20 juli 2017

Jakob is geschokt door de wreedheid van zijn zonen.

Jakob begreep toen reeds dat elke oorlog een stap is in de spiraal van geweld die gevoed wordt door mateloze wraak. Hij begrijpt sedert zijn gevecht met de engel, die hem godsgedachten bijbracht, dat hij als mens, zoals hij bedoeld is in de schepping, ook een grote verantwoordelijkheid heeft. Die zorg was niet alleen voor zijn eigen stam maar ook voor de andere stammen. De eerste roeping tot het verbond gericht aan Abraham was daar alvast heel duidelijk in1. Jakob verbreekt nu de stilte die hem overviel nadat hij op de hoogte was van de schanddaad van Sichem. Genesis 34,30-31: 30 Toen zei Jakob tegen Simeon en Levi: ‘Jullie hebben mij in het ongeluk gestort door mij in opspraak te brengen bij de bewoners van het land, de Kanaänieten en Perizzieten. Ik heb maar weinig mannen tot mijn beschikking. Als zij gezamenlijk tegen mij optrekken, verslaan ze mij en doden ze mij, met mijn familie.’ 31 Maar zij zeiden: ‘Moest hij dan onze zuster als een hoer behandelen?’ De hoofdverantwoordelijken van het bloedbad zijn zonen van Lea. Jakob spreekt hen persoonlijk aan en stelt ze verantwoordelijk. Jakob beweert dat zijn zonen hem in het ongeluk hebben gestort.

Sommigen denken dat Jakob hier opkomt voor zijn persoonlijke reputatie bij de bewoners van Kanaän. Dit zou maar een magere reactie zijn van de aartsvader op de list en de gruwelijke moorden waaraan zijn zonen zich schuldig maakten. Jakob is zich goed bewust geworden dat het verbond met de Ene verdacht gemaakt wordt en in gevaar gebracht wordt door leugen, bedrog en moord. De roeping om een zegen te zijn voor de mensheid wordt teniet gedaan door de wandaden van zijn zonen die denken dat het zwaard de beloften van de Ene waarmaken. Niets is minder waar.

De Hebreeuwse taal gebruikt een beeld om de afschuw van de andere volken te beschrijven. Jakob verwijt zijn twee zonen dat hij hem doet stinken, “baash” in het Hebreeuws. Deze uitdrukking wordt al vaker gebruikt om te wijzen op een verachtelijke moraal2. We zouden in het Vlaams kunnen zeggen dat de andere stammen in Kanaän de Hebreeuwen die daar te gast zijn, niet meer kunnen rieken of zien. De stammen die de Hebreeuwen niet meer kunnen uitstaan zijn de Kanaänieten en Perizzieten. Dat zijn de twee stammen die woonden in Kanaän toenwreedheid van zonen van jakob,verantwoordelijk om zegen te zijn voor de mensen,reputatie van israël besmeurd,leugen,bedrog,doodslag,stinken voor andere volken,kanaänieten en perizzieten,hebron,samenleven van stammen,schanddaad mateloos gewroken Abraham met Lot terugkwam uit Egypte3. De oorspronkelijke bewoners van Palestina. Abraham kwam toen in Hebron waar hij als gerespecteerde stam leefde in een stammenverbond. Deze vorm van samenleven met een van de stammen van Kanaän is na dit voorval helemaal uitgesloten voor de Hebreeuwen. Als kleine gemeenschap maken ze geen kans meer aanvaard te worden door een van de andere stammen in het land van Kanaän.

De twee broers verdedigen zich met een vraag waarop Jakob geen antwoord geeft. Ze maken van de voorhuwelijksbetrekkingen met een onbesnedene een breekpunt en verwijten Sichem Dina te verlagen tot een hoer. Ze vergeten dat de gerespecteerde zoon van Hemor uiteindelijk toch probeert ten alle prijze tot een akkoord te komen. In zijn grote toegeeflijkheid werd hij dan nog wel bedrogen door de zonen van Jakob.

Het antwoord van Jakob lag reeds zijn berisping. Hij wijst erop dat er een onmiskenbaar onevenwicht ontstaat door de bedrieglijke en mateloze reactie van zijn zonen op de schanddaad van Sichem. Na de ervaringen met zijn broer Esau en zijn oom Laban heeft Jakob geleerd dat mensen reageren op bedrieglijke praktijken. Deze reacties staat dan de realisatie van het verbond met de Ene, die leidt tot een betere wereld, in de weg. De conclusie is dat je geen groot en gerespecteerd volk wordt door anderen volken onrechtmatig te behandelen. Vol spijt over de misdaden van zijn zonen zwijgt Jakob opnieuw. Later zal blijken dat de stammen van Simeon en Levi geen autonome erfgenamen zullen worden.

 

1 Genesis 12,3.

2 Exodus 16,20-24; Psalm 38,6; 1 Kronieken 19,6; 1 Samuël 27,12.

3 Genesis 13,7.

19 juli 2017

Genocide is geen goddelijke weg in het verbond.

genocide,chiwwieten,hemor,sichem,plunderen,geen dankbaarheid voor de overwinning,onrechtvaardige strijd,moordadig optreden,perfece weerwraak,simeon,levi,juda,gezegende aartsvaderDe Chiwwieten met hun vorst, Hemor, en zijn zoon Sichem werden van de kaart geveegd door het listige manoeuvre van de zonen van Jakob. Genesis 34,27-29: 27 De zonen van Jakob stortten zich op de verslagenen en plunderden de stad, omdat men hun zuster onteerd had. 28 Schapen, runderen en ezels, alles wat in de stad of op het land was, maakten zij buit. 29 Alles wat zij bezaten, al hun kleine kinderen en hun vrouwen, namen zij gevangen en zij plunderden de huizen leeg. De plundering die volgde op de moordpartij is weergaloos vergeleken met de manier waarop hun stamvader Abraham omging met de oorlogsbuit bij zijn achtervolging van de coalitie van Kerdorlaomer1. Abraham nam geen buit voor hem en betoonde zijn dankbaarheid aan de Ene voor de overwinning door de gave van tienden aan Melchisedek. Hier voeren de Hebreeuwen een onrechtvaardige strijd en is er geen sprake is van de Ene. Net als hun vader Jakob, vroeger, denken zijn zonen eigenhandig de beloften van het verbond te kunnen realiseren. Ze maken echter hun eigen situatie steeds moeilijker binnen de bevolking van Kanaän door hun bedrieglijk en moorddadig optreden. Deze wrede afslachting en deze plundering onder het mom van religie, zijn de ergste vijanden van de waarheid. Deze acties roepen afkeer op zodat de mensen zich afwenden van de kernboodschap van het verbond.

Als reactie op de rijkdom die de bevolking van Sichem wou bereiken met hun besnijdenis lijkt dit voor hen de perfecte weerwraak. De besnijdenis ging bij de stedelingen in vers 23 immers om het verwerven van bezit, goederen en vee. De Hebreeuwen nemen in vers 28 het kleinvee, de runderen, de ezels en alles wat nog in de stad en het platte land was. Als we deze afloop van de vergelding bekijken zouden we verkeerdelijk kunnen denken dat de Hebreeuwen gezegend waren met de buit. Maar er is geen dankbaarheid voor de zegen van de Ene te bespeuren bij deze overwinning.

De bedoeling van de besnijdenis voorgesteld door Hemor en Sichem aan de leden van hun stam was één volk van gelijkberechtigde burgers te worden onder hetgenocide,chiwwieten,hemor,sichem,plunderen,geen dankbaarheid voor de overwinning,onrechtvaardige strijd,moordadig optreden,perfece weerwraak,simeon,levi,juda,gezegende aartsvader gezag van Sichem. Na de liquidatie van alle mannen van Sichem oefenen de Hebreeuwen echter de onderdrukking uit van dat volk en nemen kinderen en vrouwen gevangen. Deze buit aan mensen worden beschouwd als slaven en is bedoeld om het volk van Israël te laten toenemen.

De genocide op het volk van Sichem kan door de oppervlakkige lezer beoordeeld worden als een actie die past in de realisatie van het verbond en zou zo kunnen gerangschikt worden onder de godsdienstoorlogen. De lezers die aandacht hebben voor het hele verhaal zullen echter te weet komen dat Simeon en Levi, stamvaders zijn die geen beroep meer kunnen doen op de erfenis gebaseerd op hun geboorterechten als kinderen van Israël. Het zal Juda, de vierde zoon van Lea en Jakob die de stamvader zal worden van de Judeeërs. Hij zal de traditie van de gezegende aartsvaders voortzetten. Voor het einde van dit hoofdstuk zal Jakob de reden geven voor de afwijkende behandeling van het erfdeel van Simeon en Levi in de kwestie van het beloofde land per stam2. Omwille van deze weerzinwekkende moorden worden ze onterfd en krijgen zij geen zelfstandigheid in het volk van Israël.

 

1 Genesis 14,17-24.

2 Jozua 19,9 en Deuteronomium 10,9.

18 juli 2017

List en wraak leiden tot een mateloze moordpartij.

Het listige plan van de zonen van Jakob had een weerzinwekkende ontknoping. Genesis 34,25-26: 25 Maar op de derde dag, toen zij hevige pijn hadden, grepen Simeon en Levi, de twee zonen van Jakob en Dina’s broers, naar hun zwaard, overvielen de op niets bedachte stad en doodden alle mannen. 26 Ook Hemor en zijn zoon Sichem doodden zij met het zwaard. Daarop haalden ze Dina uit Sichems huis en gingen weg. De Hebreeuwen kennen heel goed de pijnlijke gevolgen van de besnijdenis en de zonen van Israël hebben daarom de eis van het besnijden gebruikt als valstrik. Infecties in het wondgebied gaven in die tijd vaak aanleiding tot ontstekingen met koorts daarbij omdat er geen medicatie beschikbaar was. Ook de pijn kon niet door pijnstillers weggewerkt worden. Zo waren de mannen van Sichem allemaal in een zwakke positie en waren inspanningen zo goed als onmogelijk. Ze waren zelfs niet in staat zich te verdedigen. Ze waren nochtans bekend als dappere en goed gewapende krijgers die hun steden tegen elke aanval verdedigden.

Nu zijn ze de burgers van Sichem in hun poging om vriendschap te sluiten met de Hebreeuwen sterk bedrogen. De zonen van Jakob stellen zich onverwacht op als vijandige wraaknemers. Het zijn twee zonen van Lea, de tweede en derde geboren zoon, die het voortouw nemen in de vergeldingsstrijd voor hun eigen zuster Dina. Terwijl de vijand zwak is, gaan Simeon en Levi over tot de aanval. Zij grijpen het zwaard. Het is de eerste keer in de Bijbel dat het zwaard expliciet als een moordwapen gebruikt wordt. Het wordt dan nog wel gebruikt door de zonen van Jakob op een lafhartige manier. Om de eerbaarheid van hun zuster te wreken gebruiken zij een oneerbare werkwijze. Hun slachtoffers zijn ook alle andere bewoners van Sichem, die alleen maar verweten kunnen worden dat ze aangetrokken waren door de rijkdom van de stam van Jakob. Hun wraak berust niet alleen op een list maar is tegelijk mateloos. De eis van het besnijden van heel de bevolking van Sichem kwam na het voorstel van Hemor om één volk te worden. In deze zin zou de eis van de Hebreeuwen te verrechtvaardigen zijn. Maar eigenlijk is het voorlopig alleen Sichem die zich zou moeten besnijden om te voldoen aan de eis van de zonen van Jakob. De broers hadden immers gesteld in vers 14 dat ze hun list,dimeon,levi,dina,pijn na besnijdenis,koorts,niet in staaat om zich te verdedigen,bedrogen vriendschap,wraak is mateloos,sichem uitroeien,hemor,de scherpte van het zwaard,bloedwraak aanvaard als vergeldingzus niet aan een onbesnedene konden geven. Deze manier van handelen past in het principe van “oog om oog”1 hoewel er van de kant van Sichem veel welwillendheid aan de dag gelegd werd. Dit zou een verzachtende omstandigheid kunnen zijn. Maar uiteindelijk is de bedoeling van de zonen van Jakob het volk van Sichem uit te roeien. We merken op dat Ruben, de oudste zoon van Lea, en de andere zonen van Jakob niet vermeld worden bij deze vergeldingsactie. Zij worden evenwel niet uitdrukkelijk uitgesloten van deelname aan het bloedbad in Sichem.

Ook Hemor en zijn zoon, Sichem, werden gedood door middel van de scherpte, “peh”, van het zwaard, staat er in het Hebreeuws. Dit is een verbloemde verzachting van de barbaarse moord op Sichem, die de daders buiten beschouwing laat. Zo is het contrast kleiner tussen de doodslag van Sichem, die zich toch zeer inschikkelijk gedroeg na zijn dwaasheid, en zij die wraak nemen omwille van de schending van de eerbaarheid van hun zuster. We kunnen vermoeden dat de schrijver die toon aanslaat omdat bloedwraak een aanvaarde vergelding was in die tijd. Het historisch plaatsen is ook van toepassing op het feit dat de broers Dina zondermeer weghaalden uit het huis van Sichem. Met de gemoedsgesteldheid van Dina wordt geen rekening gehouden. Of zij het al dan niet eens was met de actie van haar broers komt niet ter sprake. Haar verhaal is immers onbelangrijk in de toenmalige samenleving.

 

1 Exodus 21,24; Leviticus 24,20.