18 januari 2018

Het vertrouwen van Jakob in zijn zonen is zeer laag.

Jakob werd door zijn zonen niet verteld dat het geld om het voedsel te kopen bij een van de zonen in de tas van het proviand voor de lastdieren werd gevonden tijdens hun eerste oponthoud om te overnachten1. Nu zijn ze thuis en na hu kort en oppervlakkig verslag lossen ze de vracht van hun lastdieren. Genesis 42,35-38: 35 Toen zij hun zakken leegmaakten, vond ieder zijn buidel met geld in zijn zak; en toen zij en hun vader de buidels met geld zagen, werden zij bang. 36 Hun vader Jakob zei tegen hen: ‘Jullie maken mij kinderloos. Jozef is weg, Simeon is weg, en nu willen jullie Benjamin meenemen. Dat mij dat allemaal moet overkomen!’ Jakob staat erbij terwijl ze bij de verdeling van het voedsel over de stammen, merken dat hun geldbuidels met het zilver terugvonden tussen het graan. Graan kopen in Egypte en niet betalen is helemaal vreemd en vader Jakob vertrouwt zijn zonen niet meer. Zelf schrikken de zonen op dat iedereen zijn geld terug heeft. Precies dezelfde hoeveelheid als ze per stam uitgegeven hadden zat in de zakken netjesJozef,Jakob,Israël,vinden nog meer zilver,Simeon,Benjamin,graan kopen en niet betalen,nog meer onheil,zoon van Rachel,wangedrag van zijn zonen,Sichem,Ruben,Bilha,Levi,Simeon, verdeeld per stam. Jakob is bang omdat hij denkt dat zijn zonen het graan gestolen hebben. De negen zonen zijn dan op hun beurt bang omdat ze geen verklaring hebben over hoe dat geld weer in hun zakken terechtkwam. Ze vrezen dat dit deel uitmaakt van de bovennatuurlijke straf voor het vergieten van het bloed van hun broer Jozef en dat er hen nog meer onheil boven het hoofd hangt.

Jakob verwijt zijn negen zonen dat Jozef weg is en dat nu ook Simeon niet naar huis gekomen is. Bij het wegblijven van Jozef hebben jullie mij verteld dat een boosaardig dier hem heeft opgegeten, en van Simeon beweert ge nu dat hij door een boosaardige meester wordt gegijzeld. Die Egyptische meester, die jullie afschilderen als een boosaardige en harteloze mens, heeft jullie toch laten terugkomen met het voedsel dat onze redding is. Het weerwoord van Jakob dat hij kinderloos wordt, lijkt op een beschuldiging maar het is op zijn minst een uitdrukking van zijn wantrouwen. Als Benjamin niet zou terugkomen heeft hij immers geen kind meer van zijn geliefde vrouw Rachel. Hij heeft bijgevolg veel vragen bij het meegeven van Benjamin, zijn jongste zoon, naar Egypte. Jakob vraagt zich af welk leed zijn zonen hem nog zullen aandoen, welke lasten hij nog zal moeten dragen als vader. In zijn herinnering woekert nog het beeld van het wangedrag van zijn zonen bij het uitmoorden van de mannelijke bevolking van Sichem waarvoor ze een list2 hadden opgezet. Jakob en zijn stam kwam door deze laffe moordpartij in moeilijkheden bij de andere stammen van de regio3. Jakob weet ook nog heel goed dat men hem vertelde dat Ruben, zijn oudste, het bed gedeeld had met zijn slavin Bilha. Dit zijn alle ervaringen die een vader niet kunnen overtuigen over de betrouwbaarheid van zijn zonen en die hem sterk doet twijfelen aan hun goede bedoelingen. Als hij ten slotte nu ook gezien heeft dat bij het uitladen van het graan ook nog de gevulde beurzen waren teruggekomen slaat hem de angst om het hart.

Het zou niemand verwonderen dat Jakob weigert om Benjamin mee te geven naar Egypte zelfs al is het om Simeon vrij. Hij heeft in zijn antwoord “het wegzijn” van Simeon op dezelfde hoogte gezet als dat van Jozef. Beiden zijn weg, afgeleid van het werkwoord “ayin”4. Het afscheid van Simeon leek hem even onherroepelijk.

 

1 Genesis 42,28.

2 Genesis 34,15.

3 Genesis 34,30a.

4 Genesis 5,24.

04 oktober 2017

Eensgezindheid over de wandaad maakt plaats voor een andere optie.

Blijkbaar waren niet alle broers het eens met de kwaadaardige plannen om Jozef te vermoorden. Die eensgezindheid waarvan aanvankelijk sprake was zou eerder wijzen op een meerderheid. Genesis 37,21-22: 21 Toen Juda dit hoorde, probeerde hij hem uit hun handen te redden en zei: "We mogen hem niet doden." 22 Ruben zei tegen hen: "Vergiet toch geen bloed! Ginds in de steppe is een put; gooi hem daarin, maar sla niet de hand aan hem." Hij wilde hem uit hun handen redden en bij zijn vader terugbrengen. Niet alle zonen van Israël zijn even moorddadig als Simeon en Levi, die al bloed aan de handen hadden door hun list met de mannen van Sichem. Zij kunnen een aantal broers overtuigen die ook hun bezit als belangrijkste waarde in het leven zien en daarvoor bereid zijn over lijken te lopen. Juda en Ruben laten zich gelden en verkondigen een ander standpunt. Zij willen geen broedermoord. Volgens de schrijver van dit fragment probeerde Juda Jozef te redden uit de handen van zijn moorddadige broers. Hij doet beroep op de afspraken binnen het volk van Israël. Deze handelwijze is het gevolg van de verhalen die bij het volk doorverteld werden om hen te besnijden van hart. Het bloed van Jozef zou uit de grond roepen tot Jahwe. Het volk zou door hun wangedrag verdreven worden van het beloofde land en de grond zou geen opbrengst meer geven. Zonder houvast of verbond met de Ene zouden ze zinloos ronddwalen op aarde1. Zonder geschreven wetten waren er dus wel normen die doorgegeven werden binnen de stam van Abraham. Dit behoorde tot de erfenis van de eerstgeborene. Juda geen bloed vergieten,israël,ruben,simeon,levi,list van sichem,juda,verdegiger van de normen,verantwoording verschuldigd,jozef eruggeven aan zijn vader,bilhatreedt hier even op als verdediger van deze normen en stelt duidelijk dat ze hun broer Jozef niet mogen vermoorden. Ruben voelt zich echter als oudste zoon van Jakob verantwoordelijk voor de zorg van zijn broers. Hij is dan ook verantwoording verschuldigd aan zijn vader. Hij geeft een alternatieve oplossing waar geen bloed zou vloeien. Hij stelt voor om Jozef wel in een droge waterput ergens in de woestijn te gooien en om hem niet eigenhandig te vermoorden. Zijn bedoeling was om Jozef naderhand te redden en hem terug te brengen naar vader Jakob. Dit werd ook verwacht van hem als oudste zoon en dit wordt ook duidelijk als de schrijver de verzwegen bedoeling van Ruben aanhaalt. Hij wil Jozef redden om hem terug te kunnen geven aan Jakob. Ruben had als gerechtigde van het eerstgeboorterecht nochtans het meeste voordeel bij de dood van Jozef maar zijn verantwoordelijkheidsgevoel voor zijn broer weegt zwaarder. Sommige interpretaties klinken alsof Ruben dit doet om zijn vader goed te stemmen na zijn uitschuiver met Bilha, een van de slavinnen van zijn vader. Ruben is zich echter niet bewust van de ernst van deze misstap en werd ook nooit rechtstreeks door zijn vader daarvoor terechtgewezen. Jakob zweeg2. Daarbij ligt de drang naar materieel bezit op een ander vlak dan seksuele drift hoewel ze beide geen rekening houden met de anderen. De andere broers begrijpen dit voorstel van Ruben als een moord zonder bloed. Zo verdwijnt Jozef ook en kan hij zijn dromen om leider te worden niet meer waar maken. Hun aanspraak op de erfenis is dan veilig gesteld.

1 Genesis 4,9-12.

2 Genesis 35,22.

06 september 2017

Het nageslacht van Esau zijn de stamhoofden van Edom.

De stamboom van Esau werd heel nauwkeurig uitgewerkt en dit geeft ons zicht op alle kleinzonen en zonen die behoren tot de actieve generatie op het moment dat de stam naar Edom trok. Om het voor iedereen duidelijk te maken want dit is een belangrijk gegeven voor een maatschappij waar stammen en stammenverbonden bepalend zijn voor het samenleven. Genesis 36,15-19: 15 Dit zijn de stamhoofden van de zonen van Esau. De zonen van Elifaz, Esaus eerstgeborene, zijn de stamhoofden Teman, Omar, Sefo, Kenaz, 16 Korach, Gatam en Amalek; deze zonen van Ada zijn de stamhoofden van Elifaz in Edom. 17 Zonen van Esaus zoon Reüel zijn de stamhoofden Nachat, Zerach, Samma en Mizza; deze zonen van Esaus vrouw Basemat zijn de stamhoofden van Reüel in Edom. 18 Zonen van Esaus vrouw Oholibama zijn de stamhoofden Jeüs, Jalam en Korach; dit zijn de stamhoofden van Esaus vrouw Oholibama, dochter van Ana. 19 Dat zijn dus de zonen van Esau of Edom, en dat zijn hun stamhoofden. Verzen 15 en 16 geven ons nog eens de zonen van Elifaz. De aandachtige lezer zal zien dat de naam van Gatam naar achteren schuift en dat er ook een Korach bij Elifaz tussengevoegd wordt. Wat het totaal aan kinderen van Elifaz op zeven brengt. Dit zijn nu stamhoofden in Edom geboren zijn uit de zoon van Esau bij Ada. Op volgorde worden ook de zonen van de tweede zoon van Esau, Reüel, opgenoemd. Dit stemt volledig overeen met vers 13 en ook deze zonen die Reüel, de zoon die Esau had bij Basemat, krijgen de status van stamhoofd. De zonen die Esau had bij Oholibama zijn meteen stamhoofden. Er worden geen kleinkinderen vermeld van Jeüs, Jalam en Korach. Zij zijn de actieve generatie bij het binnentrekken in Edom en bij de verdeling van het land van Seïr. Samen zijn al die zonen en kleinzonen van Esau stamhoofden in Edom.stam en verbond,stamhoofden,reüel,jeüs,jalam,korach,oholibama,esau,edom,ana,gatam,elifaz,kinderen en kleinkinderen,seïr,ruben,bilha

Edom heeft een stammenverbond van veertien stammen. Dat is geen definitieve samenstelling want af en toe zijn er veranderingen in die overeenkomsten. Dit komt door spanningen die ontstaan tussen stammen over grond, bezit, afgunst of eerroof. Als de regels van het samenleven geschonden worden kan loyauteit in vijandschap veranderen. Door hoog oplopende ruzies kunnen gewapende conflicten ook tot gevolg hebben dat sommige stammen uitgemoord worden. Het verhaal van Sichem kan ons als voorbeeld dienen1. Andere stammen smelten samen door huwelijken en veranderen van naam omdat er andere sterke mannen opstaan. Esau is een voorbeeld van het samenvoegen van een aantal familietakken die van buiten de eigen stam komen door zijn huwelijken.

Het tweemaal voorkomen van de naam Korach2 wordt door de Joodse bijbelinterpretatie gebruikt om de stam van Esau in een minder goed daglicht te stellen. Zonder basis in de Bijbeltekst wordt beweerd dat de Korach, de zoon van Elifaz, intiem geweest zou zijn met de jongere Oholibama, de vrouw van Esau. Zo willen ze bevooroordeeld aantonen dat er in het geslacht van Esau familieproblemen waren en dat er incest was. Was dit bedoeld om een tegengewicht te geven aan wat Ruben, de zoon van Jakob, uitrichtte met Bilha3, de dienares van Rachel en bijvrouw van Jakob?

 

1 Genesis 34.

2 Genesis 36, 16 en 18.

3 Genesis 35,22.