30 maart 2017

Jakob verwijst naar Jahweh maar Rachel begrijpt hem niet.

Het doodgaan zonder kinderen is niet alleen een schande het betekent ook een doodgaan is dor zijn,mislukking oznder kinderen,kinderen zijn rijkdom en becherming,mens heeft niet alleen de touwtjes in handen,groeiproces bij jakob,ervaring en levenslessen,verwijt dat onvruchtbaarheid aan jahweh ligtmaatschappelijke mislukking want kinderen betekenen rijkdom en bescherming. In samenlevingen waar geen sociale voorzieningen zijn, staat kinderloosheid gelijk met armoede. Het beklag over kinderloosheid horen we vaker in de Bijbel. Hanna de moeder van Samuël had het zelfde probleem maar zijn bad tot de Ene en werd verhoord1. Voor deze optie stond Rachel niet open en daarom moest ze terecht gewezen worden. Genesis 30,2: 2 Jakob werd kwaad op Rachel en antwoordde: ‘Neem ik soms de plaats in van God, die je geen kinderen laat krijgen?’ Met deze reactie van Jakob weten we dat hij de Ene erkent in de gang van de schepping, in de voortplanting van al wat leeft. Het is een soort geloofsbelijdenis nadat hij in een droom de verzekering kreeg dat hij zou bijgestaan worden door Jahweh, zijn god.

Het is een bewijs dat Jakob tot het besef komt dat hij niet alleen de touwtjes in handen heeft over zijn leven. Hier stelt hij zich niet meer in de plaats van god om de belofte van Elohiem van een groot volk uit te voeren. Toen het krijgen van zonen geen probleem was bij Lea, dacht Jakob er echter ook niet aan de Ene te danken en zo te verwijzen naar de binding met het bovennatuurlijke. Lea deed dat wel. Daardoor is Lea een geslaagde aartsmoeder en dit zal zo blijven in lengte van dagen. Jakob is nog steeds in een groeiproces. De omstandigheden van zijn leven zijn hem gaandeweg aan het vormen als aartsvader. Nu erkent hij Jahweh als onstuitbare verdrukker omdat hun passionele relatie niet beantwoord wordt met een nakomeling. Hij laat hen geen kinderen krijgen. Het is doodgaan is dor zijn,mislukking oznder kinderen,kinderen zijn rijkdom en becherming,mens heeft niet alleen de touwtjes in handen,groeiproces bij jakob,ervaring en levenslessen,verwijt dat onvruchtbaarheid aan jahweh ligteen eerste stap in de erkenning van Jahweh. Hij komt van ver want hij heeft in het verleden meestal gedacht dat hijzelf de godsspraken van de Ene moest verwezenlijken. De linzensoep en de leugen bij zijn vader om de zegen te krijgen waren daarvan duidelijke voorbeelden voor hij zelf die andere droom kreeg met de verzekering dat hij bijstand zou krijgen van de aanwezige Jahweh. Nu moet hij nog beseffen dat hij als knecht het huis niet kan bouwen. Psalm 127,1-5: 1 Als de Heer het huis niet wil bouwen, vergeefs zwoegen daaraan de bouwers; wil de Heer de stad niet bewaken, vergeefs staat de wachter op wacht. 2 Vergeefs is het dat gij vroeg opstaat, vergeefs dat ge laat pas u rust gunt, dat gij het brood eet der smarten: Hij toch schenkt die Hij lief heeft de slaap. 3 Zie wat Hij heeft toegedacht: zonen, zijn gave: de vrucht van de schoot. 4 Als pijlen in de hand van de strijder zo zijn de zonen der jeugd. 5 Wel is hij gelukkig, de man die met deze zijn pijlkoker vulde: zij maken hem niet beschaamd als zij te woord moeten staan vijanden in de stadspoort. Jakob zelf mag niet klagen omdat hij volgens het beeld van de psalm al vier pijlen in zijn koker heeft. Dat zijn de zonen die Lea hem geschonken heeft. Hij wijst er Rachel op dat haar onvruchtbaarheid aan Jahweh gelegen is en dat hij daar geen andere wending kan aan geven. Eigenlijk geeft hij Rachel het onrechtstreekse advies te bidden tot Jahweh om kinderen te krijgen.

 

1 1 Samuël,1,2-20. In andere teksten wordt het zwagerhuwelijk voorgesteld zoals in Genesis 38,8 en Deuteronomium 25,5.

29 maart 2017

Na-ijver wordt afgunst en verwijt.

Verzen 31 van het vorige hoofdstuk, Genesis 29, geeft ons een nogal zachte haat tegenover liefde,minder bemind,hebreeuws minder categorisch,gemeenschap met lea bewijst geen haat,gelijke kansen voor de zusters,rachel verwend met liefde,lea verwend met kinderen,zonder kinderen buiten de belofte van een groot volk,pas in ellende ontdekt men de ene,open voor de goddelijke ordevertaling van de houding van Jakob tegenover zijn Lea. De Hebreeuwse tekst spreekt van “sane” dat gehaat betekent. Dat klinkt ons anders in de oren dan onze vertaling dat Lea minder bemind was. Toch leunt onze vertaling, die wij raadplegen, dichter aan bij de werkelijkheid als we deze uitdrukking naast andere Bijbelse teksten1 leggen. De tegenstelling tussen liefhebben en haten komt steeds voor in die Hebreeuwse teksten en dit is een taaleigen manier om een vergelijking te maken zonder categorisch te zijn. Minder bemind is dus een goede vertaling. Gemeenschap hebben met een vrouw die gehaat wordt is inderdaad weinig waarschijnlijk. En de vier kinderen die Lea reeds baarde getuigden ervan dat ze het toch met elkaar konden stellen. Wellicht een doorn in het oog van Rachel. Genesis 30,1: 1 Rachel zag dat zij Jakob geen kinderen schonk. Ze werd jaloers op haar zuster en zei tegen Jakob: ‘Geef mij toch kinderen, anders ga ik dood.’ De studieronde is voorbij en de wedijver tussen de zussen wordt afgunst. Ze vertrokken niettemin, door de regeling die Herodotus beschrijft, met dezelfde kansen en waren gelijkberechtigd. Rachel genoot de voorkeur van Jakob en dat had hij niet verborgen gehouden voor Lea. In tegenstelling van wat Jakob voelt, is het Lea die kinderen schenkt aan Jakob. Nu Lea kinderen had gegeven aan Jakob, kijkt Rachel die kinderloos blijft met lede ogen toe. Uit de namen van de kinderen van Lea begrepen we dat ze in weerwil van haar vruchtbaarheid toch niet het gevoel had dat ze op de eerste plaats kwam voor Jakob. Het lag wel in haar bedoeling om als enige stammoeder de belangrijkste vrouw van Jakob te zijn. Opvallend is ook haar dankbaarheid die ze betoont aan de Ene voor haar vruchtbaarheid via de namen van kinderen. Ze ziet in dat Jahweh haat tegenover liefde,minder bemind,hebreeuws minder categorisch,gemeenschap met lea bewijst geen haat,gelijke kansen voor de zusters,rachel verwend met liefde,lea verwend met kinderen,zonder kinderen buiten de belofte van een groot volk,pas in ellende ontdekt men de ene,open voor de goddelijke ordeneerzag op haar ellende in de naam van Ruben en ze dankt daarvoor via de naam van Juda. In deze tekst zijn d betekenissen van deze namen toepasbaar als uitdrukking van de gemoedstoestand van Lea. Net als Rebekka2 aanvaardt ze het verband tussen haar moederschap en het bovennatuurlijke. Ze erkent de Ene in haar vruchtbaarheid en dankt daarvoor.

De jonge Rachel was nog steeds verwend met de liefde en de voorkeur van Jakob. Dat leek haar niet voldoende. Ze wil ten allen prijze aan de schande en verwijten van de kinderloosheid ontkomen. Ze wil het risico niet lopen verstoten te worden en zo haar oude dag in onzekerheid door te brengen. Ze zet Jakob onder druk en verwijt hem haar kinderloosheid. Zonder kinderen droeg ze ook niet bij tot het volk van Abraham, Isaak en nu ook van Jakob. Ze valt buiten de belofte van de Ene omdat ze tot nu ook geen blijk gaf van haar ontzag voor de Ene. Haar aanvoelen van de bovenrealiteit was ook dood.

Soms moet het nog moeilijker gaan alvorens mensen zich ten einde raad richten naar het bovennatuurlijke. Dit gebeurde ook bij Sara en Rebekka die eerst moesten ervaren dat ze langere tijd niet vruchtbaar waren. Ze waren dor als een uitgedroogd wortelstel omdat ze geen voeding opnamen uit de betekenis van het scheppingsverhaal. Deze dorheid werd genezen doordat hun schoot geopend werd door de Ene nadat ze zich op de een of ander manier, rechtstreeks of onrechtstreeks, gericht hadden tot Elohiem omwille van hun onvruchtbaarheid. Als ze open stonden voor de goddelijke orde waren ze ook in de mogelijkheid gesteld mee te werken aan de nieuwe wereldorde waartoe Abraham opgeroepen werd.

 

1 Deuteronomium 21,15 en Maleachi 1,2-3 bijvoorbeeld.

2 Genesis 25,22.

28 maart 2017

Competitie en na-ijver tussen de vrouwen.

Vanaf hier begint de verklaring van de herkomst van de stammen van Israël. Jakob speelt een grote rol en is voor de Hebreeuwen de stamvader die rechtstreeks in verband staat met de twaalf stammen. Genesis 29,31: 31 Toen de Heer zag dat Lea minder bemind werd, opende Hij haar schoot, terwijl Rachel onvruchtbaar bleef. Het openen van de schoot van Lea gebeurt na het huwelijk van Jakob met Rachel. De onvruchtbaarheid van een vrouw kan immers maar blijken nadat ze enige tijd omgang heeft met een man. We wisten al van toen Jakob aankwam in Haran dat hij op slag verliefd was op de jongere Rachel. Maar Lea werd hem als eerste vrouw gegeven. Laat ons even veronderstellen dat Jakob nog eens zeven jaar moet werken en dan pas Rachel tot vrouw krijgt. Zo wil de schrijver ons laten denken door tweemaal1 aan te stippen dat Jakob nog zeven jaar moest werken voor Rachel. Gedurende die zeven jaar zou Jakob dan alleen omgang hebben met  Lea omdat zij zijn enige vrouw was. Heel die tijd zouden dan geen kinderen uit die relatie geboren worden. Pas toen Lea als vrouw verwaarloosd werd ten voordele van Rachel wordt haar schoot geopend. De barmhartige Ene verhoort telkens de klacht van de onvruchtbare vrouwen die dreigen verworpen te worden. Dat patroon kennen we van bij de andere aartsmoeders Sara en Rebekka. Beide waren mooie vrouwen maar ze bleven onvruchtbaar tot er een tussenkomst kwam van de bovennatuurlijke realiteit. Dit patroon van beklagenswaardige onvruchtbaarheid zouden we ook kunnen doortrekken voor Lea.

De schrijver laat ons echter weten dat de Ene de schoot van Lea opende terwijl Rachel onvruchtbaar bleef. Wat ons duidelijk maakt dat Jakob verkiest gemeenschap te hebben met Rachel en Lea links laat liggen. De Bijbelse figuranten en vooral de hoofdpersonen die opgevoerd worden als mensen in ellende, die openstaan voor hun god Jahweh, worden steeds ontzien door de Ene. Noach, stammen van israël,schoot van lea geopend,verliefd op rachel,onvruchtbaarheid,nogmaals zeven jaar,geen kinderen bij rachel,mensen in ellende,vrouwen onvruchtbaar,schoot openen,lea zwanger,ruben,simeon,levi,juda,naambetekenissen geven gemoedstoestand van lea weer,rachel op achtergrondHagar, de mensen van Sodom, Sara, Rebekka en nu is Lea aan de beurt.

Eens de schoot van Lea geopend werd, schonk ze het leven aan vier zonen voor Jakob. De keuze van de namen van de zonen illustreren de gedachten van Lea. Genesis 29,32-35: 32 Lea werd zwanger, baarde een zoon en noemde hem Ruben; ‘Want’, zei ze, ‘de heer heeft neergezien op mijn ellende; nu zal mijn man wel van mij gaan houden.’ 33 Zij werd opnieuw zwanger, baarde een zoon en zei: ‘De Heer heeft gehoord dat ik minder bemind word; daarom heeft Hij mij ook dit kind gegeven.’ En zij noemde hem Simeon. 34 Zij werd nog eens zwanger, baarde weer een zoon en zei: ‘Ditmaal zal mijn man zich wel aan mij gaan hechten, want ik heb hem drie zonen geschonken.’ Daarom kreeg hij de naam Levi. 35 Zij werd nog eens zwanger, baarde een zoon en zei: ‘Ditmaal zal ik de Heer prijzen.’ Daarom noemde zij hem Juda. Daarna kreeg zij geen kinderen meer. Met de eerste vrouw van Jakob, die kinderen baart, hebben we al meteen zicht op vier van de twaalf stamvaders van Israël. Opnieuw hebben de Bijbelse namen betekenis maar deze keer worden ze in de tekst zelf duidelijk gemaakt door de schrijver. Met de namen wil Lea, die hier het voorrecht neemt om haar kinderen zelf een naam te geven, uitdrukken dat ze verwaarloosd werd maar dat ze begenadigd werd door de Ene en dat ze daarvoor zeer dankbaar is. Zij blijft omwille van haar vruchtbaarheid tevergeefs hopen op de achting en de exclusieve liefde van Jakob om op die manier haar huwelijk redden en Rachel op het achterplan duwen. De spanning tussen de twee vrouwen blijft echter een thema in dit verhaal.

1 Genesis 29,27 en 30b.