25 september 2017

Jozef zal zijn droom vertellen.

Het verschil in de verhouding tussen Jakob als vader van elf zonen en van Jakob in de hoedanigheid van Israël als de vader van Jozef lijkt opvallend voor de elf andere zonen. Dat wekte de indruk op dat Jozef, hun broer leider zou worden. Het uiterlijk teken van het veelkleurige kleed wees volgens hen daarop. Genesis 37,5-6: 5 Jozef had eens een droom. Hij vertelde die aan zijn broers en daardoor gingen zij hem nog meer haten. 6 Hij zei: "Hoor toch eens wat voor droom ik heb gehad." Jozef de tweede jongste van de zonen was zich niet erg bewust van de haat van zijn broers. Hij kende zijn plaats niet als een van de jongste broers. Nu neemt hij het woord om hen een droom te vertellen.

Dromen behoren tot de intiemste gegevens van een persoon. Dromen worden op diverse manieren verklaard. Maar mensen, die geen verklaringen wensen voor dromen, menen dat dromen bedrog zijn. Anderzijds is bij wetenschappelijke interesse voor de droominhoud1 geen eenduidigheid over de betekenis van het dromen en over de verklaringen van de inhoud ervan. Sommige speculaties beweren dat dromen het leven draaglijk en aanvaardbaar maken. Er bestaat echter nog steeds veel onduidelijkheid over het dromen. Deze ruimte wordt soms ingevuld door niet ernstige beweringen en misbruiken. In de Bijbel hebben dromen echter meestal een andere dimensie. Ze worden in verband gebracht met rechtstreekse goddelijke boodschappen. Deze boodschappen zijn meestal verpakt in beeldspraak die niet altijd onmiddellijk begrijpbaar is. Men kan om zich beter te voelen dan de nood hebben om zijn droom te vertellen op zoek naar enige verklaring.

De verklaring die de broers van Jozef aan zijn droom geven ligt in hun denkwereld en bevestigt hun overtuiging die ze opdeden bij het zien van het gedrag vanjozef,droom,verschillende behandeling,uiterlijk tekn,veelkleurige mantel,haat van zijn broers,dromen bedrog,dromen goddelijke boodschap,leven draaglijk,verklaring zoeken,visie,geen realistische droom,profiteert van welstand,hard werkende broers,solidariteit,bezit verdelen,leider Jozef in zijn veelkleurige kleed. Zij gaan er vanuit dat hun vader Jozef zal bevoordelen. Zij hebben al die jaren gewerkt om het familiebezit te vergroten en ze rekenen erop dat ze hun deel zullen krijgen. Ze zien nu dat Jozef het mooiste kleed draagt. Zij merken dat hij helemaal anders denkt en leeft vergeleken met wat zij normaal vinden. De jongen is volgens hen een weinig realistische dromer. Hij staat niet met beide voeten op de grond en profiteert van de welstand die zij al die jaren met hun noeste arbeid hebben opgebouwd. Zal hun vader opnieuw het grootste deel van zijn bezit uitdelen zoals hij een groot deel weggaf aan hun oom Esau? Zij zien al voor hun ogen dat Jozef hen zal dwingen te leven volgens het verbond waar ze iets van gehoord hadden in Betel. Zo in het leven staan en de vruchten van de natuur delen zonder strijd tegen anderen om bezit te vergaren kon toch niet en was niet leefbaar. Hun status was toch erg verbeterd met de bezittingen van Sichem en hun volk was toch sterk en groot geworden met de vrouwen en kinderen die meegevoerd werden. Solidariteit en medeleven met andere stammen zorgt alleen maar voor verarming van het eigen volk. Niemand zal hun welstand afnemen ook hun dromende broer niet. Zij gaan Jozef nog meer haten nadat hij zijn droom aan hen vertelde. De lezer kent de inhoud van de droom nog niet, maar kent al de reactie van de broers van Jozef. Hun vooroordeel berust op hun vermoeden dat Jakob Jozef meer liefhad dan zijn andere zonen. Dit hebben ze afgeleid van het speciale kleed dat Jozef droeg. Dat kleed was het teken van zijn denken en leven en was zo verschillend van de visie van zijn broers dat hij onmogelijk hun leider kon worden wat vader Jakob ook mag denken en wat Jozef ook mag dromen.

 

1 Freud, Jung, Hobson en McCarley.

22 september 2017

Jozef is buitensporig en valt buiten de normen van zijn broers.

De oudere zonen hebben in de tijd van hun vorming en opvoeding hun vader Jakob niet als Israël gekend maar gewoon als de Jakob van Haran die volop bezig was om vrouwen, slavinnen en bezittingen te verwerven. Daarom was Jozef een zonderling voor zijn broers en hadden ze geen zicht op wat hem zo speciaal maakte. Zij stonden niet stil bij de lessen van de geschiedenis van het Hebreeuwse volk maar werden opgevoed in het verwerven van bezit. Ze hadden ook niet anders gezien in hun jeugd. Deze onbekende achtergrond maakte hen achterdochtig. Ze waren afgunstig dat zij die inzichten niet hadden en dat hun vader hen niet op dezelfde manier had groot gebracht. Genesis 37, 4 De broers merkten dat hun vader meer van Jozef hield dan van hen, en zij gingen hem zo haten dat ze geen goed woord meer voor hem over hadden. Zijn broers merkten op dat zijn kleed veel mooier en kleurrijker was en zelfs koninklijke1 allures had. Zijn broers moesten het doen met de effen korte werkkleren zonder lange mouwen die door hun eigen moeders waren gemaakt in de tijd van Haran. Bij het zien van dat mooie kleed dat besteld werd door Jakob, leek het hen dat Jozef voorgetrokken werd. Het wekte afgunst en ze dachten dat hun vader meer hield van Jozef. De afgunst leidde tot "sane", haat. Ze hadden geen goed woord meer voor Jozef. Ze konden hem geen "shalom" zeggen staat er op het einde van het vers. Ze leefden in een andere denkwereld en Jakob zweeg voor hen. Jakob dacht bij de buitenmaatse vergelding in Sichem dat het geen zin meer had om in discussie te gaan met zijn oudste zonen, Simon en Levi. Zij hadden de verdediging van hun zus Dina op zich genomen en betoonden geen beetje respect voor het andere volk van Sichem. Ze moorden alle mannen uit na de list met de besnijdenis. Opnieuw moest nu de hele familie van Jakob wegvluchten om weerwraak te ontlopen. Hun vlucht ging naar Betel, de plaats waar hemel en aarde in contact stonden met elkaar, de plaats van Elohiem. Daar kreeg Jakob bescherming voor zijn verblijf in Haran en werd hem een andere opvoeding,bezit verwerven,achterdocht,mooie kleed,afgunst,sane,haat,geen verbetering van inzichten van oudere broers,jakob zwijgt,sichem,offer teken van het verbond,verbond en levenswijze,goden en drijfveren buiten het verbond,shalom,buitensporigbehouden thuiskomst in Kanaän beloofd door de Ene. In Betel wordt de hele familie geconfronteerd met het offer dat een teken is van het verbond tussen Jahweh en zijn volk Israël. Toch zijn er nog velen die niet beseffen wat het verbond met de Ene tot gevolg heeft op de levenswijze van het uitverkoren volk. Hun hart is te hard bezig met hun zaakjes en wordt niet besneden. Ze hebben goden en drijfveren die niet binnen de weg van de Ene vallen. Daarom kan Rachel in deze nieuwe toestand niet overleven en begaat Ruben de grote fout de schuchtere slavin van zijn vader te nemen. Jakob zwijgt ook hier en ziet in dat ook deze zoon niet geschikt is om het ideeëngoed uit te dragen van de eerstgeborene.

Nu lezen we zelfs dat alle zonen van Jakob, zowel deze van zijn vrouwen als van zijn slavinnen, zich verzetten tegen Jozef. Ze zijn een andere mening toegedaan en kiezen dan ook een andere manier van leven. Dat deze manier van leven in tegenstelling staat tot deze van Jozef wordt weergegeven door hun weigering hem een vredevol leven toe te wensen. Ze weigeren hem "shalom" te wensen staat er in het Hebreeuws. Geen voorspoed, geen goede gezondheid, geen goed leven. Ze hadden geen vriendelijk woord voor hem. Jozef is een vreemdeling voor zijn broers. Hij is ongewoon en buitensporig in hun visie want hij volgt een andere weg.

 

1 2 Samuël 13,18.

21 september 2017

Jozef, de lieveling van zijn vader, heeft een veelzijdige achtergrond.

Jozef was de oudste zoon die Jakob had bij zijn grote liefde, Rachel1, die lang kinderloos bleef. Wellicht had hij door de vreugde omwille van zijn geboorte een speciale plaats in het hart van zijn vader gekregen. Vader Jakob stelde zijn hoop op Jozef nadat hij bedrogen was uitgekomen bij drie zonen van Lea. Simon, Levi en Ruben waren in de vorige verhalen al erg in de fout gegaan. Genesis 37,3: 3 Israël hield meer van Jozef dan van al zijn andere zonen, omdat hij hem nog op zijn oude dag had gekregen. Hij had voor hem een prachtig kleed laten maken. Opeens wordt Jakob weer Israël genoemd. Dit herinnert er ons aan dat de Ene zich verbonden heeft met zijn volk en laat ons vermoeden dat er iets bijzonder op til is. De voorkeur van Israël gaat naar Jozef omdat hij een zoon was van zijn "zaqun", oudere leeftijd, staat er in het Hebreeuws. Jozef is een van zijn jongste zonen in wie hij vertrouwen heeft voor de toekomst. Die speciale positie van Jozef wordt bevestigd door het veelkleurig kleed dat Jakob voor hem liet maken. Als we lezen dat Jozef bekleed is met en veelkleurig kleed kunnen we dat ook opvatten in de zin dat Jozef veel en verscheiden verhalen van zijn vader te horen kreeg over de geschiedenis van zijn Hebreeuwse voorouders. Deze verhalen waren bepalend voor zijn gedragswijze3 van het besneden volk van Israël. Jozef was duidelijk meer besneden van hart dan zijn broers omdat hij de wijsheid van de oude dag van Jakob, die ondertussen Israël werd genoemd, meekreeg. Het verhaal over het gevecht met de engel symboliseerde de verandering in het leven van Jakob. Na dat gevecht is hij geraakt aan de pezen van zijn been en gaat hij niet meer zoals vroeger. Hij gaat nu de weg van iemand die rekening houdt met de bovennatuurlijke wetmatigheden. Hij stapt in de traditie van zijn grootvader Abraham en kiest andere wegen om het land van belofte waar te maken in zijnrachel,jozef,jakob,voorkeur van israël,veelkleurig kleed,verschillende verhalen,besneden van hart,wijsheid van israël,jakob werd israël,bovennatuurlijke wetmatigheden,zegen voor alle volken,el shadday,mens voorbijgaand,recht is voortzetten van rechtvaardige levenswijze leven. Dit is een land waar "goed leven" in verstandhouding met mens en natuur voorop staat. Dit is een land waar de het leven een zegen is voor alle volken3. De Ene dirigeert zijn volk doorheen alle generaties als El Shadday, de God van de aartsvaders. Zij ervaren als bijzonder volk de lessen van het leven in relatie tot het bovennatuurlijke op verschillende manieren en vertellen dit door aan de volgende generaties. Door de oude familieverhalen en door het leven dat Israël hem voorleefde werd Jozef gevormd. De vele kleuren van zijn kleed staan voor de vele verhalen die zijn manier van denken gaan bepalen. De zin van het leven wordt uitgetekend en ingekerfd in zijn hart. Het heeft geen zin om andere mensen en volken te bedriegen of te onderdrukken want dat leidt naar ellende. Dat bedrog tot ellende leidt heeft Jakob in zijn leven mogen ervaren. Het bedrog van zijn vader Isaak en van zijn oom Laban dreven hem in een situatie waar geen uitkomen aan was. Het besef dat alles wat een mens realiseert zeer voorbijgaand is, heeft hij ondervonden. Jakob verloor zijn jonge en mooie vrouw, die zijn grote liefde was, bij de geboorte van haar tweede zoon. Hij had vele jaren in dienst gestaan bij zijn oom om haar als vrouw te kunnen krijgen. Zijn moeilijk verworven bezit van dieren moest hij delen met zijn broer Esau als genadegave om zijn vroeger bedrog over het eerstgeboorterecht uit te wissen. Het eerst geboorterecht was in Bijbelse termen ondubbelzinnig geen recht op bezit maar een voortzetten van een rechtvaardige levenswijze. Dit was het ideeëngoed uit de verhalen van de aartsvaders dat Jakob, die we in deze hoedanigheid Israël mogen noemen, aan zijn zoon Jozef leerde.

1 Genesis 29,30.

2 Galaten 3,27.

3 Genesis 12,1-3.