04 april 2017

Winnares in de concurrentiestrijd gelukkig geprezen.

Nu Jakob meer overhelt naar de entourage van Rachel verliest hij de oudere Lea uit het oog. Het delicate evenwicht nagestreefd door de Ene is opnieuw verstoord concurrentiestrijd in polygame huwelijken,delicaat evenwicht,menselijke logica,Zilpa,Gad,Aser,zes zonen,Semieten,Assur,Laban,door de geboorte van Naftali. De concurrentiestrijd is weer openlijk. Dit ligt aan de menselijke interpretatie van wat de Ene doet om de achtergestelde uit de ellende te halen. Genesis 30,9-12: 9 Toen Lea merkte dat ze geen kinderen meer kreeg, gaf zij haar slavin Zilpa aan Jakob als vrouw. 10 En ook Zilpa, de slavin van Lea, schonk Jakob een zoon. 11 Toen zei Lea: ‘Het geluk is gekomen.’ Daarom noemde zij hem Gad. 12 Lea’s slavin Zilpa schonk Jakob een tweede zoon. 13 En Lea zei: ‘Ik ben gelukkig, de meisjes zullen mij gelukkig prijzen.’ Daarom noemde zij hem Aser. Ook Lea grijpt haar extra mogelijkheid die ze meekreeg als huwelijksschat aan om het evenwicht in haar ogen te herstellen. Zij biedt Jakob ook haar jongere nog vrije slavin Zilpa aan. Zij gaat in de concurrentieslag te werk met hetzelfde wapen als Rachel. Ze biedt Jakob ook een aantrekkelijke dienstmaagd aan als ze merkt dat haar eigen vruchtbaarheid verhinderd wordt. Zilpa moet Jakob weer in de nabijheid van Lea lokken.

Jakob laat dit voorstel niet liggen en steekt meteen van wal. Bij de geboorte van een eerste zoon bij de slavin Zilpa zegt Lea dat het geluk gekomen is. Daarom noemt ze haar toegevoegde zoon Gad. Dit betekent niet dat ze nu gelukkig is maar dat ze een overwinning1 boekt op haar zuster Rachel. Nu heeft ze geluk. In de rivaliteit met haar zuster moet ze niet onderdoen want ook haar slavin heeft een zoon geschonken aan Jakob. Ze mag zeker niet onderdoen voor Rachel en daarom laat ze Jakob verder omgang hebben met haar slavin in weerwil van haar reeds bewezen vruchtbaarheid. De tweede zoon bij Zilpa wordt geboren en vers 13 uit de Naardense Bijbel klinkt: en Lea zegt: hoe zalig ben ik!- want dochters zullen mij zalig prijzen!- en ze roept als naam voor hem uit: Aser, - zalig! Genesis 49,19-20 helpt ons bij het begrijpen van de betekenis van de namen als Jakob zijn zonen beschrijft: 19 Gad: een troep valt hem aan, maar hij zit hen op de hielen! 20 Aser: rijk is zijn brood; heerlijke spijzen biedt hij de vorsten. Waar Gad zorgt dat Lea een troep kinderen heeft wat haar belangrijker maakt dan Rachel, zal Aser door de overvloed haar gelukkig maken in de ogen van de Hebreeuwse vrouwen van haar clan. Zes zonen is inderdaad iets om naar op te kijken.

Toevallig of niet is Gad ook de naam van de geluksgod in Aram waarvan ook een concurrentiestrijd in polygame huwelijken,delicaat evenwicht,menselijke logica,Zilpa,Gad,Aser,zes zonen,Semieten,Assur,Laban,vage vermelding zit in Jesaja2 over deze god die aanbeden werd door de Hebreeuwen gedurende de Babylonische ballingschap. Met de naam Aser, die ook geluksbrenger betekent, zou dezelfde bedenking kunnen gemaakt worden. Daar zou de god Assur, de stadsgod van Assur en later van heel Assyrië, mee kunnen in verband staan. Deze god werd afgebeeld met een zon. Dit inspireerde het latere zoroastrisme3 om de zon ook te gebruiken in de afbeelding van de goede wijsheid, Ahoera Mazda, die gul was voor de mensheid. Wat de invloedsfeer van die goden betreft komen ze in elk geval overeen met de woonplaats Aram waar Jakob nu bij Laban verblijft en gemeenschap heeft met zijn bijvrouwen. Assur komt in de Bijbel ook voor als naam van een van de stamvaders van de Semieten4 net als Aram. Het valt niet te ontkennen dat het volk van Israël beïnvloed werd door de omliggende culturen. Dit zit zelfs verborgen in de namen en de verhalen over de herkomst van het volk.

 

1 Vers 11 volgens de Naardense Bijbel: Dan zegt Lea: er is gewin gekomen!- en ze roept als naam voor hem uit: Gad, - gewonnen!

2 Jesaja 65,11; Jozua 11,17 en 15,37.

3 De wijzen uit het Oosten uit Matteüs 2,1 zouden volgelingen zijn van de profeet Zarathustra of Zoroaster.

4 Genesis 10,22.

03 april 2017

Twee vrouwen in strijd om de absolute gunst van Jakob.

In het grote gezin van Jakob was er geen tevredenheid. De vreugde van kinderrijkdom of het geliefd worden gaf geen voldoening aan de zusters omdat ze triest waren dat de andere anders begenadigd was. Ze werden concurrenten veelwijverij,afgunst,de Barmhartige,Dan,maatschappelijke structuur,macht en invloed en rijkdom,leefbaarheid,Israël,draagmoederschap,kinderrijkdom,van elkaar hoewel ze evengoed zouden kunnen samenwerken in de overtuiging dat men niet alles, wat men verlangt, kan hebben in het leven. Spanning en afgunst nemen de bovenhand en dat bepaalt hun daden. Rachel is niet meer kinderloos en voelt zich weer zelfverzekerd. Ze denkt nu betekenis te hebben in de ogen van Jakob omdat ze haar recht gekregen heeft zonder de Ene daarvoor aan te spreken zoals Sara deed. Zoals meermaals gebeurt, wordt zij ook zoals andere mensen in de bijbelverhalen in ellende ontzien door de Barmhartige. De hulp van de Ene is niet afhankelijk van de persoon maar van de moeilijkheden waarin iemand zich bevindt. Zo is de steun van de ene in de vruchtbaarheid van de zussen en hun slavinnen telkens voor de vernederde. Jakob had in zijn ellende ook de volledige bijstand van El Shadday gekregen. Rachel denkt er nog niet aan om ook aan te leunen bij die goddelijke bijstand1 die Jakob wel genoot. Genesis 30,7-8: 7 Rachels slavin Bilha werd opnieuw zwanger en schonk Jakob een tweede zoon. 8 Rachel zei: ‘Een harde strijd heb ik met mijn zuster gestreden en ik heb overwonnen.’ Daarom noemde zij hem Naftali. Door de verklaring van de naam Naftali weten we dat de strijd tussen de twee zusters in een nieuwe fase komt. De zweem van dankbaarheid, die in de naam van “Dan” te vermoeden was, maakt plaats voor de harde competitie tussen de zusters. Jakob, die in het kader van een groot nageslacht dat beloof was, tevreden was met de diensten van de slavin Bilha verlegde zijn werkterrein voor zijn vruchtbaarheid naar zijn geliefde Rachel. De tweede zwangerschap van Bilha bewijst zijn ijver in zijn zorg voor het uitbouwen van een volk van God.

veelwijverij,afgunst,de Barmhartige,Dan,maatschappelijke structuur,macht en invloed en rijkdom,leefbaarheid,Israël,draagmoederschap,kinderrijkdom,De naam van Dan verschaft Rachel het goddelijk recht om het nageslacht van het volk van God via het draagmoederschap van slavinnen uit te bereiden. Opmerkelijk dat niet het strikte bloedverwantschap de samenstelling van het nageslacht van Abraham bepaalt en dat ook slavinnen mee helpen aan de opbouw van Israël. Het draagmoederschap is een delicaat onderwerp als we deze manier van voortplanten naar de reeds goed bevolkte en maatschappelijk anders gestructureerde wereld van vandaag overzetten. De verantwoordelijkheid die met de mensheid meegegeven werd via het scheppingsverhaal dient nu op een ander manier ingevuld te worden. Nu is de zorg voor de natuur, die ons gegeven is, van primordiaal belang. De focus moet nu liggen op het duurzaam houden van de natuur ten dienste van de leefbaarheid voor mens. Het gevaar bestaat natuurlijk dat mensen van vandaag redeneren zoals Rachel en Lea deden. Hoe meer kinderen hoe meer macht, invloed en rijkdom de stam en daardoor ook de stamvaders en stammoeders krijgen. Dit was ook lang de redenering die religieuze leiders hanteerden en soms nog hanteren.

 

1 Genesis 28,13; Genesis 16,2; Genesis 29,31; Genesis 30:17 en Genesis 30,22.

31 maart 2017

Bilha is anders dan Hagar.

Rachel legt zich na haar gebed aan Jahweh neer bij haar onvruchtbaarheid. Alles aanvaardt onvruchtbaarheid en biedt slavin bilha aan,bilha baart een zoon,dan,sarai en hagar,timide en arrogante slavinnen,onvruchtbaarheid opgevangen door slavin,moeilijke beslissinggoed overwogen dacht ze niet te mogen klagen omdat Jakob haar zeer liefhad, meer dan alle andere vrouwen. Zij overwoog haar Jakob niet te verliezen en drong niet meer aan om haar vruchtbaarheid exclusief te maken. Jakob heeft meerdere vrouwen en heeft zijn plicht als stamvader om een groot volk te worden. Genesis 30,3-6: 3 Daarop zei ze: ‘Hier is mijn slavin Bilha; heb gemeenschap met haar; dan kan zij op mijn knieën baren en kan ik kinderen krijgen door haar.’ 4 Zij gaf hem dus haar slavin Bilha tot vrouw en Jakob had gemeenschap met haar. 5 Bilha werd zwanger en schonk Jakob een zoon. 6 Rachel zei: ‘God heeft mij recht gedaan. Hij heeft mijn gebed verhoord en mij een zoon geschonken.’ Daarom noemde zij hem Dan. Het was een verschrikkelijk moeilijke beslissing voor Rachel maar ze vertrouwde haar timide dienstmaagd toe aan Jakob als bijvrouw1.

We kennen al zo’n verhaal van een slavin. Toen was het Sarai die haar slavin Hagar aan Abram gaf. Dat verhaal kende geen goed verloop en veroorzaakte spanningen tussen Abraham en Sarah. Een eerste keer liep het al mis toen Hagar zich arrogant opstelde tegenover haar meesteres en zich als stammoeder ging beschouwen2. Dit was toen ze merkte dat ze zwanger was van Abram. Sarai vroeg het oordeel van God. Maar Hagar die weggestuurd werd mocht terugkomen om haar zoon Ismaël in de beste omstandigheden op de wereld te brengen. Toen meer dan tien jaar bleek dat Ismaël spotte met Isaak werd de breuk definitief. Abram had toen een zetje nodig. Abram noemde toen al Abraham en hij had na de verplichting om zijn volk te besnijden de belofte gekregen van een zoon met Sara. Dit werd bevestigd door een goddelijk bezoek aan zijn tent2. Deze Isaak zou zijn enige opvolger worden. Er was dus geen plaats voor een tweede opvolger. Genesis 21,10-12: 10 zei ze (Sara) tot Abraham: `Jaag die slavin met haar zoon weg, want de zoon van die slavin mag geen mede-erfgenaam worden van mijn zoon Isaak.' 11 Abraham vond deze eis zeer ongepast, omdat het toch om een zoon van hem ging. 12 God echter zei hem: `Wat Sara ten aanzien van de jongen en uw slavin eist, moet gij niet als ongepast beschouwen. Luister naar alles wat zij u zegt: want alleen door Isaak krijgt gij een nageslacht dat uw naam draagt’.

Tussen Hagar en Bilha is er een duidelijk verschil. De Egyptische slavin van Sara aanvaardt onvruchtbaarheid en biedt slavin bilha aan,bilha baart een zoon,dan,sarai en hagar,timide en arrogante slavinnen,onvruchtbaarheid opgevangen door slavin,moeilijke beslissingwas arrogant en beschimpte haar meesteres. Bilha is echter bedeesd en volgzaam en wil meewerken aan het voorstel van Rachel die ook kinderloos was en dezelfde oplossing koos omdat dit voorzien was in de plaatselijke gewoonten en voorschriften. Rachel bewijst met de naam van de zoon die geboren werd uit haar slavin maar die haar toegewezen werd, dat dit alles te danken was aan de Ene. De naam was: “Dan” en dat betekent oordeel. Na haar smeekbede was de geboorte van een nieuwe telg van de aartsvader via haar slavin Bilha het oordeel van Elohiem, god die de vruchtbaarheid in de schepping had gelegd. Ze kon haar onvruchtbaarheid overbruggen door gebruik te maken van de vruchtbaarheid van haar slavin. Haar moederschap via de omweg van het toen geregelde draagmoeder omwille van haar onvruchtbaarheid was gelegitimeerd door de Ene. Als een moeder mocht ze zelf de naam geven. Net zoals Lea haar voordeed, geeft Rachel ook een betekenisvolle naam.

 

1 De Hebreeuwse naam “Bilhah” is afgeleid van “balah” en “bahal”, bedeesd of timide en schrikwekkend.

2 Genesis 16,3-5.

3 Genesis 18,10.