozef verkochten voor twintig stukken zilver. De zonen van Jakob kunnen dit zilver gekregen hebben maar het is even waarschijnlijk dat ze als ruil handelswaar kregen die de Midjanieten hadden verworven in hun contacten met rondtrekkende karavanen. Ze handelden immers met de stammen die ze onderweg bezochten. Die Midjanieten waren toch handelaars. Genesis 37,29: 29 Toen Ruben weer bij de put kwam en merkte dat Jozef er niet meer in zat, scheurde hij zijn kleren. Ruben ging stiekem alleen naar de put. Zonder twijfel was Ruben afwezig bij de afspraak om Jozef te verkopen. De andere hardvochtige broers hadden, toen Ruben er niet was, dit beslist tijdens het gezamenlijk avondmaal bij het zien van de karavaan van de Ismaëlieten in de verte. Het dumpen van Jozef in de put is een afgewerkt feit. Die maaltijd in vers 25 die onmiddellijk volgt na het dumpen van Jozef in de put hoort eigenlijk bij het zien van de handelskaravaan. Tussen het achterlaten van Jozef en de maaltijd is enige tijd verlopen waar de broers hun dagelijkse activiteiten verderruben,midjanieten,ruilhandel,verkoop voor twintig zilverstukken,handelaars,jozef uit de put,juda stelt verkoop voor,steen wegtrekken,ruben verantwoordelijk,kleren scheuren,zorgplicht van oudste broer uitvoerden. Nadien zaten ze samen te eten en Juda, die de dood van hun broer ook deze keer wou verhinderen, formuleerde het voorstel van de verkoop als slaaf. Ruben was, nadat Jozef in de put gegooid werd, een eigen weg gegaan om andere dingen te doen. In de Naardense vertaling lezen we dat Jozef uit de put geklommen. We mogen dan ook veronderstellen dat de put waarin Jozef geworpen werd niet zo diep was en afgesloten werd door een grote steen die niet kon weggeduwd worden door één persoon. Zo kon Jozef niet ontsnappen. Daarom is het mogelijk dat Ruben materiaal en trekdieren of dienaren is gaan zoeken om die steen toch weg te halen. Of het op dit moment zijn bedoeling was om te informeren naar de toestand van Jozef of om hem eten te bezorgen omdat hij zou overleven is niet duidelijk. De uiteindelijke bedoeling van Ruben, als oudste en verantwoordelijke zoon, die we kennen uit het voorgaande, was zuiver. Hij wou Jozef teruggeven aan zijn vader. Daarom zou het best mogelijk zijn dat hij de voorbereidingen genomen heeft om met Jozef naar Hebron te vertrekken in de plaats van aan te zitten en te genieten van een maaltijd terwijl zijn jongere broer zijn eerste honger zou voelen in die droge put waarin hij gevangen zat.

Jozef zit echter niet meer in die put. Wat kan er met de jongen gebeurd zijn? Als teken van onmacht, protest, rouwbeklag en verontwaardiging scheurt Ruben zijn kleren1. Hij had alles anders gepland omdat hij bekleed was met de verantwoordelijkheid voor zijn broer maar hij kon deze zorgplicht niet meer waar maken. Zijn plannetje kwam niet overeen met de onstuitbare genade van de Ene, die menselijke onvolkomenheid ten goede wendt. Jozef is niet dood, hij leeft en is uit de put. 

 

1 Genesis 37,34; Jozua 7,6; Rechters 11,35; 1 Samuel 28,17; 2 Samuel 13,31; 1 Koningen 21,27; 2 Koningen 5,7; 2 Koningen 6,30; 2 Koningen 19,1; 2 Koningen 22,11; 2 Kronieken 34,19; Ester 4,1; Job 1,20; Jesaja 3,1...

10 oktober 2017

Midjanieten en Ismaëlieten.

Een karavaan met kamelen was dichter gekomen en ze merkten dat het Arabieren waren uit Midjan. Dit was een volk dat net als de Ismaëlieten van Abraham afstamde1 en dat zich ten oosten van Kanaän2 vestigde. Genesis 37,28-30: 28 Toen Midjanitische kooplieden voorbijkwamen, trokken de broers Jozef uit de put en verkochten hem voor twintig sikkel zilver aan de Ismaëlieten. De kooplieden voerden Jozef naar Egypte. Jozef, de meester van de dromen van boven tijd en ruimte, had nooit kunnen dromen dat hem dit alles zou gebeuren. Dit ligt buiten de sfeer van de Ene, die dan ook geen dergelijke boodschappen meegeeft in dromen of visioenen. De wandaad is louter geïnspireerd op de fout begrepen binding van de mens met de materie. Hij werd uit de put getrokken door zijn broers en aangeboden aan de Midjanieten. Omdat hier twee namen gebruikt worden voor de kooplui die met hun karavanen voorbijtrekken zijn er zinvolle verklaringen die willen aantonen dat Jozef door de Midjanieten doorverkocht werd aan de Ismaëlieten. Deze duiding is gezien de Hebreeuwse tekst, waar de term "broers" niet staat maar wel "ze", niet af te wijzen. Ook de Naardense vertaling klinkt in die zin: Genesis 37,34: 34 Er steken mannen over, Midjanieten, handelaars, - die laten Jozef opklimmen uit de put en verkopen Jozef aan de Ismaëlieten voor twintig stukken zilver; zij maken dat Jozef in Egypte komt. Nog een verschil is dat ze Jozef laten opklimmen uit de put. Dit weerspiegelt ook de wil van Jozef om aan de dood te ontsnappen en hogerop te komen. De Ismaëlieten maken het door hun transactie dan mogelijk dat Jozef in Egypte terechtkomt. Deze vertaling, die trouw is aan de Hebreeuwse tekst, klinkt helemaal anders dan de basisvertaling die wij gebruiken.

Ongetwijfeld is de prijs van een slaaf hoger in Egypte en doen de Midjanieten, die eerst bij de broers terecht komen en hun bedoeling kennen, een lager bod of bieden karavaan,kamelen,midjan,ismaëlieten,jozef,egypte,uit de put getrokken,opklimmen uit de put,bieden op een slaaf,zilverstukken,verdwijnen van jozef,dictatuur van faraozij als handelaren in kamelen en andere handelswaren iets aan. Zij klaren het karwei om Jozef te verhandelen zonder dat de zonen van Jakob daar bij hoefden te zijn. De prijs die de Midjanieten haalden bij de Ismaëlieten die op weg waren naar Egypte was twintig "keseph", zilverlingen. Afgeleid van "kasaph", bleke kleur. Geld van lichte kleur of zilvergeld. Dit bedrag lijkt bij de Israëlieten de gangbare prijs te zijn voor een jonge mannelijke slaaf3 tussen 5 en 20 jaar.

Het verdwijnen van Jozef uit het leven van de broers was de belangrijkste betrachting van de zonen van Jakob en de Midjanieten4 profiteren graag van deze situatie. Het gesjoemel en de drang naar het bezit redden eigenlijk het leven van Jozef. Hij wordt gered van een onafwendbare dood in die afgesloten put. Maar welk leven zal Jozef hebben nadat hij verkocht is als slaaf? Egypte was in die tijd vragende partij om slaven te kopen omwille van vele niet begerenswaardige arbeidsplaatsen. De slaven van Egypte waren volledig ondergeschikt en rechteloos en waren in alles eigendom van hun meesters en stonden in dienst van het allesoverheersende regime van de farao.

 

1 Genesis 25,1-2.

2 Genesis 25,6.

3 Leviticus 27,5.

4 Midjanieten waren vijandig aan het volk van Israël (Numeri 25,16-18). Ze beletten hun de doorgang naar Kanaän (Numeri 22). Later roven ze de oogst van Israël (Rechters 6,3). Ze staan de realisatie van het verbond van de Ene in de weg.

09 oktober 2017

Jozef als slaaf verkopen.

Terwijl de zonen van Jakob aan het eten waren, zagen ze dat een karavaan vanuit Gilead komen. Ze wisten dat het een Arabische karavaan was die richting Egypte trok. Ze zagen het aan de klederdracht van de mannen en aan de vracht waarmee de kamelen beladen waren. Genesis 37,26-27: 26 Juda zei tegen zijn broers: "Wat hebben we eraan, die broer van ons te vermoorden en zijn bloed te bedekken! 27 Laten wij hem liever aan de Ismaëlieten verkopen en niet de hand aan hem slaan; hij is toch een broer van ons, ons eigen vlees." Zijn broers stemden daarmee in. Juda maakt gebruik van die gelegenheid om dan toch maar het leven van Jozef te redden en hem niet te laten sterven van ontbering in die put. Zijn redenering komt overeen met zijn de vorige oproep die hij deed om hun broer niet te vermoorden. Dat mag niet! Deze houding van Juda verwijst naar een ongeschreven wet, die algemeen aanvaard werd bij de Hebreeuwen. Hij maakt door zijn beslissing zijn broers duidelijk dat het moord is en blijft ook als er geen bloed te zien is. Zelfs als de dood van Jozef onttrokken is aan het oog doordat hij de hongerdood sterft in een put. Zelfs als het een perfecte moord lijkt, blijft het een moord en daarbovenop nog eens een broedermoord.

Een ander argument van Juda lijkt het winstbejag. Hij stelt voor Jozef aan te bieden als slaaf aan de Ismaëlieten zodat Jozef in Egypte zou verkocht worden. Hij vindt dit alternatief beter omdat er hen dan geen moord ten laste kan gelegd worden. De motivatie van Juda stemt niet overeen met de verborgen agenda van Ruben. Hij wou Jozef terug bezorgen aan vader Jakob. Hij had wellicht het plan slavenhandel,jozef,gilead,ismaëlieten,ruben afwezig,slaven in egypte,basar eigen vlees,materiële drijfverenJozef te redden uit de put om hem daarna naar zijn vader terug te brengen. Wij horen bij het voorstel van Juda geen protest en vermoeden dan ook dat Ruben niet aanwezig was bij het akkoord om Jozef te verkopen aan de handelaars die zaken deden met Egypte. Het slavendom en de handel in slaven was in die tijden in het Midden-Oosten een aanvaard fenomeen en wekte helemaal geen weerstand. We herinneren ons de slavinnen en de knechten die Abram kreeg1 als omkoopgeschenk van de farao omwille van zijn mooie vrouw Sarai. Om slavinnen en knechten als geschenk2 te kunnen geven moet men over die mensen kunnen beschikken. De kinderen van slaven werd ook slaaf maar er was ook een mogelijk om slaven te kopen en van de Arabische handelaars die rondtrokken in karavanen was geweten dat ze slaven verhandelden op hun tochten. Bij het zien van een handelskaravaan schoot dit idee Juda te binnen en vertelde hij het aan zijn broers. Zo stemden ze in met het voorstel van Juda om hun broer, hun eigen "basar", familie of eigen vlees3, aan de Ismaëlieten te verkopen. Eerst dachten de op bezit beluste zonen van Jakob erbij hun erfenisrechten te verliezen als hun broer hun leider werd en nu maken ze nog wat winst als ze hem verkopen. Hun denken en hun drijfveren zijn louter materieel en dat was al duidelijk in Sichem bij het meenemen van de buit4 nadat ze alle mannen van de stad op een listige manier vermoord hadden.

 

1 Genesis 12,16.

2 Genesis 20,14; Genesis 29,24 en 29; Genesis 30,43 …

3 Genesis 29,14.

4 Genesis 34,27-29.