12 april 2017

Niet alle winst kan voor Laban zijn.

Deze keer mag Jakob de prijs bepalen voor zijn werk. Genesis 30,29-30: 29 Jakob antwoordde: ‘U weet zelf hoe hard ik voor u gewerkt heb en hoe het onder mijn beheer met uw kudde is gegaan. 30 Vóór mijn komst was uw bezit maar klein; het heeft zich sterk uitgebreid, omdat de Heer u gezegend heeft, bij elke stap die ik zette. Wanneer zal ik nu eens voor mijn eigen familie kunnen werken?’ Als een goede verkoper prijst Jakob zijn eigen werk in alle toonaarden. Hij toont aan dat de kudden van Laban in die veertien jaar enorm aangegroeid zijn door zijn intense inzet en door zijn kennis van het houden van schapen. Zelfs in de moeilijke omstandigheden van het droge Haran en met onbekwame herders boekte hij successen. Nu neemt hij het idee over van Laban dat het dank zij de bovennatuurlijke zegen is, dat er heil komt. Door elke stap die ik zet, zegt Jakob, word je gezegend door de Heer. Een zeer realistische bewering van Jakob. De mens is de vertegenwoordiger van God in het uitvoeren van het plan van de Ene, dat aangevoeld wordt door de besnedenen van hart. De mens krijgt alle mogelijkheden in beheer maar moet deze goed benutten. De voortplanting van de mens en de vermeerdering in de natuur zijn de twee elementen die evenwichtig en behoedzaam over de generaties heen moet geregeld worden. De werkkracht en het succes van Jakob in de veeteelt gaan hand in hand met de uitbreiding naarstige Jakob,intense inzet,bovennatuurlijke zegen,plan van de Ene,volk en land,autonoom volk,Abraham vlucht uit Haran,goed leven voor iedereen,van zijn grote gezin.

Bij het zegenen van Laban, mag het gezin van Jakob dan ook niet in de kou staan. Deze zegen aan het geslacht van Abraham was ook in Genesis 12,2: 2 Ik zal een groot volk van u maken. Ik zal u zegenen en uw naam groot maken, zodat gij een zegen zult zijn. Met het gezin van Jakob is al een ruime aanzet gegeven tot het grote volk. Dit lukte niet in de vorige generaties die net telkens maar een zoon hadden die geschikt was om het nageslacht van Abraham voort te zetten. Nu is de aanzet gegeven voor een groot volk en daarvoor zal de belofte van het land dat zich uitstrekt in alle windrichtingen in evenredig staan.

Zolang Jakob werkte voor zijn schoonvader kon hij blijven wonen in Haran samen met zijn vrouwen, bijvrouwen en kinderen. De vermeerdering van de kudden en de landbouwactiviteiten van lieten toe om de kindermondjes te voeden. Als Jakob nu gaat vertrekken heeft hij over het hoofd gezien dat hij nu moet instaan voor een groot gezin. Eens terug in zijn thuisland moet hij kunnen instaan voor de zorg van een groot gezin. Hij begrijpt dat hij moeilijk kan aanleunen bij de voedselproductie van zijn stam in Berseba als hij zelf geen inbreng heeft. Jakob dringt erop aan om een autonoom bestaan op te bouwen buiten de afhankelijk van zijn oom Laban. Hij komt op voor zijn familie en weet dat de toekomst van de nakomelingen van Abraham niet in Haran ligt. Immers Abraham zelf was gevlucht uit Haran en heeft er zijn familie achtergelaten om een nieuw bestaan op te bouwen in een land dat hem beloofd werd1. De Ene heeft hem daarvoor door dik en dun gesteund2. Jakob zal dezelfde weg moeten gaan met zijn grote gezin. Haran is immers een land van leugen, bedrog en valse goden3. Maar ook aartsvader Jakob mag genieten van de steun van de Ene4. Zijn onafhankelijkheid zal hem weer enkele jaren werk kosten. Het waarmaken van de goddelijke belofte vraagt veel menselijke inspanningen omdat een eigen weg moet gevolgd worden om het beloofde land te bereiken waar het goed leven is voor iedereen.

 

1 Genesis 12,1.

2 Jesaja 41,2.

3 Psalm 144,11-15.

4 Genesis 28,15.

11 april 2017

Jakob wil vertrekken maar Laban wil hem houden.

Na veertien jaar hard werken heeft Jakob zijn schuld afgelost voor de koop van de twee dochters van Laban. Genesis 30,25-28: 25 Toen Rachel Jozef gebaard had, zei Jakob tegen Laban: ‘Laat mij teruggaan naar mijn woonplaats en vaderland. 26 veertien jaar,zes jaar,geboorte van Jozef is kantelmoment,El Shadday,Laban verlaten,Jakob in goeden doen,gezegend door de Heer,bovennatuurlijke ervaring,zegen Jakob mag niet weg,Geef mij mijn vrouwen en kinderen voor wie ik bij u gewerkt heb, en laat mij gaan; u weet zelf hoe hard ik voor u gewerkt heb.’ 27 Maar Laban zei tegen Jakob: ‘Je moet ook met mij rekening houden; ik heb uit tekenen opgemaakt dat de Heer mij omwille van jou gezegend heeft.’ 28 En hij voegde eraan toe: ‘Zeg maar welk loon je van mij wenst, en ik geef het.’ Toen Rachel Jozef had gebaard was de maat vol en het doel bereikt. El Shadday vindt het daarom het uitgelezen moment om Jakob de nodige schikkingen te laten treffen om te kunnen vertrekken. Dit is een kantelmoment in de geschiedenis van het uitverkoren volk. Laat me gaan naar het beloofde land vraagt hij aan Laban. In de belofte van de Ene in zijn droom klonk het dat Jakob het beloofde land zou krijgen. De Ene zou ook Jakob behoeden waar hij ook heen ging en zou hem terugbrengen naar het land waar hij zijn droom had. Voor Jakob is alles nu rond. Jakob is in goeden doen. Hij heeft de opdracht van zijn vader om een vrouw uit de familie van zijn moeder te huwen meer dan volbracht en heeft zelfs al twaalf kinderen. Dit heb ik allemaal verwezenlijkt, denkt Jakob en hij hoopt dat Esau, zijn tweelingbroer, na die veertien jaar afwezigheid al een beetje bekoeld is van zijn woede en hem niet meer naar het leven staat. Jakob is tevreden over wat hij tot stand bracht en wil zo rap mogelijk naar zijn land terugkeren.

Laban is niet happig op het vertrek van Jakob naar zijn thuisland Kanaän. Dit zou een verlies aan werkkrachten zijn. Een heel productief gezin met zoveel zonen deed hem al dromen van een nog meer voorspoedig bestaan. Over Jakob zijn er ook veertien jaar,zes jaar,geboorte van Jozef is kantelmoment,El Shadday,Laban verlaten,Jakob in goeden doen,gezegend door de Heer,bovennatuurlijke ervaring,zegen Jakob mag niet weg,geen twijfels. Hij heeft gemerkt in al die jaren dat Jakob veel doorzicht had in landbouw en vooral in de veeteelt. Jakob was een man die gezegend was door de Heer met veel talenten. In die veertien jaar dat hij voor Laban werkte, heeft hij de mogelijkheden hem door de Ene geschonken maximaal benut. Dat was te zien aan de welstand in die Laban in die periode kon opbouwen voor zijn stam. Zo’n heil was hem vroeger nog nooit gegeven. Zo’n werkkracht die goed kan samenwerken met de mannen van Haran is goud waard. Uit tekenen, “nachash”, heb ik dit kunnen opmaken zegt de opportunistische Laban. Dit Hebreeuwse werkwoord geeft de uitdrukking van iets magisch in het Hebreeuws en slaat op een intensieve bovennatuurlijke ervaring, een mirakelteken. In het oud Hebreeuws betekende dat werkwoord ook het sissen van een slang. Dit zou volgens sommige bijbeluitleggers verwijzen naar het bijgelovige raadplegen van slangen om de wegen van God uit te leggen1. Maar binnen de tekst maakt Laban ons zo duidelijk dat het menselijk gezien niet normaal is, wat Jakob gerealiseerd heeft. Jakob zoekt een Bijbelse uitleg voor die uitspraak van Laban. Hij komt uit op zijn droom met de belofte dat hij als gezegende samen met zijn nageslacht een zegen zal zijn voor heel de mensheid1. Laban is een van de mensen die geniet van de gezegende Jakob.

Deze zegen mag men niet uit de handen laten glippen, dacht Laban. Wat we niet verwachten van Laban is dat hij zelf geen plannetje uitwerkt om Jakob, die een goede werkkracht is, aan hem te binden. Hij stelt voor dat Jakob blijft werken en vraagt hem welk vergoeding hij nu wil voor zijn werk. Hij vreest dat zonder Jakob de geleverde inspanningen teniet zullen gedaan worden en het heil zal verdwijnen. Eigenlijk wil Laban nog rijker worden zonder dat hij iets uit zijn bezit moet inzetten. Jakob mag zelf de voorwaarden bepalen van zijn verdere dienstbaarheid voor zijn oom. Hij gaat een nieuwe overeenkomst aan die zes2 jaar zal duren zoals later zal blijken.

 

1 Numeri 21,6-9.

2 Genesis 28,14.

3 Genesis 31,41.

10 april 2017

Rachel ziet in dat vruchtbaarheid een gave is van Elohiem.

Rachel voelt zich nu volledig in de hoek geduwd en is radeloos na het zwakke Rachel,dudaim,Dinah,dochter Rachel,gerechtigheid,Bilha,liefdesleven,Ene,verbond en belofte,Jozef,Yoseph,wegnemen en toevoegen,resultaat van de “dudaim”. Nog steeds niet in verwachting! Genesis 30,21-24: 21 Daarna bracht zij nog een dochter ter wereld en noemde haar Dina. 22 Toen was God Rachel indachtig: Hij verhoorde haar en opende haar schoot. 23 Zij werd zwanger, baarde een zoon, en zei: ‘God heeft mijn schande weggenomen.’ 24 Zij noemde hem Jozef, daarbij denkend: ‘Moge de Heer mij nog een zoon geven.’

De tekst vertelt ons zonder veel omhaal dat Lea nog een dochter op de wereld bracht. Ze verhoogt zo het aantal kinderen die zelf baarde tot zeven. Haar opdracht is ten volle vervuld want zeven is de maat. De naam “Dinah” heeft te maken met “din” dat het oordeel in gerechtigheid van een rechter betekent en vertoont veel gelijkenis met de naam Dan, de eerste zoon van de slavin van Lea, Bilha. Als we alle geboortes bij Lea op een rij zetten komen we tot de conclusie dat er binnen de zeven jaar tijd zeven kinderen geboren zijn. Dit komt ongeveer overeen met de zeven jaar extra werken die Laban geëist had van Jacob voor zijn jongste dochter Rachel. In de tijd dat ze zwanger was bood ze haar slavin aan die ook nog eens twee zonen gaf aan Jakob.

Dat Rachel in weerwil van haar intens liefdesleven met Jakob na zeven jaar nog steeds niet in verwachting is, maakt haar zeer neerslachtig. Zij had al die tijd evenveel kansen om zwanger te worden als Lea omdat Jakob zijn tijd evenredig verdeelde tussen de twee zusters. Dit weten we door de afspraak over de ruil van de liefdesappeltjes. Die zeven jaar wegen echter niet op tegen de Bijbelse onvruchtbaarheidperiodes van Sara en Rebekka.

Rachel richtte zich tot de Elohiem en, barmhartig als hij is voor mensen in ellende, opende hij haar schoot. Eindelijk heeft Rachel de Ene erkend als de barmhartige schepper die mensen mogelijkheden geeft. Ze stapt nu mee in het verbond en in de belofte van Jahweh aan Jakob. De ervaringen in haar leven hebben haar hart besneden en daardoor krijgt ze een goede grondhouding en kan ze meewerken aan Gods plan2. Dit is een totale omkering bij Rachel die eerst dacht dood te gaan omdat Jakob haar geen kinderen gaf en nu vruchtbaar wordt omdat ze inziet dat het Elohiem is die haar als vrouw die mogelijkheid gaf. Haar onvruchtbaarheid die een schande was in haar leven als vrouw van aartsvader Jakob verdwijnt. Ze geeft Rachel,dudaim,Dinah,dochter Rachel,gerechtigheid,Bilha,liefdesleven,Ene,verbond en belofte,Jozef,Yoseph,wegnemen en toevoegen,haar eerste zoon de naam Jozef, “Yoseph” in het Hebreeuws. Ook hier is meer dan een betekenis vast te koppelen aan deze naam. De naam is afgeleid van het werkwoord “yasaph” dat vermeerderen betekent. Het vermeerderen kan verklaren dat er een vraag is naar nog meer zonen of gewoon dat dit nog een zoon is van Jakob. Maar als we de eerste verklaring van Rachel willen volgen moet we de naam zien als een combinatie van de afkorting van "Yahweh" samengevoegd met “asaph” wat dan zou betekenen dat de Heer heeft weggenomen. De Heer heeft de schande weggenomen. Twee verklaringen van de naam Jozef die een totaal andere betekenis hebben, wegnemen en bijvoegen, en die in dezelfde tekst voorkomen.

 

1 zie bijdrage: Twee vrouwen in strijd om de absolute gunst van Jakob.

2 Jesaja 46,11.