04 oktober 2017

Eensgezindheid over de wandaad maakt plaats voor een andere optie.

Blijkbaar waren niet alle broers het eens met de kwaadaardige plannen om Jozef te vermoorden. Die eensgezindheid waarvan aanvankelijk sprake was zou eerder wijzen op een meerderheid. Genesis 37,21-22: 21 Toen Juda dit hoorde, probeerde hij hem uit hun handen te redden en zei: "We mogen hem niet doden." 22 Ruben zei tegen hen: "Vergiet toch geen bloed! Ginds in de steppe is een put; gooi hem daarin, maar sla niet de hand aan hem." Hij wilde hem uit hun handen redden en bij zijn vader terugbrengen. Niet alle zonen van Israël zijn even moorddadig als Simeon en Levi, die al bloed aan de handen hadden door hun list met de mannen van Sichem. Zij kunnen een aantal broers overtuigen die ook hun bezit als belangrijkste waarde in het leven zien en daarvoor bereid zijn over lijken te lopen. Juda en Ruben laten zich gelden en verkondigen een ander standpunt. Zij willen geen broedermoord. Volgens de schrijver van dit fragment probeerde Juda Jozef te redden uit de handen van zijn moorddadige broers. Hij doet beroep op de afspraken binnen het volk van Israël. Deze handelwijze is het gevolg van de verhalen die bij het volk doorverteld werden om hen te besnijden van hart. Het bloed van Jozef zou uit de grond roepen tot Jahwe. Het volk zou door hun wangedrag verdreven worden van het beloofde land en de grond zou geen opbrengst meer geven. Zonder houvast of verbond met de Ene zouden ze zinloos ronddwalen op aarde1. Zonder geschreven wetten waren er dus wel normen die doorgegeven werden binnen de stam van Abraham. Dit behoorde tot de erfenis van de eerstgeborene. Juda geen bloed vergieten,israël,ruben,simeon,levi,list van sichem,juda,verdegiger van de normen,verantwoording verschuldigd,jozef eruggeven aan zijn vader,bilhatreedt hier even op als verdediger van deze normen en stelt duidelijk dat ze hun broer Jozef niet mogen vermoorden. Ruben voelt zich echter als oudste zoon van Jakob verantwoordelijk voor de zorg van zijn broers. Hij is dan ook verantwoording verschuldigd aan zijn vader. Hij geeft een alternatieve oplossing waar geen bloed zou vloeien. Hij stelt voor om Jozef wel in een droge waterput ergens in de woestijn te gooien en om hem niet eigenhandig te vermoorden. Zijn bedoeling was om Jozef naderhand te redden en hem terug te brengen naar vader Jakob. Dit werd ook verwacht van hem als oudste zoon en dit wordt ook duidelijk als de schrijver de verzwegen bedoeling van Ruben aanhaalt. Hij wil Jozef redden om hem terug te kunnen geven aan Jakob. Ruben had als gerechtigde van het eerstgeboorterecht nochtans het meeste voordeel bij de dood van Jozef maar zijn verantwoordelijkheidsgevoel voor zijn broer weegt zwaarder. Sommige interpretaties klinken alsof Ruben dit doet om zijn vader goed te stemmen na zijn uitschuiver met Bilha, een van de slavinnen van zijn vader. Ruben is zich echter niet bewust van de ernst van deze misstap en werd ook nooit rechtstreeks door zijn vader daarvoor terechtgewezen. Jakob zweeg2. Daarbij ligt de drang naar materieel bezit op een ander vlak dan seksuele drift hoewel ze beide geen rekening houden met de anderen. De andere broers begrijpen dit voorstel van Ruben als een moord zonder bloed. Zo verdwijnt Jozef ook en kan hij zijn dromen om leider te worden niet meer waar maken. Hun aanspraak op de erfenis is dan veilig gesteld.

1 Genesis 4,9-12.

2 Genesis 35,22.

06 september 2017

Het nageslacht van Esau zijn de stamhoofden van Edom.

De stamboom van Esau werd heel nauwkeurig uitgewerkt en dit geeft ons zicht op alle kleinzonen en zonen die behoren tot de actieve generatie op het moment dat de stam naar Edom trok. Om het voor iedereen duidelijk te maken want dit is een belangrijk gegeven voor een maatschappij waar stammen en stammenverbonden bepalend zijn voor het samenleven. Genesis 36,15-19: 15 Dit zijn de stamhoofden van de zonen van Esau. De zonen van Elifaz, Esaus eerstgeborene, zijn de stamhoofden Teman, Omar, Sefo, Kenaz, 16 Korach, Gatam en Amalek; deze zonen van Ada zijn de stamhoofden van Elifaz in Edom. 17 Zonen van Esaus zoon Reüel zijn de stamhoofden Nachat, Zerach, Samma en Mizza; deze zonen van Esaus vrouw Basemat zijn de stamhoofden van Reüel in Edom. 18 Zonen van Esaus vrouw Oholibama zijn de stamhoofden Jeüs, Jalam en Korach; dit zijn de stamhoofden van Esaus vrouw Oholibama, dochter van Ana. 19 Dat zijn dus de zonen van Esau of Edom, en dat zijn hun stamhoofden. Verzen 15 en 16 geven ons nog eens de zonen van Elifaz. De aandachtige lezer zal zien dat de naam van Gatam naar achteren schuift en dat er ook een Korach bij Elifaz tussengevoegd wordt. Wat het totaal aan kinderen van Elifaz op zeven brengt. Dit zijn nu stamhoofden in Edom geboren zijn uit de zoon van Esau bij Ada. Op volgorde worden ook de zonen van de tweede zoon van Esau, Reüel, opgenoemd. Dit stemt volledig overeen met vers 13 en ook deze zonen die Reüel, de zoon die Esau had bij Basemat, krijgen de status van stamhoofd. De zonen die Esau had bij Oholibama zijn meteen stamhoofden. Er worden geen kleinkinderen vermeld van Jeüs, Jalam en Korach. Zij zijn de actieve generatie bij het binnentrekken in Edom en bij de verdeling van het land van Seïr. Samen zijn al die zonen en kleinzonen van Esau stamhoofden in Edom.stam en verbond,stamhoofden,reüel,jeüs,jalam,korach,oholibama,esau,edom,ana,gatam,elifaz,kinderen en kleinkinderen,seïr,ruben,bilha

Edom heeft een stammenverbond van veertien stammen. Dat is geen definitieve samenstelling want af en toe zijn er veranderingen in die overeenkomsten. Dit komt door spanningen die ontstaan tussen stammen over grond, bezit, afgunst of eerroof. Als de regels van het samenleven geschonden worden kan loyauteit in vijandschap veranderen. Door hoog oplopende ruzies kunnen gewapende conflicten ook tot gevolg hebben dat sommige stammen uitgemoord worden. Het verhaal van Sichem kan ons als voorbeeld dienen1. Andere stammen smelten samen door huwelijken en veranderen van naam omdat er andere sterke mannen opstaan. Esau is een voorbeeld van het samenvoegen van een aantal familietakken die van buiten de eigen stam komen door zijn huwelijken.

Het tweemaal voorkomen van de naam Korach2 wordt door de Joodse bijbelinterpretatie gebruikt om de stam van Esau in een minder goed daglicht te stellen. Zonder basis in de Bijbeltekst wordt beweerd dat de Korach, de zoon van Elifaz, intiem geweest zou zijn met de jongere Oholibama, de vrouw van Esau. Zo willen ze bevooroordeeld aantonen dat er in het geslacht van Esau familieproblemen waren en dat er incest was. Was dit bedoeld om een tegengewicht te geven aan wat Ruben, de zoon van Jakob, uitrichtte met Bilha3, de dienares van Rachel en bijvrouw van Jakob?

 

1 Genesis 34.

2 Genesis 36, 16 en 18.

3 Genesis 35,22.

10 augustus 2017

De eerstgeboren zoon van Jakob en Lea gaat in de fout.

Israël zet vanaf nu de lijnen uit voor het volk dat zich verbonden had de weg van de Ene te volgen. Zijn zonen volgenden echter niet allen deze weg van gerechtigheid en waarheid. Ze waren niet allen een zegen voor de volken. Dit hadden we al ondervonden in Sichem. Met bedrog en list werd de mannelijke bevolking van deze stad afgeslacht onder het initiatief van Simeon en Levi. De nakomelingen uit deze stammen zouden door dit negatief optreden alle krediet verliezen om heel het volk te leiden. Na hun vlucht uit Sichem was een nieuwe periode van zuivering van hun denken noodzakelijk. Deze keer ging de bezinning door in Betel. We zouden mogen verwachten dat het volk zich nu onberispelijk zal gedragen1. Maar de Bijbelse verhalen gaan over echte mensen en niet over fictieve mensen met een engelengedrag. Genesis 35,22: 22 Terwijl Israël in dat gebied verbleef, had Ruben gemeenschap met Bilha, de bijvrouw van zijn vader; en Israël kwam dat te weten. De stam had zich gevestigd in de streek van de velden in Bethlehem. De tenten waren opgeslagen en het werd een rustige tijd. Ruben was de oudste zoon van Jakob. Het was die zoon die liefdesappeltjes vergaard had die zijn moeder, Lea, ruilde bij Rachel om zo Jakob te kopen om die nacht bij haar te slapen. Genesis 30, 14: 14 In de dagen van de tarweoogst ging Ruben er eens op uit en vond liefdesappels, ergens op het veld, en bracht die naar zijn moeder Lea. Nu zei Rachel tot Lea: `Geef mij ook een paar van die liefdesappels van je zoon.' Als kind had hij israël,de weg van de ene,bedrog en list,geen krediet om volk te leiden,onberispelijk van gedrag,ruben,bilha,liefdesappeltjes,afspraken en afwijken in de afspraken,vrouwen en bijvrouwen,jakob,rachel,bedeesd en onderdanig,ruben eerstgeborene,geen onmiddellijke straf,stilte van jakob,diepgetroffenal heel vroeg ervaring over de gang van zaken in de relatie tussen mannen en vrouwen. Er waren afspraken en afwijkingen in die afspraken.

Hij hoorde wellicht ook vertellen over de eigenschappen van de vrouwen en bijvrouwen en over de verhouding tussen de vrouwen en de bijvrouwen. De eerste vrouw die haar slavin aanbood aan Jakob was Rachel. Deze slavin noemde Bilha2. Uit het verhaal en de onze beschouwingen herinneren we dat deze vrouw eerder bedeesd en onderdanig was3. Uit de naam van de zoon die ze aan Jakob gaf bleek dat die verhouding gerechtvaardigd was omdat op deze manier het volk van God verder werd uitgebouwd.

Ruben maakte van de bedeesdheid en de onderdanigheid van Bilha gebruik om gemeenschap met haar te hebben. Hij zou immers als eerstgeborene zijn vader opvolgen. Over de omstandigheden en de redenen van deze geslachtsgemeenschap wordt door de schrijver niet uitgeweid en blijft het een gissen voor ons. Ook de veroordeling of de bestraffing door Jakob, die op de hoogte was van het vergrijp van zijn oudste zoon, krijgen we hier nog niet te horen. Israël heeft immers de verantwoordelijkheid te waken over zijn volk en ziet niets over het hoofd. Opnieuw blijft Jakob in deze crisissituatie heel stil. Israël is pas aanvaard als leider en stamvader door het volk en zijn positie wordt al bedreigd door zijn harteloze oudste zoon die meent de rechten als eerstgeborene al te moeten opnemen. Dit onrecht heeft de aartsvader diep getroffen vooral hij nu de vrouw van zijn vroege liefde, Rachel, had verloren en hem alleen haar slavinnen overblijven om samen met hem te rouwen, hem te troosten en het smartelijke verlies te verwerken. Dit verhaal zit in de sfeer van de verantwoording van de wetgeving4 over de regeling met wie geslachtsgemeenschap niet toegelaten is binnen de familie.

 

1 Genesis 17,1.

2 Genesis 30,3-6.

3 zie bijdrage: Bilha is anders dan Hagar.

4 Leviticus 18,8