12 december 2017

Jozef heeft iets met de uitleg van dromen.

Opeens schiet het de opperschenker te binnen dat er, in de tijd dat hij in hechtenis was, ook geen uitleg was voor zijn droom. Dit voorval lijkt sterk op wat farao nu ondervindt. Toen had de dienaar van de gevangenis, Jozef, hem wel een juiste verklaring gegeven. Genesis 41,9-13: 9 Toen sprak de opperschenker tot de farao: 'Nu moet ik wel bekennen dat ik nalatig ben geweest. 10 Indertijd is de farao woedend geweest op zijn hovelingen; hij heeft mij toen gevangengezet in het huis van de overste van de lijfwacht, en samen met mij de eerste van de bakkers. 11 In dezelfde nacht hadden wij beiden toen een droom, elk met een eigen betekenis. 12 Nu was in ons gezelschap een jonge Hebreeër, een dienaar van de overste van de lijfwacht. Toen wij hem vertelden wat we gedroomd hadden, wist hij voor beide dromen de juiste uitleg te geven. 13 En zoals hij het ons had uitgelegd, zo is het ook uitgekomen: ik ben in mijn ambt hersteld en de eerste van de bakkers is opgehangen.'  De opperschenker had in al die tijd Jozef niet aangeprezen bij farao. opperschenker herinnert droomverklaring van Jozef,verhaal aan farao,nalatige opperschenker,niets over Jahweh,vertegenwoordiger van Ra,Jozef beter dan de wijzen van Egypte,toekomstvoorspelling,Jozef had hem dat nochtans gevraagd en hoopte op die manier vrij te komen uit zijn gevangenschap. Nu het weer over onverklaarbare dromen gaat, denkt hij aan Jozef.

De opperschenker was "nalatig" bekent hij aan farao. Hier zijn meer interpretaties mogelijk. Het is onduidelijk of de opperschenker bedoelt dat hij tekortschoot omdat hij niet onmiddellijk bij zijn koning het eerherstel voor Jozef aangeprezen had. Of bedoelt hij dat zijn fout ligt bij het niet voorstellen van Jozef toen farao alle droomuitleggers van zijn rijk opriep. Dit laatste zou voor de hand kunnen liggen omdat hij zich verontschuldigd tegenover farao. Maar de Hebreeuwse tekst klinkt eerder dat de opperschenker zich herinnert dat hij in de tijd een fout had gemaakt en daardoor gestraft werd door farao. Hij praat eigenlijk zeer onderdanig en diplomatisch farao naar de mond. De opperschenker heeft nu zijn vermeende fout in de herinnering gebracht bij zijn meester en kan vanaf hier zijn hele verhaal doen van enige tijd geleden hij een droom had in de gevangenis.

Hij kan nu ook uitvoerig over zijn ervaring met de jonge Jozef als verklaarder van zijn droom vertellen. Op die manier prijst hij dan wel Jozef aan als verklaarder van dromen. Hij vertelt evenwel niet dat Jozef deze gave dankt aan de tussenkomst van zijn god, Jahweh, de god van de Hebreeuwen1. Jozef noemt Jahweh Elohiem voor alle goede begrip. Zelfs deze algemene term haalt de opperschenker niet aan in zijn relaas aan zijn koning. Dit lijkt hem niet gepast om dit te zeggen tegen de heerszuchtige vertegenwoordiger van de zonnegod, de belangrijkste godheid in Egypte. In de dromen van farao zijn al zoveel Egyptische goden de goede gang van zaken komen verstoren dat het aanhalen van een god van een ander volk de zaak alleen maar ingewikkelder kan maken in de ogen van de leden van het hof. De opperschenker blijft bij zijn verhaal en laat de feiten spreken. Hij durft niet te berde brengen dat toen die jonge Hebreeër beter was dan de erkende Egyptische wijzen en magiërs, die de hovelingen vooraf hadden gevraagd naar een uitleg van hun dromen. Hij maakt farao wel duidelijk dat de toekomstvoorspellingen die Jozef uit de dromen haalde uitgekomen zijn. Hij als opperschenker werd in zijn functie hersteld en de hoofdbakker werd opgehangen.

 

1 Genesis 40,8.

11 december 2017

Leg de dromen van farao maar uit.

Op één nacht twee gelijkaardige dromen hebben, lijkt de farao heel eigenaardig. Het maakt hem ongerust vooral ook omdat dromen in Egypte beschouwd worden als boodschappen van de goden. En de goden waren nadrukkelijk aanwezig in de droombeelden, die farao had. De god Hapy van de Nijl, de godin Isis van de vruchtbaarheid en de godheid Osiris van de dood en de wedergeboorte. Dit gezelschap aan goden werd gedroomd door farao die de vertegenwoordiger van de zonnegod, Ra is. Hij beseft alleen al door de aanwezigheid van al die symbolen in zijn droom dat het wel een zeer belangrijk boodschap moet zijn. Hij heeft de overtuiging dat al die goden tegelijk hem iets willen duidelijk maken. Maar niets is farao duidelijk geworden in de twee opeenvolgende dromen. Genesis 41,8: 8 De volgende ochtend was de farao in alle staten en liet alle geleerden van Egypte en alle wijzen uit het land bijeenroepen. Hij vertelde hun wat hij gedroomd had, maar twee dromen op één nacht,belangrijke boodschap,onrust bij farao over zijn dromen,koeien,aren,belangrijke boodschap,zwakke eet sterke op,moeilijk te verklaren,er was niemand die uitleg kon geven. Zeer ongerust laat farao alle hovelingen die droomverklaarders waren en alle andere gekende wijzen uit zijn grote land uitnodigen op zijn paleis om hem een verklaring te geven van wat de goden willen.

Faro vertelde hen over de zeven magere koeien die de zeven vette koeien opaten en over het volle graan met zeven aren dat opgegeten werd door de magere aren. De wijzen die met een ernstig gelaat aandachtig geluisterd hadden naar de verhalen en die altijd op de eerste rij stonden omdat ze goed waren in het verklaren van dromen, schoven stilaan met gebogen hoofd naar achteren. Ze murmelden tegen elkaar en ondervroegen elkaar of ze hier of daar een aanknopingspunt vonden met de werkelijkheid en de droom. Niemand zag enig verband en kon uitleg geven.

Het is niet de eerste keer dat de wijzen en de magiërs geen verklaring vinden voor enkele dromen. Het was hen ook al niet gelukt toen de opperschenker en het hoofd van de bakkers beiden dezelfde nacht een droom hadden1. Nu heeft farao twee dromen op een nacht en de gelijkenis is zo treffend maar het verschil van de figuranten is nog meer opvallend. Wat betekent het dat wat er klein, mager en armzalig uitziet, het sterke, grote en rijkelijke opeet. De gang van de wereld is toch helemaal anders. Zelfs zonder iets gelezen te hebben van de stelling van Darwin, over "het overleven van de sterkste" in zijn evolutietheorie2 waarin hij het mechanisme van natuurlijke selectie beschrijft, kunnen ze zich niet inbeelden dat de zwakke de sterke opeet. De natuur staat op zijn kop in die dromen en daarom is alles zo moeilijk te verklaren. Ook al omdat de symbolen van de goden het onderspit delven is er voor de wijzen van Egypte geen bovennatuurlijke uitleg mogelijk. Die droom is gewoon onzin. Maar dat kan je niet wijsmaken aan een ontredderde farao.

 

1 Genesis 40,8.

2 Charles Darwin: 'On the Origin of Species, in the Principles of Biology' (1864).

08 december 2017

Een tweede droom dezelfde nacht is even verontrustend.

Farao slaagt er in om dan toch weer te slapen na zijn nachtmerrie over die zeven graatmagere koeien die de goedgevleesde koeien opeten. Genesis 41,5-7: 5 Toen hij weer ingeslapen was, had hij opnieuw een droom. Uit één halm kwamen zeven zware, prachtige aren. 6 Maar daarna schoten zeven andere aren op, spichtig en door de oostenwind verschroeid. 7 En de spichtige aren slokten de zeven zware, volle aren op. Toen werd de farao wakker en hij begreep dat het een droom was geweest. Hij krijgt een tweede droom. Nu gaat het over het graan dat groeide in het gebied dat bevloeid werd door de Nijl. Uit een graanstengel kwamen zeven zware aren te voorschijn. Als het nu tarwe, rogge of gerst is dat hij ziet in zijn droom, hebben al deze graangewassen maar één aar aan de bovenkant van de halm. Ook de spelt die een kruising was die in die tijd gekend was, had ook maar een aar per halm. Maar er zou echter wel een soort bestaan die meerdere aren heeft aan eentweede droom,graan,osiris,zeven zware aren,wind uit het oosten,graanland,leverancier van midden-oosten halm: de Triticum compositum1. Deze soort zou nu nog voorkomen in Egypte. Dit graan wordt ook wel het graan van Osiris genoemd in sommige studies. Osiris is de god van de wederopstanding uit de dood en van het herpakken van de natuur en wordt afgebeeld met graanstengels met verschillende aren. Dit symbool verwijst naar het zaad dat in de grond gezaaid wordt en dat na het kiemen rijkelijk veel graan voortbrengt. Maar net als in de vorige droom moet het symbool van de godheid het afleggen tegen de spichtige aren. Het was een gekend fenomeen dat de verschroeiende zuidoostenwinden uit de woestijn het graan schraal maakte. Dat spichtige graan slokte het volle graan op. De farao begreep dat hij opnieuw gedroomd had. Ook deze droom staat hem klaar voor de geest.

Het is opvallend hoe de verschillende natuurverschijnselen ons hier duidelijk maken dat er meer krachten in de natuur op een goede manier moeten samenkomen om een goed resultaat te krijgen. De natuur kan echter ook heel verwoestend zijn. Hier wordt de "Khamsin" gesuggereerd in de tweede droom van farao. Dit is een zware storm die enkele uren duurt en overwegend uit het zuiden waait. Die woestijnwind, hier in het Hebreeuws "qadim", met hevige stormkracht is geladen met stof en woestijnzand en raast over de velden. Alle vegetatie droogt uit en wordt schraal en heel dun door de combinatie van de wind, de hoge temperatuur en de uiterst lage luchtvochtigheid. De schrijver spreekt dat de wind uit het oosten komt omdat deze zeer krachtige wind uit het zuiden ook in Palestina3 gekend is onder de naam Sirocco3 als een verwoestende wind. Deze teksten moeten begrepen worden door de bewoners van Israël en worden dan ook geschreven met begrippen die daar gekend zijn. De vertalingen houden echter alleen rekening met de namen en niet met de inhoud die er toen door de Israëlieten aan gegeven werd.

De twee dromen zijn herhalingen waarin de ene keer de koeien elkaar opeten en de tweede keer het volle graan door het magere opgegeten wordt.

 

1 zie discussie over dat onderwerp: http://www.wikiwand.com/fr/Bl%C3%A9_des_pharaons#/Source

2 Ezechiël 17,10; Hosea 13,15.

3 Sirocco is het Arabische of Aramees woord voor oostelijk, maar toch staat de naam voor een zuidelijke wind.