16 augustus 2017

Een volk dat lessen moet trekken uit de geschiedenis.

Het volgen van het verbond zou het volk Israël tot zegen maken voor alle volken. Helaas weken ze regelmatig af van dit ideaal. Daarvoor waren regelmatig perioden nodig waar de geschiedenis van het Hebreeuwse volk hen liet ervaren welke weg de goede was. Bezinning en zuivering van laag bij de grondse praktijken, die geen heil brachten, zaten verweven in hun stappen naar “het betere leven”. De moeilijkheden bij Laban nadat Jakob zijn broer en zijn vader bedrogen had. De situatie waarin Jakob gevangen zat tussen de dreigingen die het gevolg waren van zijn bedriegerijen. Hij besefte dat de opbouw van zijn rijkdom door bedrog zinloos was. Zijn oplichterspraktijken hielden hem tegen het beloofde land binnen te trekken. Hij vreesde de wraak van zijn broer Esau en was net gevlucht voor de wraak van Laban. Hij moest eerst een groot deel van zijn kudden afstaan om dan uiteindelijk Esau gunstig te stemmen en doorgang te krijgen naar Kanaän.

Het overlijden van Isaak in vers 28 werd in de gebruikelijke Bijbelse termen uitgedrukt. Hij gaf hij de geest en stierf1 en hij was oud2 en verzadigd van jaren en werd met zijn voorvaderen verenigd1. Ook de begrafenis gebeurt door zijn zonen net als Abraham door Ismaël en Isaak begraven werd wordt nu Isaak door Esau en Jakob begraven. Telkens waren de zonen die zelfs een andere weg gekozen hadden samen bij deze belangrijke gebeurtenis. Deze traditie was sterker dan de meningsverschillen. Esau was tot nu ook in Kanaän gebleven en had er zijn stam en zijn bezittingen uitgebouwd en had ook nog zijn veestapel vergroot met de gaven van zijn broer Jakob. Geen sprake meer van wraak want Esau had nu meer dan het erfdeel waarop hij meende recht te hebben. De dreiging om zijn broer te vermoorden3 is dan ook helemaal weggevallen.

Na de dood van Isaak kon nu het verhaal van het aartsvaderschap van Jakob in Kanaän beginnen in de sporen van zijn grootvader Abraham. Abraham was verbond,zegen voor alle volken,afwijken van het ideaal,bezinning en zuivering,betere leven,laban,esau,isaak begraven door zijn zonen,geen wraak van esau,jakob nieuwe aartsvader,rechtschapen en deugdzaam,abraham,sichem,kirjat-arba,verstandihouding met omliggende stammen,haran,hebronuitverkoren en moest zijn nageslacht leren zich door een rechtschapen en deugdzaam leven aan de weg van Jahwe te houden. Zo zou de Ene zijn plan met de mensheid kunnen realiseren. Deze weg liep voor Jakob meer bepaald ook langs Hebron bij de eiken van Mamre. De plaats waar Abraham zich vestigde na zijn passage in Sichem4. Er wordt niet verteld dat Isaak die in Berseba5 woonde zijn intrek nam in Hebron. Voor de Hebreeuwen was het rondtrekken in een bepaalde streek heel normaal. Om voor de kudden goed weiland te vinden om te grazen werd er regelmatig rondgetrokken. Zo kreeg de natuur de tijd zich steeds te herstellen en kon het gras telkens opnieuw dank zij de bemesting die de kudden achterlieten schieten. De verandering van woonplaats naar precies Hebron was misschien door de schrijver ook bedoeld om een stap dichter bij het familiegraf in Makpela te komen. De naam van Hebron was in de tijd van Abraham en ook daarna nog Kirjat-Arba6. Deze naam, woonplaats van vier, betekende dat er daar geleefd werd in verstandhouding met de stammen van Aner, Eskol en Mamre. Deze woonplaats met veel symboliek voor de Hebreeuwen was ook de uitgelezen plaats voor Israël om zijn leven als aartsvader in Kanaän te beginnen.

Het is opmerkelijk vast te stellen dat nu reeds in het begin van het aartsvaderschap de reizen en nederzettingen van Jakob veel gelijkenissen vertonen met deze van zijn grootvader Abraham. De beweging van Haran naar Sichem en het toekomen in Hebron zijn treffend.

 

1 Genesis 25,8; Genesis 25,17 …

2 Genesis 5,8; Genesis 5,11; Genesis 5,14 en 17…

3 Genesis 27,41.

4 Genesis 12,6.

5 Genesis 28,10.

6 Genesis 13,18; Genesis 23,2.

18 mei 2017

Het feest bij het verdrag.

We beleven opnieuw een hoogtepunt in de relatie tussen de stamvaders en de andere volken en culturen. Genesis 31,54: 54 Toen slachtte Jakob op de berg een offerdier en nodigde zijn verwanten uit voor de maaltijd. Na de maaltijd bleven zij op de berg overnachten. Dat soort van bevestigen van overeenkomsten heeft Abraham geleerd van Melchisedek1. Het was toen een maaltijd met brood en wijn. Kort daarna vierde Abraham zijn verbond met de Ene helemaal alleen en zonder menselijke getuigen. Dit was nog met een god die Abram persoonlijk beschermde en beloonde2. Toen was er sprake van het slachten van dieren en van een persoonlijke god die zich stilaan zou gaan profileren als de God van de Hebreeuwen, het beloofde volk van Jahweh. Abram kreeg ook de belofte van een wel omschreven land dat na vierhonderd jaar voor zijn nageslacht zou zijn. In het zicht van een nageslacht werd Abram Abraham. Dit verbond werd later zichtbaar gemaakt bij alle Hebreeuwen door zich te besnijden. Deze Hebreeuwen stonden vanaf dat moment anders in de wereld dan de andere volken, ze waren zich als volk bewust van hun eigen god. Het was een god die een rechtvaardige samenleving eiste. Dit werd Abraham duidelijk toen hij Sodom zag dat vergaan was.

Abraham en zijn volk ondervonden vanaf dat moment duidelijk steun. Telkens als de goede realtie tussen stamvaders en andere volken,maaltijd bij overeenkomsten,dank voor tussenkomst van Jahweh,Abraham,Jakob,Berseba,Laban,Haran,dierenoffer,dankoffer,samen feest vieren,toekomst van het volk van god in het gedrang kwam, trad de Ene op en gaf hij weer perspectief. Toen Abraham en Sara kinderloos bleven, werd hun een eigen zoon Isaak beloofd. Die tussenkomsten waren er ook toen er dreigingen waren van andere volken. In Egypte en Gerar dreigden de Hebreeuwen hun identiteit te verliezen door te huwen met mensen buiten de stam. De Ene trad toen telkens op. In Gerar kwam Elohiem, als een voor koning Abimelek herkenbare god, tussen in een droom. Dit volk moest autonoom verder kunnen bestaan. Ook Laban van Haran werd in een droom3 door diezelfde Elohiem aangemaand Jakob niets in de weg te leggen.

De nakomelingen van Abraham danken voor de tussenkomsten van Jahweh met een dierenoffer dat vaker later uitmondt in een feest. De andere tegenpartijen waarmee dan een verbond werd gesloten werden gevraagd om alles met een feestmaal te beklinken. Nadat Isaak een altaar had opgericht, was er in Berseba ook zo’n feest in Genesis 26,30-31: 30 Hierop richtte Isaak voor hen een feestmaal aan en zij aten en dronken. 31 De volgende ochtend legden zij beiden hun eed af. Toen deed Isaak hen uitgeleide en zij gingen als vrienden bij hem vandaan. Hier was het koning Abimelek met zijn gevolg die samen vierden met Isaak. Jakob neemt hier ook na zijn dankoffer het initiatief voor een feestmaal met zijn verwanten. Er wordt geen vermelding gemaakt dat de rechtopstaande heilige steen als slachtaltaar diende voor het offerdier. Maar dit mogen we wel vermoeden. De uitgenodigde verwanten van Jakob voor het feest dat volgt zijn zowel zijn stamgenoten als deze van Laban. Ze worden met zijn allen uitgenodigd om “lehem”, brood, te eten. Dit is niet letterlijk op te vaten en sluit niet uit dat er ook vlees van het offer werd gegeten. Dit laatste wordt zelden duidelijk vermeld. Ze vieren samen een feest op de berg, ze bleven heel de nacht op de berg en gaan de volgende ochtend als vrienden uit elkaar.

 

1 Genesis 14,18-20.

2 Genesis 15,1.

3 Genesis 31,24.

16 januari 2017

De blinde Isaak ziet het verband niet meer met het verbond.V

Isaak is blijkbaar niet op de hoogte van wat wij weten uit het orakel aan Rebekka en wat er afgesproken is bij de linzensoep tussen Esau en Jakob. Ofwel was hij op de hoogte maar hechte hij geen belang aan de door de Ene uitgestippelde gang van zaken, die Rebekka kreeg in een verklarende visioen. Het doet ons denken aan Abraham die willens nillens ook Ismaël als opvolger naar voor schuift. Daar wordt Abraham op de goede weg gezet door Sara en krijgt hij nog eens een bovennatuurlijke bevestiging dat Isaak de ene echte opvolger wordt.

Van Isaak verwachten we dat wat hem voorgeschoteld wordt, gevolgd wordt. Hij was tot nu altijd onderdanig de volgzame. Hij onderging veel in zijn leven en was gericht naar de bovenwerkelijke realiteit. Abraham nam hem mee naar de offerplaats en bond hem door een offer aan de Ene. Die binding met de god van de aartsvaders, El Shadday, komt naar voor in de zegening van Isaak door God1. Isaak bewijst anderzijds door zijn gebed in Genesis 25,21 dat hij deze God aanvaardt: 21 Isaak bad vurig tot de Heer omdat zijn vrouw onvruchtbaar bleef. De Heer isaak,orakel,rebekka,ene,willens nillens,abraham,sara,passief,el shadday,rijke oogst,egypte,machtsvertoon,bewapening,teliverhoorde zijn gebed en zijn vrouw Rebekka werd zwanger. Dit gebed liet de Heer toe zijn zegen waar te maken. De liefdevolle betrokkenheid tussen hemel en aarde was nog eens duidelijk toen de Heer Isaak waarschuwde niet naar Egypte te trekken. Daardoor verbleef Isaak in de nabijheid van Gerar en werd hij en zijn volk gezegend met een rijke oogst2. Bij het akkoord over de nieuwe vestigingsplaats voor Isaak en zijn stam bevestigt zelfs het volk van Gerar, bij monde van de koning Abimelek, dat Isaak gezegend is. Genesis 26,28-29: 28 Zij antwoordden: ‘Wij zien nu duidelijk dat de Heer met u is, en wij dachten: Laat er nu een eed zijn tussen ons. Laat ons een verbond sluiten, 29 dat u ons geen kwaad zult aandoen; wij hebben het u ook niet lastig gemaakt, maar u enkel goed gedaan en u ongedeerd laten gaan. isaak,orakel,rebekka,ene,willens nillens,abraham,sara,passief,el shadday,rijke oogst,egypte,machtsvertoon,bewapening,teliEn nu rust de zegen van de Heer op u.’ Onmiskenbaar is er een verbond tussen Jahweh en de stam van Isaak dat intensief is. Nu wordt Isaak blind voor dat verbond en trekt hij de kaart van het machtsvertoon tussen de volken. Hij is van plan zijn oudste zoon aan te stellen als stamoverste en steunt daarbij op de plaatselijke gebruiken en op het feit dat Esau goed kan omgaan met wapens. Voor wapens staat er “keli” en dat is meer dan alleen pijl en boog. Het gaat over bewapening. Daarbij betekent “teli” dat vertaald is door koker eveneens hangende wapens, dat is afgeleid van “talah”, hangen. Hij is een goede boogschutter net als de broer van Isaak, Ismaël. Deze zoon van Abraham heeft het toch gemaakt. Hij was de vruchtbare stamvader van een groot volk met twaalf vorsten3 en hij heerste over zijn broers4. Precies dit laatste staat diametraal tegenover het orakel dat Rebekka kreeg. Een orakel is een wijze raadgeving voor mensen dat richtinggevend is en een opdracht inhoudt.

 

1 Genesis 25,11.

2 Genesis 26,12.

3 Genesis 17,20.

4 Genesis 16,12.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 Volgende