29 november 2017

Het droomverhaal van de schenker.

De opperschenker bij de genade van farao, de plaatsvervanger van God neemt als eerste het woord en vertelt nauwkeurig welke beelden hij zag in zijn buitengewone droom. Genesis 40,9-11: 9 De opperschenker vertelde toen zijn droom aan Jozef en zei: "Ik zag in mijn droom een wijnstok, 10 en aan die wijnstok zaten drie ranken. Zodra hij begon uit te lopen, kreeg hij bloesem en droegen zijn trossen rijpe druiven. 11 Ik had de beker van de farao in mijn hand, plukte de druiven, perste ze uit in de beker en reikte hem die aan." Navertelbare droomverhalen zijn een vertekende werkelijkheid maar de beelden berusten op echte waarnemingen van de dromer. De opperschenker vertelt hoe een wijnstok drie ranken heeft die uitlopers maken in de lente. Vervolgens komen de bloemen en de vruchten en deze vruchten perste de verantwoordelijke voor de drank uit in de beker van farao. Dit verhaal toont aan dat de hoveling verantwoordelijk was voor de teelt van de druiven tot ze geplukt werden en dat hij nadien het persen van de druiven onder zijn bevoegdheid had en dat hij ten slotte instond voor het schenken van de wijn. De wijnschenker gebruikt een Hebreeuwse werkwoordsvorm van "parach" om zeer beeldend te omschrijven dat de scheuten uitbreken. De bloesems schieten op, "alah", als de dag die aanbreekt. Hier horen we iemand met kennis spreken over de wijnstok die ieder jaar weer tot leven komt. Zijn woordgebruik toont aan dat de man oog heeft voor de wondere natuur en dat hij het hele groeiproces van de druif volgt.opperschenker,wijnstok met drie ranken,beelden uit de droom,bloesems,teelt,plukken,persen,drinkschaal,droomt van zijn werk,bezorgd om fout te ontdekken,

Hij vertelt verder dat hij de beker van farao in zijn hand houdt en dit betekent dat hij verantwoordelijk is voor wat farao drinkt1. Het aanreiken van de beker in het Hebreeuws is het leggen van de beker in de handpalm van farao. De basiswoorden "al" en "kaph" betekenen in de handpalm. Dit is afgeleid van "kaphaph" dat buigen, plooien betekent. De handpalm wordt tot een kom gemaakt door de vingers naar boven te krommen om iets te krijgen. Hieruit weten we dat het een drinkschaal is die de opperschenker aanbiedt aan farao en geen beker op een voet.

De droom laat heel het natuurlijk proces en de verwerking van de druiven versnellen en schetst wat de verantwoordelijke voor de drank onder zijn bevoegdheid heeft als het over de wijn gaat die farao drinkt. De wijnschenker droomt van zijn dagelijks werk, van zijn verantwoordelijkheid, van zijn toezicht op de wijngaarden en op de werklui die de druiven plukken en persen. Hij mag dan als kroon op zijn toezicht de drinkschaal met de wijn in de handpalm van farao leggen. De wijn is een van de vruchten van zijn beheer naast alle andere dranken die hij kan aanbieden aan farao. Als dienaar geeft hij de vrucht van die zorgende plicht in de handen van zijn baas. Hij droomt alleen over de wijn omdat er daarmee een probleem was. Over wat er precies fout ging, wordt met geen woord gerept. Ook de droombeelden geven daar geen opheldering van. Het verbaast ons zelfs dat bij iemand die zo hard bezig is met zijn werk, dat hij er zelfs in detail over droomt, er iets verkeerd kan lopen. De angst voor de ultieme onbekende straf van farao is daarom ook zo groot dat de zoektocht naar de oorzaak van de fout de wijnschenker dag en nacht bezig houdt. Lag het aan de wijnstok, aan het plukken, het persen of het schenken? Geeft die droom aan wat er met mij zal gebeuren? Dit zijn de vragen die de wijnschenker voorlegt aan Jozef doordat hij zijn droom vertelt.

 

1 Genesis 39,8.

28 november 2017

Wetenschap en magie kunnen geen verklaring geven.

Dromen zonder verklaringen maken de hovelingen ongerust. Ze leven al in angst voor farao en vragen zich af wat hun lot zal worden en of er wel een einde komt aan de ongenade en aan de gevangenisstraf. Zij antwoorden hun dienaar Jozef op zijn vraag waarom ze zo neerslachtig zijn. Het gaat over de bizarre dromen die elk van hen had. Genesis 40,8-9: 8 Zij antwoordden hem: "Wij hebben een droom gehad, en er is niemand die hem kan uitleggen." Toen zei Jozef tegen hen: "Alleen God kan uitleg geven. Laat mij de dromen eens horen." Ongerust over hun dromen vroegen de hovelingen aan de medegevangenen wat die dromen wel zouden kunnen betekenen. Wellicht zaten er ook enkele wijze mannen en magiërs in hechtenis, die farao mishaagd hadden. Maar niemand van hen kon enig droombeeld in verband brengen met de werkelijkheid. Het belang van dromen was in Egypte hoog aangeschreven. Ze beschouwden de interpretatie van dromen als een wetenschap die speciale studie vereist. Ook mensen die een speciale initiatie kregen in de magie werden er aangesproken om dromen te verklaren.

In Israël zijn de dromen die men ook visoenen noemt, meestal een boodschap van de Ene. Het zijn raadgevingen voor de toekomst of zelfs aanwijzingen hoe de toekomst zal zijn. Meer dan eens gaat het over het grote volk dat in het beloofde land, Kanaän, zal wonen. Maar ook mensen van buiten de stam van Abraham krijgen dromen maar dan meestal om groot onheil aan het volk van de Ene te voorkomen. Jozef laat door zijn reactie over de verklaringen van dromen de Egyptische hovelingen beseffen dat de God van Israël dromen en visioenen geeft en er dus ook de verklaring van heeft. Jozef heeft ondertussen het besef dat ook hij betekenisvolle dromen kreeg van de Ene en dat alleen bij die God het geheim ligt van de echte betekenis van de dromen. Vroeg of laat komt er inzicht in de betekenisangst voor farao,neerslachtig,dromen en werkelijkheid,wetenschap,magie,boodschap van de Ene,God van Israël,droomverklaring ligt bij de Ene,Elohiem,begrip en solidariteit, voor het leven van de dromer. Jozef die nog geen inzicht had in zijn eigen dromen, weet wel dat het goddelijke boodschappen zijn. De droomverklaring behoort aan de Ene en is geen zaak van de Egyptische wijzen of magiërs.

Voor de Egyptische hovelingen is hun farao de machtige vertegenwoordiger van hun God Re. Ze zijn met zijn allen dienaren van die zonnegod Re. Dat was ook de betekenis van de naam Potifar1, die overal tussen geweven zit. Dit zorgde wel een voor verwarring omdat die naam overal opdook. Jozef noemt zijn god voor alle goed begrip "Elohiem", de algemene naam voor de goden van de bovenwereld. De in de oudheid heersende gedachte was dat elk volk zijn eigen god heeft. Zo worden conflicten en oorlogen in de heilige geschriften verklaard door de strijd in de godenwereld voor macht en invloed en worden de mensen gebruikt als de strijders van die goden. Nu heeft men de zaak omgekeerd en worden de goden al vooraf de verklaring van de oorlogen en conflicten tussen volken, stammen of andere segmenten in de samenleving om macht en bezit.

Bij de god van Egypte kunnen de wijnschenker en de bakker niet terecht want ze zijn net door zijn vertegenwoordiger veroordeeld tot een gevangenisstraf van onbepaalde duur. Jozef die uit een andere streek komt en een andere god heeft en die als Israëliet de strijd van deze Ene voor meer begrip en solidariteit in de wereld opneemt, is de meeste geschikte persoon die hen misschien kan verklaren wat deze dromen kunnen betekenen. Daarom zullen beiden hun droomverhaal zonder terughoudendheid aan de dienende Jozef, een Hebreeër, prijsgeven.

 

1 zie bijdrage: Hoe kan het tweeslachtige Egypte nu meer hoop geven?

27 november 2017

Jozef opnieuw in verbinding met dromen.

De ongewone positie waarin de schenker en de bakker zich bevinden maakt hen onrustig. Hun lot is heel onzeker. Genesis 40,5-7: 5 De schenker zowel als de bakker van de koning van Egypte, die in de gevangenis zaten opgesloten, hadden beiden in dezelfde nacht een droom, ieder zijn eigen droom met een eigen betekenis. 6 Toen Jozef in de ochtend bij hen kwam, zag hij dat ze somber gestemd waren. 7 Hij vroeg de hovelingen van de farao, die met hem in het huis van zijn meester in hechtenis zaten: "Waarom kijkt u zo somber vandaag?" Toevallig of niet hadden beide hovelingen dezelfde nacht een droom gehad. De bakker had zijn droom en de schenker had een andere droom. Het is al enkele jaren geleden dat Jozef ook enkele speciale dromen had, waarvoor Jozef zelf geen verklaring had. Daarom vertelde hij zijn dromen aan zijn broers en aan zijn vader. De verklaring die zijn broers verbonden aan deze dromen hebben geleid tot heel wat ellende voor Jozef. Zij hadden angst dat de jonge Jozef hen zou domineren en ze hebben hem daarvoor op een zijspoor gezet. Tot op de dag van vandaag was het verhaal van deze dromen niet uitgekomen want Jozef was nu een slaaf en wordt niet geëerd door zijn broers en zijn vader. We kunnen moeilijk vermoeden dat Jozef geleerd heeft uit zijn dromen hoe ze te verklaren zijn omdat hij de uitkomst van zijn eigen dromen nog niet ervaren had.

In die tijd werd veel belang gehecht aan dromen. Ze droegen volgens de mensen toen een boodschap van het bovennatuurlijke, die verpakt was in het droomverhaal. Er bestonden toen mensen die zich toespitsten op de verklaring van de dromen en die geraadpleegd werden door bazen en knechten bij speciale droomverhalen. Als we visioenen van de Ene gelijkschakelen met dromen zitten er daar dan duidelijk en richtinggevend aanwijzingen in voor de toekomst. Zelfs volken buiten de stam van Abraham kenden dat soort dromen1.

Jozef, die de nacht doorbracht op een andere plaats dan de gevangen hovelingen,hovelingen gevangen,droom van de bakker en van de wijnschenker,dromen waarvoor geen verklaring gevonden werd,uitkomst van zijn dromen nog niet ervaren,belang van dromen,boodschap van de bovennatuur,verdrietig gezicht,Jozef bekommert zich over de hovelingen,dient de dienaars van Ra,Jozef vertegenwoordiger van Israël, kwam hen het morgenmaal opdienen en goedemorgen wensen. Vol aandacht voor andere mensen ziet hij dat de twee er niet erg gelukkig uitzagen deze morgen. Het verdriet stond op hun gezicht te lezen. Toen vroeg hij hen of ze misschien niet goed geslapen hadden en of hij iets kon doen voor hen om hun slaapcomfort te verbeteren.

Jozef was begaan met het lot van de gevangenen die onder zijn hoede stonden in het ronde huis van zijn meester. Daarom vraagt hij op de man af rechtstreeks wat er de bakker en de schenker zo triest maakte. Jozef bekommert zich niet alleen hun fysieke maar ook om hun emotionele conditie. Jozef heeft een zo goede relatie met de opgesloten hovelingen opgebouwd dat ze hem ook laten delen in hun gemoedgesteldheid. Als bijzondere mens voelt hij zich geroepen om hen bij hun emotioneel conflict te helpen. Hij wil die Egyptische heren die hem toevertrouwd zij ook op dat vlak dienen. Voor het volk van de besneden Israëlieten is dit de weg van de Ene als men iets wil betekenen in het beloofde land. Die Hebreeërs zijn voor de Egyptenaren een zwervers volk dat geen land bezit. Het is een vreemd volk in een vreemd land, dat geen natie is, een volk zonder land. Een minderwaardig volk. Een merkwaardig volk van overstekers dat in geen land woont. Eigenlijk kan dat Bijbelse volk om het even wie zijn en om het even waar wonen. Nu wordt dat volk van de Ene vertegenwoordigd door Jozef die in Egypte verblijft als slaaf.

 

1 Genesis 16,9; Genesis 20,3; Genesis 31,24 ...