06 september 2017

Het nageslacht van Esau zijn de stamhoofden van Edom.

De stamboom van Esau werd heel nauwkeurig uitgewerkt en dit geeft ons zicht op alle kleinzonen en zonen die behoren tot de actieve generatie op het moment dat de stam naar Edom trok. Om het voor iedereen duidelijk te maken want dit is een belangrijk gegeven voor een maatschappij waar stammen en stammenverbonden bepalend zijn voor het samenleven. Genesis 36,15-19: 15 Dit zijn de stamhoofden van de zonen van Esau. De zonen van Elifaz, Esaus eerstgeborene, zijn de stamhoofden Teman, Omar, Sefo, Kenaz, 16 Korach, Gatam en Amalek; deze zonen van Ada zijn de stamhoofden van Elifaz in Edom. 17 Zonen van Esaus zoon Reüel zijn de stamhoofden Nachat, Zerach, Samma en Mizza; deze zonen van Esaus vrouw Basemat zijn de stamhoofden van Reüel in Edom. 18 Zonen van Esaus vrouw Oholibama zijn de stamhoofden Jeüs, Jalam en Korach; dit zijn de stamhoofden van Esaus vrouw Oholibama, dochter van Ana. 19 Dat zijn dus de zonen van Esau of Edom, en dat zijn hun stamhoofden. Verzen 15 en 16 geven ons nog eens de zonen van Elifaz. De aandachtige lezer zal zien dat de naam van Gatam naar achteren schuift en dat er ook een Korach bij Elifaz tussengevoegd wordt. Wat het totaal aan kinderen van Elifaz op zeven brengt. Dit zijn nu stamhoofden in Edom geboren zijn uit de zoon van Esau bij Ada. Op volgorde worden ook de zonen van de tweede zoon van Esau, Reüel, opgenoemd. Dit stemt volledig overeen met vers 13 en ook deze zonen die Reüel, de zoon die Esau had bij Basemat, krijgen de status van stamhoofd. De zonen die Esau had bij Oholibama zijn meteen stamhoofden. Er worden geen kleinkinderen vermeld van Jeüs, Jalam en Korach. Zij zijn de actieve generatie bij het binnentrekken in Edom en bij de verdeling van het land van Seïr. Samen zijn al die zonen en kleinzonen van Esau stamhoofden in Edom.stam en verbond,stamhoofden,reüel,jeüs,jalam,korach,oholibama,esau,edom,ana,gatam,elifaz,kinderen en kleinkinderen,seïr,ruben,bilha

Edom heeft een stammenverbond van veertien stammen. Dat is geen definitieve samenstelling want af en toe zijn er veranderingen in die overeenkomsten. Dit komt door spanningen die ontstaan tussen stammen over grond, bezit, afgunst of eerroof. Als de regels van het samenleven geschonden worden kan loyauteit in vijandschap veranderen. Door hoog oplopende ruzies kunnen gewapende conflicten ook tot gevolg hebben dat sommige stammen uitgemoord worden. Het verhaal van Sichem kan ons als voorbeeld dienen1. Andere stammen smelten samen door huwelijken en veranderen van naam omdat er andere sterke mannen opstaan. Esau is een voorbeeld van het samenvoegen van een aantal familietakken die van buiten de eigen stam komen door zijn huwelijken.

Het tweemaal voorkomen van de naam Korach2 wordt door de Joodse bijbelinterpretatie gebruikt om de stam van Esau in een minder goed daglicht te stellen. Zonder basis in de Bijbeltekst wordt beweerd dat de Korach, de zoon van Elifaz, intiem geweest zou zijn met de jongere Oholibama, de vrouw van Esau. Zo willen ze bevooroordeeld aantonen dat er in het geslacht van Esau familieproblemen waren en dat er incest was. Was dit bedoeld om een tegengewicht te geven aan wat Ruben, de zoon van Jakob, uitrichtte met Bilha3, de dienares van Rachel en bijvrouw van Jakob?

 

1 Genesis 34.

2 Genesis 36, 16 en 18.

3 Genesis 35,22.

10 augustus 2017

De eerstgeboren zoon van Jakob en Lea gaat in de fout.

Israël zet vanaf nu de lijnen uit voor het volk dat zich verbonden had de weg van de Ene te volgen. Zijn zonen volgenden echter niet allen deze weg van gerechtigheid en waarheid. Ze waren niet allen een zegen voor de volken. Dit hadden we al ondervonden in Sichem. Met bedrog en list werd de mannelijke bevolking van deze stad afgeslacht onder het initiatief van Simeon en Levi. De nakomelingen uit deze stammen zouden door dit negatief optreden alle krediet verliezen om heel het volk te leiden. Na hun vlucht uit Sichem was een nieuwe periode van zuivering van hun denken noodzakelijk. Deze keer ging de bezinning door in Betel. We zouden mogen verwachten dat het volk zich nu onberispelijk zal gedragen1. Maar de Bijbelse verhalen gaan over echte mensen en niet over fictieve mensen met een engelengedrag. Genesis 35,22: 22 Terwijl Israël in dat gebied verbleef, had Ruben gemeenschap met Bilha, de bijvrouw van zijn vader; en Israël kwam dat te weten. De stam had zich gevestigd in de streek van de velden in Bethlehem. De tenten waren opgeslagen en het werd een rustige tijd. Ruben was de oudste zoon van Jakob. Het was die zoon die liefdesappeltjes vergaard had die zijn moeder, Lea, ruilde bij Rachel om zo Jakob te kopen om die nacht bij haar te slapen. Genesis 30, 14: 14 In de dagen van de tarweoogst ging Ruben er eens op uit en vond liefdesappels, ergens op het veld, en bracht die naar zijn moeder Lea. Nu zei Rachel tot Lea: `Geef mij ook een paar van die liefdesappels van je zoon.' Als kind had hij israël,de weg van de ene,bedrog en list,geen krediet om volk te leiden,onberispelijk van gedrag,ruben,bilha,liefdesappeltjes,afspraken en afwijken in de afspraken,vrouwen en bijvrouwen,jakob,rachel,bedeesd en onderdanig,ruben eerstgeborene,geen onmiddellijke straf,stilte van jakob,diepgetroffenal heel vroeg ervaring over de gang van zaken in de relatie tussen mannen en vrouwen. Er waren afspraken en afwijkingen in die afspraken.

Hij hoorde wellicht ook vertellen over de eigenschappen van de vrouwen en bijvrouwen en over de verhouding tussen de vrouwen en de bijvrouwen. De eerste vrouw die haar slavin aanbood aan Jakob was Rachel. Deze slavin noemde Bilha2. Uit het verhaal en de onze beschouwingen herinneren we dat deze vrouw eerder bedeesd en onderdanig was3. Uit de naam van de zoon die ze aan Jakob gaf bleek dat die verhouding gerechtvaardigd was omdat op deze manier het volk van God verder werd uitgebouwd.

Ruben maakte van de bedeesdheid en de onderdanigheid van Bilha gebruik om gemeenschap met haar te hebben. Hij zou immers als eerstgeborene zijn vader opvolgen. Over de omstandigheden en de redenen van deze geslachtsgemeenschap wordt door de schrijver niet uitgeweid en blijft het een gissen voor ons. Ook de veroordeling of de bestraffing door Jakob, die op de hoogte was van het vergrijp van zijn oudste zoon, krijgen we hier nog niet te horen. Israël heeft immers de verantwoordelijkheid te waken over zijn volk en ziet niets over het hoofd. Opnieuw blijft Jakob in deze crisissituatie heel stil. Israël is pas aanvaard als leider en stamvader door het volk en zijn positie wordt al bedreigd door zijn harteloze oudste zoon die meent de rechten als eerstgeborene al te moeten opnemen. Dit onrecht heeft de aartsvader diep getroffen vooral hij nu de vrouw van zijn vroege liefde, Rachel, had verloren en hem alleen haar slavinnen overblijven om samen met hem te rouwen, hem te troosten en het smartelijke verlies te verwerken. Dit verhaal zit in de sfeer van de verantwoording van de wetgeving4 over de regeling met wie geslachtsgemeenschap niet toegelaten is binnen de familie.

 

1 Genesis 17,1.

2 Genesis 30,3-6.

3 zie bijdrage: Bilha is anders dan Hagar.

4 Leviticus 18,8

05 mei 2017

De huisgoden van Haran.

5 5 a  controle tenten.jpgHet is duidelijk dat voor de Hebreeuwen Jahweh hun god is en dat deze boven alle andere goden staat. De schrijver laat het meningsverschil tussen Jakob en Laban over de goden voor wat het is en stapt nu over van de symboliek naar de realiteit om het verhaal beklijvend spannend te maken. Genesis 31,32-35: 32 Maar als u bij een van ons uw goden vindt, zal die het er niet levend afbrengen. Zoek in het bijzijn van onze verwanten maar of ik iets van u heb, en neem dat dan.’ Jakob wist namelijk niet dat Rachel de huisgoden had gestolen. 33 Laban ging dus Jakobs tent binnen, en ook die van Lea en van de beide slavinnen, maar hij vond niets. Van de tent van Lea ging hij naar die van Rachel. 34 Rachel echter had de huisgoden in het zadel van haar kameel verstopt en was erop gaan zitten. Laban doorzocht de hele tent, zonder iets te vinden. Laban is op zoek naar de beeldjes van zijn huisgoden. Jakob die niet op de hoogte is van de wandaad van Rachel, spreekt zelfs een doodsvonnis uit over zijn geliefde. Iemand die andere goden aanbidt is immers ook dood in de ogen van Jahweh. Wij weten dat er bij Lea niets te vinden is maar als hij bij Rachel komt wordt het spannend. Het gevaar bestaat dat zij door haar verduistering van de goden van Laban heel de onderneming van Jakob door Jahweh bevolen ondermijnt. Heel het project van het beloofde land en het volk van God kunnen op de helling komen omdat er andere goden in het spel komen.

Jakob stemt toe om zijn goederen te doorzoeken en Laban kan dit ook doen onder toezicht van de stamgenoten van Jakob. Je weet maar nooit dat Laban die zich zo erg bedrogen voelt hier of daar iets probeert mee te graaien. Stuk voor stuk worden 5 5 b Bilha en Zilpa.jpgde vijf tenten doorzocht. De tent van Jakob en deze van de twee bijvrouwen, Bilha en Zilpa. Na de tent van Lea is deze van Rachel aan de beurt. De volgorde van zijn zoektocht in de tenten is niet heel duidelijk. Wel kunnen we afleiden dat het afzonderlijke tenten1 zijn en dat de tent van Rachel niet naast deze van Lea ligt omdat hier voor de eerste keer een afstand gesuggereerd wordt2. Als deze manier van schrijven niet te maken heeft met de opbouw van de spanning in het verhaal maar verwijst naar de geestelijke afstand tegenover Jahweh is dit een zeer doordachte manier om het verschil in houding van de twee zusters te laten vermoeden. In dezelfde optiek kunnen we dan afleiden dan het ideeëngoed van Lea dicht bij dit van Jakob ligt omdat hun tenten naast elkaar lijken te liggen. Rachel is precies het buitenbeentje in haar denken en daarom staat haar tent verder.

Laban is op zoek naar zijn goden “Elohim”3, hier duidelijk bedoeld als meervoud van “eloah”. Laban komt dan uiteindelijk toch aan de tent van Rachel. Hij zal er ook geen “teraphim”4 vinden omdat Rachel deze goed verstopt heeft. Hier gebruikt de schrijver het woord “teraphim” wat in verband staat met magische krachten, “rapha”, genezen en herstellen. Met dit woordgebruik verdwijnt de twijfel over de term “Elohim” en gaat het inderdaad over verschillende goden.

Die godjes had Rachel verstopt in de “kar” van haar kameel. “Kar” betekent eerder de structuur waarmee een kameel bekleed wordt om mensen en materiaal te vervoeren. Raar is dat het familiewoord “kariy” verwijst naar een leider en beschermer van een kudde. Dit laat ons vermoeden dat Rachel toch een beschermende kracht toezegt aan deze huisgoden, die ze niet kan loslaten. Omdat ze op de beelden zat is de vertaling met zadel eenvoudiger en roept dit geen bijkomende suggesties op voor ons.

 

1 Genesis 24,67.

2 drie keer binnengaan “ḇə·’ō·hel” en voor de tent van Rachel eerst er naar toe gaan “mê·’ō·hel” en dan “ḇə·’ō·hel”.

3 Genesis 31,30 en 32.

4 Genesis 31,34.