27 april 2017

De Hebreeuw Jakob trek verder, richting beter leven.

Op het einde van de lente vertrok Jakob dan met zijn hele have. Hij maakt gebruik van de periode dat Laban niet in Haran is omdat hij zijn schapen laat scheren om de wol te verhandelen. De hele stam heeft het dan zo druk dat er geen tijd is om eens rond te toeren en iedereen blijft ook in de nabijheid voor de feesten1 die volgen als beloning en dank aan de goden. De zonen van Laban zijn wellicht door hun vijandige houding tegenover Jakob vertrokken van de kudden die ze onder controle moesten houden. Ze hebben zich met tegenzin neergelegd bij de situatie die niet uitdraaide in het voordeel van hun stamvader, Laban. Genesis 31,19-21: 19 Terwijl Laban afwezig was om de schapen te scheren, stal Rachel de huisgoden van tijd van het scheren van de schapen,huisgoden meegenomen door Rachel,gebergte van Gilead,Laban kan vermoeden welke richting Jakob uit is,Jakob heeft ondertusen een kleine volksstam,rechtmatig bezit wordt betwist,de rivier is de Eufraat,Jakob steekt over,weg uit Mesopotamië,Aram,galad,bergrivieren,haar vader. 20 Ook Jakob bedroog de Arameeër Laban door zijn vlucht voor hem verborgen te houden. 21 Jakob ging op de vlucht met al zijn bezittingen; hij stak de Rivier over en vertrok in de richting van het gebergte van Gilead. De eerste onregelmatigheid die verteld wordt is het stelen van de huisgoden van Laban door zijn dochter Rachel. Het is een raden waarom Rachel zoiets doet. Voor Rachel hadden die beeldjes wellicht een bepaalde waarde. We kunnen ons afvragen of ze een materiële waarde of een toegezegde symbolische waarde hadden voor Rachel. Als het geen gouden of zilveren beeldjes waren, bekijkt Rachel ze eventueel als gelukspoppetjes met magische kracht. Denkbaar is het ook dat Rachel het verleden, in de brede zin van het woord, niet kon loslaten en dat ze daarom de beeldjes meenam. Was het zoals de vrouw van Lot2 die haar verleden in Sodom ook niet kon loslaten? Mogelijkerwijs wil ze haar vader door het wegnemen van die beeldjes verhinderen om ze te raadplegen om te weten waarheen Jakob vertrokken was. Net alsof Laban niet kan vermoeden waar Jakob heen wil. Hij weet trouwens van bij hun eerste gesprek dat het de bedoeling was van Jakob om tijdens zijn verblijf in Haran een vrouw te huwen. Hij had ondertussen twee vrouwen, twee bijvrouwen en een kroostrijk gezin. Hij had nog veel meer gerealiseerd in die twintig jaar en was eigenlijk al een kleine volksstam geworden met veel rijkdom, een grote veestapel, slaven en slavinnen. Laban dacht dat al die rijkdom alleen voor hem bestemd was omdat hij nooit genoeg had. Anderzijds waren Jakob en zijn vrouwen overtuigd dat zij niet meer dan hun rechtmatig deel in bezit hadden.

Niet alleen Rachel had haar vader bestolen. Vanuit het standpunt van Laban had Jakob hem ook bestolen. Hij nam weg wat Laban zo graag zag als zijn eigen bezit dat hem veel rendement gaf: zijn dochters en zijn kudden. Terwijl de aandacht van Laban gericht was op zijn verrijking met de scheerwol die hij verwerft van zijn grote kudden wolvee, trekt Jakob weg met zijn verworven bezit. Hij trek over de “Rivier”. Deze grootse en lange rivier waarvan de naam zelfs niet moet vernoemd worden voor de Hebreeuwen is de Eufraat. Hij steekt over en verhuist zoals zijn voorouders3 al generaties lang deden op zoek naar een beter leven. Hij vlucht weg uit Mesopotamië naar het bergachtige gebied dat de grens vormde tussen de Aram en Kanaän. Die streek noemde Gilead. Wellicht een naam geboren uit de combinatie van “gal” en “ed”. “Gal” dat bron en golf kan betekenen is van het werkwoord “galad” dat afrollen betekent. “ed” wijst op herhaling. Samengevat kan de naam ons vertellen dat in tegenstelling tot het droge Haran we hier een gebied hebben met meerdere rivieren die van de bergen afstromen en die het land bevloeien en vruchtbaar maken.

 

1 1 Samuel 25,7-8.

2 Genesis 19,26.

3 Genesis 10,30-22; Genesis 11,31; Genesis 12,4.

17 februari 2017

Jakob vertrekt met een bestemming voor ogen.

Rebekka had de bestemming van de vlucht van Jakob uitgestippeld en het doel van de reis doen vermoeden. Wat eerst bedoeld was als een vluchtadres voor de doel van de reis,vluchtadres wordt vindplaats van een geschikte vrouw,Aram,Arpaksad,Arameeër niet afstamming maar woonplaats,vertokken uit Ur naar Aram,volgorde namen verandert, doodsbedreiging van Esau kreeg een andere invulling. Jakob moest in Paddan-Aram een vrouw zoeken. Jakob vertrok richting Paddan-Aram naar Laban. Omwille van de afstamming van Laban wordt zijn vader nog eens vermeld. Een gebruikelijke manier om een persoon te definiëren. Die vermelding is niet totaal onbelangrijk en moet op de juiste manier begrepen worden. Uit het voorgaande1 is ons denken al uitgegaan naar de erfelijke eigenschappen in de familie. Betuël, de vader van Laban, wordt nu in deze passage omschreven als een Arameeër. De vijfde zoon van Sem was Aram de stamvader van de Arameeërs. Dit is dus ook een Semitisch volk, een afstammeling van Sem en een broer van Elam, Assur, Arpaksad, Lud, Us, Chul, Geter en Mesek. Abraham en zijn familie zijn echter afstammelingen van Arpaksad, de stam waarvan het nageslacht in Chaldea ging wonen. Meer bepaald in Ur dat in zuid Mesopotamië lag. Van daar vertrok Abraham met zijn vader richting Kanaän maar ze bleven tot de dood van Terach onderweg wonen in Haran. Ze gingen wonen in het gebied van de stam Aram. Daarom werden ze Arameeërs genoemd. De bepaling bij de naam van Betuël verwijst dus niet naar zijn afstamming maar naar zijn woonplaats.

Hoewel Betuël een minder belangrijke rol vervulde in het verhaal waar Rebekka werd aangesproken om te huwen met Isaak2. Toch wordt zijn naam vermeld. We weten niet of het zijn zwakheid of zijn dood was die ruimte gaf aan de prominente rol die door Laban in het huwelijk van zijn zuster gespeeld werd. Dat hij een echtedoel van de reis,vluchtadres wordt vindplaats van een geschikte vrouw,Aram,Arpaksad,Arameeër niet afstamming maar woonplaats,vertokken uit Ur naar Aram,volgorde namen verandert, Arameeër, een afstammeling van Aram, was ook uit te sluiten omdat hij de zoon is van Nachor en de Milka3. Nachor is de broer van Abraham en is dus zonder twijfel een afstammeling uit de stam van Arpaksad. Het feit dat Betuël Arameeër genoemd wordt, wijst er op dat ook Nachor, de broer van Abraham, al enige tijd uit Ur vertrokken was om zich in Haran te vestigen en dat zijn zoon in Aram geboren is.

Nu gaat Jakob naar Laban die gesitueerd wordt in de familie van zowel zijn moeder als zijn vader als verwant van Abraham.

Onduidelijk is met wie Laban gehuwd is en met wie hij kinderen kreeg. We weten wel dat hij in Haran woonde dat op het kruispunt van de weg van Damascus naar Nineve en Karkemish lag. In deze stad stonden tempels ter ere van de god Sin. Welke invloed de plaatselijke goden gespeeld hebben op het nageslacht van Terach dat in Aram bleef wonen is nu nog twijfelachtig voor ons. Rebekka de zuster van Laban voelde zich in de tijd wel sterk aangesproken door het Hebreeuwse project van Abraham. Nu zijn we een generatie verder in deze tak van Hebreeuwse afstammelingen.

We merken ook dat de volgorde van de namen van Esau en Jakob nu andersom is bij het vernoemen van de zonen van Rebekka. Klein detail maar toch tekenend voor de belangrijkheid van Jakob in het verder verhaal van het volk van Jahweh.

 

1 zie bijdrage: Twee stromingen in de familie.

2 Genesis 24.

3 Genesis 22,20-23.

24 november 2016

Rebekka tot vrouw genomen.

De schrijver begint opnieuw met de aanhef van een stamboom. Daarnet hadden we stamboom van isaak,stamboom als voorbode van het einde van een betekenisvolle perso,unieke opvolger,stamvader in het verbond,nakomelingen,huwelijksverbintenis met rebekka,mijlpaal in de geschiedenis,rustige oude dag voor abraham,aram,arameeër,arpaksad,sem,chaldea,mesopotamië,padam is hoogvlakte,sarade stamboom van de kinderen van Abraham bij Ketura en de stamboom van Ismaël. Deze beide stambomen geven de verklaring van de herkomst van de volken die in de nabijheid van Israël wonen. Ze hebben geen betekenis voor het bepalen wie tot het volk van God behoort en zijn de aanleiding om die stamvaders te laten sterven. Zo is hun actieve rol in verdere verhalen uitgesloten. Nu is Isaak aan de beurt. Stel dat we niet wisten dat Isaak de unieke opvolger van Abraham was en zo stamvader in het verbond met Jahweh werd, zouden we kunnen denken dat ook hij nog een kort bestaan zal beschoren zijn in de Bijbelse teksten. Genesis 25,19-20: 19 Dit zijn de nakomelingen van Isaak, de zoon van Abraham. Abraham verwekte Isaak. 20 Isaak was veertig jaar toen hij Rebekka, de dochter van Betuël, de Arameeër uit Paddan-Aram, de zuster van de Arameeër Laban, tot vrouw nam. Meteen weten we dat er nakomelingen zullen komen bij Isaak. Het nageslacht van Abraham is verzekerd via zijn zoon Isaak in de verderzetting van het volk van God. Vanaf nu is het duidelijk dat de hoofdpersoon Isaak wordt.

De belangrijke gebeurtenis van de huwelijksverbintenis met Rebekka hadden we op het einde van het vorige hoofdstuk al vernomen. Genesis 24,67: 67 Daarop bracht Isaak Rebekka in zijn tent en nam haar tot vrouw. Isaak kreeg haar lief en vond troost voor het verlies van zijn moeder. In de laatste verzen van dat hoofdstuk was al duidelijk dat Isaak de meester werd en dat Eliëzer niet meer de dienaar van Abraham genoemd werd. Nu wordt de leeftijd van Isaak erbij vermeld als een mijlpaal in de geschiedenis Tot hier had Abraham zijn verantwoordelijkheid genomen als eerste stamvader van Jahweh en zijn volk. Daarom mag het ons dan stamboom van isaak,stamboom als voorbode van het einde van een betekenisvolle perso,unieke opvolger,stamvader in het verbond,nakomelingen,huwelijksverbintenis met rebekka,mijlpaal in de geschiedenis,rustige oude dag voor abraham,aram,arameeër,arpaksad,sem,chaldea,mesopotamië,padam is hoogvlakte,saraook niet verbazen dat Abraham een vrouw voor zijn zoon liet zoeken. Hij wil immers de vervulling van de belofte van een nageslacht, dat niet te tellen is zoals de sterren aan de hemel en de zandkorrels aan het strand van de zee1. Toen Abraham had vernomen dat zijn dienaar de dochter van zijn broer en schoonzus1 meegebracht had uit Haran, kon hij een zorgeloze en rustige oude dag tegemoet.

De streek waaruit Rebekka kwam werd in Genesis 24,10 Aram-Naharaïm genoemd. Daarmee werd bedoeld “Aram van de twee stromen” en dit duidt op heel Mesopotamië, waar Haran, de stad van Abrahams familie, in het noordelijk deel gelegen was. Als er over Arameeërs gesproken wordt zijn dat inwoners van de streek van Aram, maar geen nakomelingen van Aram. De familie van Abraham en dus ook Sara en Milka stammen af van Arpaksad die net als Aram ook een zoon was van Sem2. In de vorige generaties woonde de stam van Arpaksad in Chaldea, het zuidelijke deel van Mesopotamië niet ver van de Perzische Golf. De streek van Padam-Aram, die nu aangehaald wordt, is de regio waar de familie nu woont. Dit gebied ligt in noordelijk Mesopotamië - dus ook tussen Tigris en Eufraat - en beslaatstamboom van isaak,stamboom als voorbode van het einde van een betekenisvolle perso,unieke opvolger,stamvader in het verbond,nakomelingen,huwelijksverbintenis met rebekka,mijlpaal in de geschiedenis,rustige oude dag voor abraham,aram,arameeër,arpaksad,sem,chaldea,mesopotamië,padam is hoogvlakte,sara actueel uit een stuk van zuidoostelijk Turkije en het aangrenzend noordoostelijk deel van Syrië. Padam-Aram waarvan hier dan sprake zijn de hoogvlakten van Syrië. “Padam” staat immers voor vlakte of plateau.

De leeftijd van Isaak laat ons afleiden dat hij drie jaar na het overlijden van zijn moeder, Sara, Rebekka tot vrouw neemt. Zo was er weer een vrouw in zijn leven en in zijn tent en dat fleurde hem op.

 

1 Genesis 22,17.

2 Genesis 10,22.