08 augustus 2017

De ander naam getuigt van een andere visie.

Leven en dood liggen opeens heel dicht bij elkaar bij de geboorte van de twaalfde zoon van Jakob. Genesis 35,18-20: 18 Toen het leven van haar week en zij op sterven lag, noemde zij hem Ben-Oni; maar zijn vader gaf hem de naam Benjamin. 19 Rachel overleed en werd begraven langs de weg naar Efrata of Betlehem. 20 Jakob plaatste een gedenkteken op haar graf; deze gedenksteen op het graf van Rachel staat er vandaag nog. Verschillende elementen in deze passage tonen aan dat er verschillende interpretaties zijn rond de geboorte van de jongste zoon van Jakob. Niet alleen de grens tussen leven en dood maar ook het verschil in de naamgeving van de pasgeboren zoon, tonen ons een verschil in visie.

Er komt door de dood van Rachel ook een definitieve scheiding tussen de invloed van de stam uit Haran en deze uit Kanaän. In Betel werden de vrouwen en kinderen uit Sichem, nadat ze de symbolen van hun goden hadden ingeleverd, 8 8 a Bijbel 961 a0002.jpgstamgenoten van het volk van Israël. Zij vormden samen met Jakob en de Hebreeuwen uit Kanaän die zich aansloten, bij de terugkomst van Jakob in zijn land, een stam met één visie en ze erkenden de Ene, hun unieke god. Voor Rachel ligt dit anders. We lezen nergens dat zij de huisgoden, die ze meenam uit het huis van haar vader Laban in Haran, inleverde. We herinneren ons wel dat het bezit van die goden naar de dood leidde1. Jakob had eigenlijk de vrouw van zijn grote spontane liefde tot de dood veroordeeld zonder het zelf te weten. De natuur die leven geeft en leven neemt heeft dit vonnis nu voltrokken. De invloed van de bijgoden uit Haran is hier en nu in dit verhaal ook definitief geweerd. Het nieuwe verbond van de jonge stam Israël, waarvoor het altaar en het offer in Betel nu symbool geworden was, houdt in dat ook alle vreemde goden uitgesloten worden.

Rachel gaf net voor ze stierf haar zoon de naam mee van Ben-Oni. Dit betekent “zoon van verdriet”. “Oni” is afgeleid van “aven” en betekent onheil, rouw en kwaad  maar staat ook in verband met de verdrukking door valse afgoden. De inspiratie van de bijgoden van Haran valt nu weg met de laatste ademzucht van Rachel. “Nephesh” betekent de identiteit van het zelf en deze vertrekt bij het overlijden, het einde van het fysieke leven2 van zowel mens als dier. Bij de Hebreeuw is de ziel de levend persoon zelf en is er geen splitsing tussen ziel en lichaam.

De breuk wordt nog eens beklemtoond door de nieuwe naam, Benjamin, die Jakob aan zijn zoon geeft. Voor deze naam zijn verschillende verklaringen mogelijk die elkaar niet uitsluiten. “Zoon van mijn rechterhand” verklaart dat de jongste zoon zijn vader zal kunnen helpen. Een andere verklaring is “zoon van het zuiden” omdat hij de jongst telg geboren is in Kanaän dat zuidelijker ligt dan Haran in Paddan-Aram waar alle andere zonen van Jakob geboren zijn. De twee verklaringen zijn in de oudheid synoniem omdat het zuiden aan de rechterkant ligt omdat men, zoals toen conventioneel was, de windrichting aangaf met het gezicht naar het Oosten gericht, de plaats waar de zon opkwam3. In de verder geschiedenis van de stam Benjamin rijmen beide namen met de gebeurtenissen van een van de zuidelijke stammen die vrij actief maar ook betrokken was bij meer verdrietige rampen dan die van een van de andere stammen.

De begraafplaats van Rachel was Efrata. De schrijver voegt er Bethlehem aan toe om een onderscheid te maken met andere plaatsen die ook Bethlehem, huis van brood, werden genoemd. Hij vermeldt eveneens dat op het moment van de redactie van de tekst het grafmonument nog te zien was. Dit monument was een “matstsebah”, een rechtopstaande steen of pijler. Het huidige opgetrokken grafmonument is van een andere tijd en oorsprong4.

 

1 Genesis 31,30-32.

2 Genesis 1,21 en 24; Genesis 2,19; Leviticus 11,46 en 24,18.

3 volgens de tabletten van Mari.

4 Turkse kapel Kubbet Rachil uit de vierde eeuw volgens Maundrel.

17:36 Gepost door De nieuwe filosoof van Oudenburg in gedachten, Verhalen uit de Bijbel | Permalink | Commentaren (0)

07 augustus 2017

De wenszoon is een gewenste zoon voor Jakob.

De stam Israël is nu een feit. De offermaaltijd en het verblijf in de sfeer van het huis van de Ene ruimen de plaats voor het leven van alledag met zijn uitdagingen. Het bevel om zich in Betel te vestigen is een vraag van de Ene om hem te volgen. Dit verbond werd plechtig gevierd. Genesis 35,16-17: 16 Na hun vertrek uit Betel, even voor Efrata, bracht Rachel een kind ter wereld. De bevalling was moeilijk. 17 Tijdens die zware bevalling zei de vroedvrouw tegen haar: ‘Wees maar niet bang, want je krijgt weer een zoon.’ Het gezin van Jakob krijgt er nu nog een telg bij. In uitzondering tot zijn vorige kinderen wordt er nu een zoon geboren in Kanaän. De geboorte net na het engagement van het volk in Betel is heel speciaal. Het is een stam israël,betel,geboorte in kanaän,rachel,efrata,verlangen naar tweede zoon,jongere broer van jozef,vruchtbaar,groei van het volk israël,bethlehem,huis van het brood,kind gered bij geboorte,nog een zoon,jakobkind dat geboren wordt na de bevestiging door het volk van Israël van het verbond met de Ene.

De stam Israël was vertrokken uit Betel toen Rachel nog voor ze in Efrata waren nog een zoon baarde. Rachel was zeer bemind door Jakob maar bleef lang kinderloos. Ze verlangde heel sterk naar een zoon van Jakob want zonder zoon was zij als dood1. Met die woorden drong ze aan bij Jakob. Haar ellende werd gezien door de Ene en ze werd verhoord. Toen werd haar eerste zoon, Jozef, geboren voor ze vertrokken uit Haran. Na zijn geboorte maakt Jakob bekend dat hij wil vertrekken. Eerst zal hij zijn veestapel en zijn bezittingen moeten verdienen bij Laban. Rachel had bij die eerste geboorte de wens uitgesproken nog een zoon te krijgen2.

Efrata is een naam die een vruchtbare streek suggereert. Het basiswoord is “parah” en dat betekent vruchten dragen, vruchtbaar zijn, groeien en vergroten. Deze betekenissen passen volledig in de geboorte waarover hier verteld wordt. Rachel had voor de tweede keer, zoals ze wenste, de vrucht van de liefde van Jakob gedragen. Daardoor werd ook voldaan aan de groei van het volk van Israël3, en vergroot de stam van Jakob. De naam Bethlehem staat in nauw verband met de naam Efrata want betekent “huis van het brood”. Het gaat ook over een vruchtbare streek maar dan meer bepaald over een streek waar de granen groeien voor het brood. Door Efrata te vermelden weten we dat het over het Bethlehem bij Jeruzalem gaat. Dit is een belangrijke Bijbelse plaats4. Het is even voor de stam Israël in Efrata komt dat een tweede zoon van Jakob geboren wordt uit de vrouw op wie hij al lang verliefd was. Daarmee is de basis gelegd voor de verdere uitbreiding van het volk van Israël. De stam Israël zal weldra heel vruchtbaar worden.

De geboorte was zeer moeilijk en de vroedvrouw stelde Rachel gerust door te zeggen dat haar wens van een tweede zoon uitgekomen was. Het kind was gered.

Wees niet bang, klinkt eigenaardig in onze oren. In een overtuiging waar vruchtbaarheid belangrijk is om veel nageslacht te hebben, is dit een uitdrukking die bevestigt dat de moeder haar plicht gedaan heeft en dat er haar geen schande treft. Haar wens om nog een, “gam” in het Hebreeuws, zoon te kunnen schenken aan Jakob was voldaan.

 

1 Genesis 30,1.

2 Genesis 30,23-25.

3 Genesis 35,11.

4 geboorteplaats van David en van Jezus.

04 augustus 2017

Jakob en zijn volk worden Israël.

De omstandigheden van het visioen in Betel van meer dan twintig jaar geleden worden nog eens nader bekeken om het altaar dat daarnet gebouw werd in dat perspectief te plaatsen. Ook de meer recente naamgeving van Israël in Penu(i)ël werd nu openbaar voor het volk. Genesis 35,13-15: 13 God steeg op van de plaats waar Hij met hem gesproken had. 14 Op de plaats waar God met Jakob had gesproken, richtte deze een heilige steen op; op deze steen goot hij een plengoffer van olie uit. 15 Aan de plaats waar God tot hem gesproken had, gaf Jakob de naam Betel. Bij de herinnering opgedist door de schrijver, wordt het droomvisioen1 voorgesteld als een werkelijk gebeurd feit. De omschrijving: "Op de plaats waar Hij met hem gesproken had, steeg de Ene op” werd eerder2 gebruikt na de plechtige verklaringen aan Abraham.

Door terugblik naar de opgerichte steen in Betel na het visioen van Jakob in Betel wordt er herinnerd aan de olie die over de steen werd gegoten. Maar in de Hebreeuwse tekst wordt er tweemaal gegoten. Eenmaal “necek” en dat betekent drankoffer en eenmaal “shemen”, wat in het Nederlands olie verwoordt.

Nadat de Ene opsteeg is de tijd nu rijp voor Jakob om de richtlijnen van de Ene kenbaar te maken. Hij besnijdt het hart van zijn volk. Aan zijn volk, dat meekwam uit Sichem naar Betel, geeft Jakob alle informatie over de inhoud en de gevolgen van de bovennatuurlijke visioenen die hij kreeg. Op die manier verdient Jakob debetel,israël,penuël,peniël,droomvisioen als werkelijkheid,drank en olie,jakob,aartsvader,volk richten naar de ene,groot volk in een goed land,isaak,nieuwe kleren,nieuw volk van israël titel van aartsvader en weten alle stamgenoten dat de Ene de god van Israël is, hun god. Jakob neemt de verantwoordelijkheid zijn volk te richten naar de Ene. Hij doet dit om de spirituele beloften van de Ene in verband te brengen de realiteit van Israël. Hij zal stamvader worden van een groot volk dat in een goed land zou wonen. Vanaf nu groeit het volk van het verbond, het nageslacht van Abraham, in aantal en komt het wonen in het beloofde land Kanaän steeds dichterbij.

Opmerkelijk is dat dit alles na de dood van Debora gebeurt. De herkomst van Jakob was de stam van Isaak, die zoon was van Abraham. Debora werd opgenomen in die stam door het huwelijk van haar meesteres, Rebekka, met Isaak. In een zekere zin is Debora de vertegenwoordigster niet alleen van Rebekka maar van de besnedenen van hart van de stam waaruit Jakob voortkomt. Met haar opname in de stam van Jakob wordt wellicht weergegeven dat een aantal mensen uit de stam van Isaak die uit het goede hout gesneden waren, overliepen naar Jakob toen hij terugkwam in Kanaän. Haar dood betekent de versmelting met de stam van Israël, het verlies van de vroegere identiteit en van de invloed van Isaak. Ook zij, die meekwamen uit Haran en zij die meegevoerd werden uit Sichem, laten hun identiteit achter en trekken nieuwe kleren aan. Jakob geeft dit volk een nieuwe identiteit. Ze worden nu het volk van Israël. Dat moet gevierd worden.

Het altaaroffer werd vergezeld met een vleesmaaltijd en een glas wijn voor het nieuwe volk van Israël. Zo werd het verbond plechtig en tastbaar bezegeld voor alle stamgenoten. Het volk wordt gebonden zoals eens3 Isaak gebonden werd door Abraham. Ook deze binding werd bezegeld op een berg. Toen de berg van Moria en nu op de hoogte in Betel. Topmomenten van contact met het bovennatuurlijke dat nog hoger is want de Ene steeg op van Betel.

 

1 Genesis 28,12-16.

2 Genesis 17,22 en 18,33.

3 Genesis 22,9.