20 april 2017

Jakob geeft een overzicht en een interpretatie van de situatie.

Er dreigt een conflict tussen Jakob en zijn schoonvader, Laban. Genesis 31,3-7: 3 Toen sprak de Heer tot Jakob: ‘Keer terug naar het land van uw vaderen en naar uw bloedverwanten; Ik zal met u zijn.’ 4 Daarop riep Jakob Rachel en Lea naar buiten bij zijn kudde, 5 en zei: ‘Ik zie aan het gezicht van jullie vader dat hij me niet meer zo goed gezind is als vroeger; maar de God van mijn vader is nu eenmaal met mij geweest, 6 en jullie weten goed dat ik met heel mijn kracht voor jullie vader gewerkt heb, 7 ofschoon hij me bedroog en mijn loon wel tienmaal gewijzigd heeft. Maar God heeft niet toegelaten dat hij me benadeelde. Na twintig jaar hoort Jakob Jahweh nog eens spreken. Hij moet terug naar Kanaän. Gedurende al die jaren was Jakob beschermd en had hij voldoende voedsel en kledij. Hij was zich daar echter niet steeds bewust van. In de laatste zes jaar werd hij zelfs wonderbaarlijk ruim voorzien van natuurlijke gaven om zijn groot gezin, zijn steeds groter worden stam en zijn levende have1 te voorzien van hun levensbehoeften. Jakob zit weer in een moeilijke situatie en nu komt Jahweh opnieuw tussen en belooft bescherming bij het terugkeren naar het land dat beloofd is aan zijn voorouders en aan de volgende generaties. Hij hoeft geen schrik te hebben van zijconflict door verlies van vertrouwen,Jahweh spreekt na twintig jaar,Ene treedt op bij moeilijke situaties,bescherming van Jakob,vertrouwelijk gesprek met zijn vrouwen,rechtvaardigt zich door tussenkomst van Jahweh, broer Esau want de Ene zal met Jakob zijn bij zijn terugkeer naar het beloofde land waar zijn dichte familie woont.

Jakob spreekt zijn vrouwen toe op een afgezonderde plek dicht bij de kudden. Hij haalt ze uit de drukke tent om ze als eerste te informeren. Hij wil onrust vermijden in de stam want het is nog niet nodig dat iedereen gealarmeerd wordt. Als de schrijver Rachel eerst vermeldt bij het naar buiten roepen, heeft dat wellicht te maken met de voorkeur van Jakob. Als zijn beide vrouwen bij hem staan, schets hij voor hen eerst de veranderde verhouding tussen hem en Laban. Hij vermeldt het standpunt niet van de broers uit de stam van Laban omdat zijn vrouwen wellicht al op de hoogte waren van hun standpunt. Ze ondervonden ook wel de tegenwerking als ze de opbrengst van het wolvee verwierven. Van dag tot dag wordt ook de houding van zijn schoonvader negatiever. Jakob maakt duidelijk dat ook van zijn kant de verdraagzaamheid ten einde loopt. Hij legt ook uit waarom. Hij werd gezegend door de Ene en Laban profiteerde van zijn werklust om zich te verrijken. De vader van zijn vrouwen had nooit genoeg en veranderde de afspraken regelmatig. Wel tien2 keer staat er. Jakob herinnert er hen aan dat hij alsmaar op een oneerlijke manier onder druk gezet werd. De God van mijn vader heeft mij echter beschermd tegen al die oneerlijkheid. Jakob dankt op die manier zijn eigen verrijking van de laatste jaren aan de rechtvaardigheid van Jahweh. Zijn werk werd dan uiteindelijk toch beloond met meer dan het allernoodzakelijkste om te overleven. Dit veroorzaakte een mindere opbrengst voor Laban en dat was de grondslag van de vertrouwensbreuk. Het vertrouwen sloeg om in wantrouwen. De verwijten en strafmaatregelen bleven nog net achterwege maar wraakmaatregelen waren te verwachten. Jakob overtuigt hen van zijn bedoelingen en legt uit wat de plannen zijn. Hij kadert alles in de oproep die hij van Jahweh kreeg om terug e keren naar zijn land, het land dat beloofd is aan het nageslacht van Abraham. Hij verzekert Lea en Rachel dat de Ene hen ook zal beschermen op hun tocht naar Kanaän, het land dat bevrijding brengt van alle druk en waar er deugdzaam en goed geleefd wordt. Jakob stelt zijn dichtbije Jahweh als Elohiem van de schepping3 van vers 7 tegenover Laban, de God van zijn vader tegenover de vader van zijn vrouwen.

 

1 Genesis 13,2.

2 Tien keer is veel: Numeri 14,22; Nehemia 4,12 en Job 19,3.

3 Genesis 1,22 met de opdracht aan de dieren om vruchtbaar te zijn.

19 april 2017

De zonen van Laban worden afgunstig.

Jakob was schatrijk geworden en de zonen of de knechten van Laban, die voor de kudden van Jakob moeten zorgen, zien het grote verschil met de kudden van hun stamvader. Ze hebben onder hun toeziende ogen de kudde alsmaar weten aangroeien met dieren die afgekeurd waren door Laban. Ze dachten eerst een zorgeloos bestaan te kunnen leiden maar moeten u opdraaien voor veel meer kleinvee dan ze gedacht hadden. Ze beklagen zich en willen niet dat het zo verder gaat. Ze steken hun mening niet onder stoelen of banken. Jakob is rijk geworden en dit ten koste van de rijkdom van Laban. Genesis 31,1-2: 1 Op een keer hoorde Jakob dat de zonen van Laban zeiden: ‘Jakob heeft onze vader heel zijn bezit afhandig gemaakt; ten koste van hem heeft hij al die rijkdom verworven.’ 2 Jakob zag aan het gezicht van Laban dat deze hem niet meer zo goed gezind was als vroeger. De conclusie van de herders was dat Jakob zich verrijkt had op de kap van Laban. De zonen van Laban hebben de schraperigheid van hun vader kennelijk overgenomen. Daarbij overdrijven ze nog een sterk door te beweren dat Jakob heel, “kol” in het Hebreeuws, het bezit van hun vader heeft overgenomen. Alle rijkdom heeft hij verworven. Het Hebreeuwse woord “kabowd” dat hier vertaald wordt door rijkdom heeft een veel ruimere inhoud. Het gaat over eer en glorie en is afgeleid van “kabad” wat ook verwijst naar eerlijkheid en heerlijkheid1. Zo te zien was Jakob een man van aanzien geworden en had hij veel meer invloed dan de zonen rijkdom wekt afgunst,zonen van Laban,rijk ten koste van Laban,eer en glorie,eerlijkheid van Jakob,veranderen van afspraken,Laban voelt zich bedrogen,van Laban. Ze ventileren zonder enige schaamte hun ongenoegen dat gebaseerd is op de wedijver naar de positie van stamoverste. Hun positie was de eerste keer al bedreigd toen Jakob twintig jaar geleden aan kwam aan de bron en als eerste de steen wegrolde voor het herderinnetje Rachel dat haar schapen daar kwam drenken. Ze kunnen er zich nu niet bij neerleggen dat hun positie in de toekomst opnieuw bedreigd zou worden door de schoonzoon van Laban.

Jakob was goed op de hoogte van de houding van de zonen van Laban omdat zijn steeds groter wordende volksstam ook dienst deed bij de kudden die hij verworven had in de laatste jaren. Met de zonen van Laban alleen viel er niet goed te werken. Er was nog volk nodig om al die dieren te melken, te scheren en soms te slachten. De opbrengt van deze kudden zagen de zonen van Laban aan hun neus voorbijgaan terwijl Jakob steeds meer rijkdom verwierf en investeerde in meer vee, kamelen, ezels en nog meer werkvolk.

Laban ondervond dat iedere afspraak over de gespikkelde en gestreepte dieren hem nadelig uit kwam. Hij heeft vele keren een ander regeling uitgewerkt maar telkens viel dat uit in zijn nadeel. Vandaar dat de verhouding tussen hem en Jakob steeds moeilijker werd. Laban voelde zich bedrogen omdat zijn slimme zetten niet het verhoopte resultaat brachten. Dat is volgens hem de schuld van Jakob. Dat is ook te zien in de manier waarop hij met Jakob omgaat. De term “shilshowm” heeft dezelfde stam als “shalash” wat hetzelfde is als iets voor de derde keer doen. Dit wordt vergeleken met voorheen,” temol” en in verband gebracht met de verhouding van Laban tot Jakob. Gisteren was niet zoals vandaag en morgen zal niet zijn zoals overmorgen. De spanning stijgt van dag tot dag en stevent af op een groot conflict.

 

1 Psalm 24,7-10 en Psalm 49,17. Jesaja 10,3.

18 april 2017

Jakob wordt welvarend.

In de tijd dat Jakob werkte voor Laban gebruikte hij zijn kennis van het kleinvee om voor zijn dieren de beste selectie te bereiken. Na enkele jaren kan hij zo met de zegen van Jahweh voor zichzelf gezonde en sterke dieren kweken. Genesis 30,40-43: 40 De aldus verkregen jongen hield Jakob apart; met deze gevlekte en zwarte dieren liet hij Labans kleinvee paren en op deze wijze vormde hij een eigen kudde, die hij niet bij Labans kudde liet komen. 41 Alleen voor de sterke dieren die bronstig werden legde Jakob zijn takken in de troggen, om ze bij die takken te laten paren. 42 Voor de zwakke dieren legde hij ze er niet in. Zodoende kreeg Laban alleen zwakke dieren en Jakob sterke. 43 Zo werd Jakob buitengewoon rijk. Hij kreeg grote kudden, slavinnen en slaven, kamelen en ezels. Volgens de afspraak waren de dieren die niet eenkleurig niet bestemd voor Laban. Ondertussen laat Jakob de sterkste dieren paren om opnieuw met de gezondste dieren uit de kudde van Laban verder te kweken. Gespikkeld en gestreepte dieren komen voort uit de dieren die paren aan de troggen waar de ingekerfde takken liggen. Dit is wonderlijk omdat er verder geen verklaring gegeven wordt voor dit fenomeen. Deze manier Jakob is welvarend,kiest sterkste dieren om uit te kweken,compensatie voor karig loon,succesrijk herder,onkunde van Laban,oppervlakkige kenmerken,god compenseert,van telen houdt Jakob enkele jaren vol. Hij verwerft zo heel wat dieren die afwijken van zuiver witte schapen en egaal bruine geiten. Deze dieren mocht Jakob hebben, want Laban wou die getekende dieren niet. Door die manier van werken zegent Jakob zichzelf met de hulp van Jahweh en wordt Laban iets minder gezegend. Maar dit kunnen we als compensatie zien van de zeven jaar die Laban als extra werk eiste voor zijn jongste dochter. De kleine krenterige bruidsschat van twee slavinnen die Laban aan zijn dochters meegaf wordt goedgemaakt door de mogelijkheid die Jakob nu krijgt om met de opbrengst van de wol, de melk en het vlees van zijn kleinvee ook slaven en slavinnen te kopen. Zo heeft hij zijn eigen medewerkers om de productie van zijn veestapel te vergroten. Jakob is een grote volksstam aan het worden.

Als succesrijke herder dreef Jakob handel met de melk en het vlees van zijn schapen en geiten. De verwerkte huid en wol van zijn schapen leverden veelgevraagde producten op1. Voor de transport van zijn koopwaar naar andere stammen kocht hij ook ezels en kamelen. Deze lastdieren waren ook geschikt om verre afstanden te overbruggen. Al deze aankopen wijzen erop dat Jakob een autonomie opbouwt. Hij zou kunnen vertrekken van onder de vleugels van Laban. Wellicht had Laban gedacht dat zijn schoonzoon samen met zijn zonen de leiding zou overnemen van de stam. De aankopen van Jakob zag hij in deze optiek als investeringen die hem nog meer rijkdom zouden opbrengen. Het goed beheer van de kudden en het inzicht van Jakob in de mogelijkheden die zich aanboden was lovenswaardig en hebben hem in het verleden al heel wat welvaart bezorgd. Laat Jakob maar werken dan wordt het nog beter voor mij, dacht Laban. Door de onkunde van Laban in de teelt van het kleinvee en door zijn egoïsme gedreven wenst hij alleen het mooi-ogende vee. Hij zag alleen de oppervlakkige kenmerken. Daardoor liep het mis met hem. Jakob betaalt hem met dezelfde munt. Nu beseft hij dat, door zijn gebrek aan kennis over de huwelijkspraktijken in Haran, hij verblind was door de mooie Rachel en niet inzag dat Lea het echte moedertype was. Zo liep hij in de val van Laban. Nu compenseert Jakob dit alles omwille zijn goddelijke roeping tot aartsvader van een groot volk. Daarin wordt hij gesteund door de zegen van Jahweh. Zijn kudden vermeerderden duizendvoud als veelkleurige en sterke dieren. Hij werd ten slotte schatrijk2.

1 Leviticus 13,48.

2 Genesis 26,12-14.