06 oktober 2017

Handelskaravanen van en naar Egypte doorkruisen Kanaän.

Voor Jozef was er na zijn reis uit Hebron geen hartelijke ontvangst voorzien door zijn broers in Dotan. Geen omhelzing, geen water om zijn voeten te wassen en geen gezellig samenzijn. Zij gooiden Jozef in een droge waterput. Zijn broers verlieten de plaats waar ze Jozef bij zijn aankomst onmiddellijk in die put geworpen hadden en trokken met de mooie veelkleurige mantel als buit weer naar hun tenten. Genesis 37,25: 25 Terwijl ze zaten te eten, zagen zij ineens een karavaan van Ismaëlieten, die van Gilead kwam. De kamelen waren beladen met gom, balsem en hars; zij waren op weg naar Egypte om de koopwaar daar af te leveren. Jozef werd ontdaan van zijn kleed en achtergelaten om een eenzame hongerdood te sterven in de put die gebruikt werd als gevangenis. Zijn broers waren ondertussen bij hun tenten gekomen en zij zetten zich neer om te eten. Hun broer, die aan het zich onttrokken was, laten verhonger terwijl ze zelf zitten te eten. Een schokkende tegenstelling die nog maar eens bewijst dat ze niet bereid waren om Jozef in leven te laten. Ze wensten hem op geen enkele manier "shalom" en laten hem de hongerdood sterven in de put om hem uit hun leven te laten verdwijnen.

Dotan met de twee waterputten was een plek waar veel handelskaravanen stilhielden om hun dieren te drenken. Het mag ons dan ook niet verwonderen dat de zonen van Jakob een karavaan zagen langstrekken die van Gilead kwam. Dit was een route die gekend was in de oudheid. Ook de Hebreeuw Abraham had de Eufraat overgestoken om in Tadmor1 aan te komen bij de oase waar zijn stam op hebron,dotan,mantel als buit,ismaëlieten,gilead,gom,balsem,hars,shalom,hongerdood in en put,handelskaravaan,gekende route,eufraat,tadmor,damascus,kanaän,beisan,aber overstreken,jordaan,lastdieren,egypte,syrië,boomschors,aromaadem kon komen van zijn tocht door onherbergzaam gebied. Hij reisde zo verder zuidwaarts langs Damascus naar het gebied van Gilead via het oostelijk dal van de Jordaan waar hij de oversteek naar Kanaän maakte in Beisan2. Toen kwam hij met zijn stam aan in Sichem. In een volgende etappe trok Abraham naar Egypte toen de natuur onvoldoende voedsel leverde in Kanaän. De naam van de Hebreeuwen was afgeleid van hun voorvader die Eber noemde en dat afgeleid is van "aber" wat oversteken betekent. Abraham maakte de oversteken van Eufraat en Jordaan toen hij een nieuw leven wou starten en in Sichem in Kanaän aankwam. Hij was een oversteker, een Hebreeuw.

De route die abraham volgde, was ook de gangbare weg die de handelskaravaan van de Ismaëlieten met hun lastdieren volgden. Zij kwamen uit het oosten en trokken via Gilead richting Egypte met hun handelswaar. Een vijftiental kilometer ten noorden van Sichem lag Dotan met de twee putten waar de kamelen gedrenkt werden en waar ze even konden uitrusten in het vruchtbare dal in de nabijheid. Die Arabische handelskaravanen volgenden al eeuwen deze wegen, die ook gebruikt werden door de Hebreeuwen om als nomaden naar andere gebieden te trekken. Het gebruik van de naam Ismaëlieten laat ons vermoeden dat dit stammen zijn die ontstaan zijn uit het nageslacht van Ismaël, de oudste zoon van Abraham, die niet in aanmerking kwam om herder te worden van het volk van de Ene. Deze stammen hadden echter andere idealen gekozen en staan buiten het verbond met de Ene.

De Ismaëlieten brachten met hun kamelen gom, balsem en hars naar Egypte. Dit waren producten gewonnen uit de bomen en struiken in Syrië en de Oostelijke Levant. De gom werd uit  boomschors gehaald. De schors werd opgewarmd in water om er de gom van los te maken. Deze werd gemalen na het drogen en had verschillende toepassingen dank zij het aroma. Ook de geneeskrachtige balsem van Gilead geperst uit struiken was een gegeerd product3 net als de kleverige mirre, die in palmbladen verpakt werd voor het transport en die gewonnen werd in Syrië.

 

1 nu Palmyra.

2 verschillende schrijfwijzen: Beit She'an, Beth Shean, Bisan, Bet-San, Bet Sjean of Beyt Shean.

3 Jeremia 8,22.

05 oktober 2017

Jozef zit in de put met zijn dromen.

De wijze waarop Jozef zou verdwijnen uit het zicht was nu door alle broers afgesproken. Genesis 37,23-24; 23 Zodra Jozef bij zijn broers kwam, trokken zij hem het kleed uit, het prachtige kleed dat hij droeg, 24 grepen hem vast en wierpen hem in de put. De put was leeg en er stond geen water in. De spanningen binnen een gezin tussen de broers is een thema dat we al kregen in Genesis. Het zijn verhalen die uit het leven gegrepen zijn en die daarom inzichten kunnen geven die sterk inwerken op de levenswijze van de Hebreeuwen. Bij de eerste broers uit de Bijbel, Kaïn en Abel, leidde die spanning in Genesis 4 tot een broedermoord. Het beeld van het bloed dat de aarde doordrenkt en schreeuwt om gerechtigheid geeft aanleiding tot een beschouwing over het vergieten van bloed dat niet ongestraft blijft1. Dit is blijkbaar ook het argument waardoor Ruben zijn broers kan overhalen om Jozef niet eigenhandig te vermoorden. Juda geeft aan dat ze hun broer Jozef niet mogen vermoorden. Als hij nu in die droge put geworpen wordt zal hij sterven aan ontbering maar vermoorden ze hem niet. Ze laten hem doodgaan. Ze laten hem verdwijnen en stoppen hem onder de bodem.

Zij nemen zijn kleed af. Dat kleed was hun eerste wrevel. Voor hen was dit kleed het teken dat Jakob meer van Jozef hield dan van hen en dat maakte hen afgunstig. Dit materieel teken wordt hem ontnomen maar dit verandert niets aan de opvoeding van Jozef. Dit kleed stond voor de manier waarop Jozef in het leven stond. Deze levenshouding had hij te danken aan de vele opvoedende verhalen die zijn vader hem vertelde. Jozef blijft besneden van hart. In de kerkerput geraakt ook Jozef zijn vatbaarheid voor bovennatuurlijke dromen niet kwijt. De persoonlijkheid van Jozef is niet weg te nemen hoewel zijn leven onder druk staat. Het zou triestig jozef in een put,ruben,jaloers,bedreigd,oudste zoon geen invloed,israël,ismaël,besneden van hart,esauzijn dat zo'n man verloren gaat voor de wereld.

Ruben had er wellicht voor gezorgd dat Jozef in een droge put werd gegooid. De bedoeling van Ruben was Jozef terug te bezorgen aan zijn vader. De put was de oplossing om tegemoet te komen aan de drijfveren van de broers die Jozef naar het leven stonden. Ze voelden zich bedreigd in hun manier van leven en hun aanspraken op de eigendomen van Israël. Ruben als eerstgeborene toont aan dat hij ook een goede instelling heeft. Hij kan echter als oudste zoon onvoldoende invloed uitoefenen op zijn broers om Jozef ongemoeid te laten. Of dit te maken heeft met zijn het verlies van zijn deugdzaamheid door het ongeoorloofd seksueel gedragen met de bijvrouw van zijn vader is niet uitgesloten. Hij is niet onbesproken. In die andere verhalen over broers in de Bijbel wordt toch ook telkens een bovennatuurlijke keuze gemaakt die niet evenredig is aan het echte recht van de eerstgeboren op basis van de manier ze in het leven staan. De norm is telkens het al dan niet besneden zijn van hart. Ismaël had geen respect voor zijn jongere broer en verkoos een ongebonden leven2. het leven van Esau werd bepaald door de jacht op wild en op vrouwen3. Ze waren beiden niet klaar om de verantwoordelijkheid op te nemen voor het volk van de Ene, de stam van Israël.

 

1 Genesis 9,6.

2 Genesis 21,9-10 en Genesis 16,12.

3 Genesis 25,27 en Genesis 26,34-35.

04 oktober 2017

Eensgezindheid over de wandaad maakt plaats voor een andere optie.

Blijkbaar waren niet alle broers het eens met de kwaadaardige plannen om Jozef te vermoorden. Die eensgezindheid waarvan aanvankelijk sprake was zou eerder wijzen op een meerderheid. Genesis 37,21-22: 21 Toen Juda dit hoorde, probeerde hij hem uit hun handen te redden en zei: "We mogen hem niet doden." 22 Ruben zei tegen hen: "Vergiet toch geen bloed! Ginds in de steppe is een put; gooi hem daarin, maar sla niet de hand aan hem." Hij wilde hem uit hun handen redden en bij zijn vader terugbrengen. Niet alle zonen van Israël zijn even moorddadig als Simeon en Levi, die al bloed aan de handen hadden door hun list met de mannen van Sichem. Zij kunnen een aantal broers overtuigen die ook hun bezit als belangrijkste waarde in het leven zien en daarvoor bereid zijn over lijken te lopen. Juda en Ruben laten zich gelden en verkondigen een ander standpunt. Zij willen geen broedermoord. Volgens de schrijver van dit fragment probeerde Juda Jozef te redden uit de handen van zijn moorddadige broers. Hij doet beroep op de afspraken binnen het volk van Israël. Deze handelwijze is het gevolg van de verhalen die bij het volk doorverteld werden om hen te besnijden van hart. Het bloed van Jozef zou uit de grond roepen tot Jahwe. Het volk zou door hun wangedrag verdreven worden van het beloofde land en de grond zou geen opbrengst meer geven. Zonder houvast of verbond met de Ene zouden ze zinloos ronddwalen op aarde1. Zonder geschreven wetten waren er dus wel normen die doorgegeven werden binnen de stam van Abraham. Dit behoorde tot de erfenis van de eerstgeborene. Juda geen bloed vergieten,israël,ruben,simeon,levi,list van sichem,juda,verdegiger van de normen,verantwoording verschuldigd,jozef eruggeven aan zijn vader,bilhatreedt hier even op als verdediger van deze normen en stelt duidelijk dat ze hun broer Jozef niet mogen vermoorden. Ruben voelt zich echter als oudste zoon van Jakob verantwoordelijk voor de zorg van zijn broers. Hij is dan ook verantwoording verschuldigd aan zijn vader. Hij geeft een alternatieve oplossing waar geen bloed zou vloeien. Hij stelt voor om Jozef wel in een droge waterput ergens in de woestijn te gooien en om hem niet eigenhandig te vermoorden. Zijn bedoeling was om Jozef naderhand te redden en hem terug te brengen naar vader Jakob. Dit werd ook verwacht van hem als oudste zoon en dit wordt ook duidelijk als de schrijver de verzwegen bedoeling van Ruben aanhaalt. Hij wil Jozef redden om hem terug te kunnen geven aan Jakob. Ruben had als gerechtigde van het eerstgeboorterecht nochtans het meeste voordeel bij de dood van Jozef maar zijn verantwoordelijkheidsgevoel voor zijn broer weegt zwaarder. Sommige interpretaties klinken alsof Ruben dit doet om zijn vader goed te stemmen na zijn uitschuiver met Bilha, een van de slavinnen van zijn vader. Ruben is zich echter niet bewust van de ernst van deze misstap en werd ook nooit rechtstreeks door zijn vader daarvoor terechtgewezen. Jakob zweeg2. Daarbij ligt de drang naar materieel bezit op een ander vlak dan seksuele drift hoewel ze beide geen rekening houden met de anderen. De andere broers begrijpen dit voorstel van Ruben als een moord zonder bloed. Zo verdwijnt Jozef ook en kan hij zijn dromen om leider te worden niet meer waar maken. Hun aanspraak op de erfenis is dan veilig gesteld.

1 Genesis 4,9-12.

2 Genesis 35,22.