17 oktober 2017

Stamvader Israël denkt aan zijn einde en aan dat van het verbond.

Het licht dat inzicht geeft wordt bij Jakob verduisterd door het onmetelijk menselijk verdriet bij het verlies van een kind. Genesis 37,35: 35 Al zijn zonen en dochters deden hun best om hem te troosten, maar hij liet zich niet troosten en zei: "Treurend daal ik af naar mijn zoon in het dodenrijk." En zijn vader bleef hem bewenen. Het eensgezind rouwbeklag van zijn zonen en zijn dochters kan Jakob niet troosten. Al zijn zonen en dochters, alle van hart besneden mannen en vrouwen van de hele stam van Israël, rouwen oprecht mee met aartsvader Jakob met uitzondering van de elf zonen van Jakob die niet oprecht kunnen deelnemen in hun rouwbeklag. Wat een pijnlijke vertoning is het te weten dat je broer leeft en voor de ogen van je vader te rouwen voor hem. We weten dat er en boodschapper toekwam in Hebron gestuurd door de broers vanuit Dotan. De terugkomst van de broers zal maar kunnen nadat Jakob het kleed van Jozef herkend heeft. Jakob staat alleen met zijn stamgenoten en zonder zijn eigen kinderen met zijn verdriet over de dood van Jozef. Hij zijn geliefde zoon zelfs niet kan begraven in het familiegraf van Makpela1. Zijn zonen die nog in Dotan zijn, hebben geen oog en vooral geen hart voor het onnodige verdriet van hun vader. Ze beseffen niet wat ze hebben aangericht maar dat is hun zorg niet. Voor hen leeft hun broer ergens anders als meegevoerde slaaf. Het was ook hun beslissing om Jozef te laten verdwijnen uit hun leven omdat ze afgunstig waren en bang werden dat Jozef een bedreiging zou vormen voor hun erfenis. De dubbele houding van Ruben was de meest opmerkelijke. Enerzijds zou hij, als Jozef als erfgenaam aangesteld wordt, het grootste materieel verlies boeken. Anderzijds is hij de oudste broer die zijn einde van verbond,israël,onmetelijk menselijk verdriet bij verlies van een kind,oprecht rouwen,vertoning,onnodig verdriet,harteloos,dubbele houding vn ruben,vloek ontlopen,leven wordt zinloos,sheol,geen opvolging,vermeende doodverantwoordelijkheid wil opnemen voor zijn jongere broer en hem behouden wil teruggeven aan zijn vader. Nu komt zijn drang naar bezit naar boven en speelt hij mee in het toneelstuk opgezet door zijn jongere broers om hem vrij te pleiten van zijn verantwoordelijkheid en om de vloek van zijn vader te ontlopen.

Het verlies van zijn geliefde zoon maakt Jakob zo neerslachtig dat hij geen zin meer heeft om te leven omdat hij niet meer kan geloven in het verbond en de trouw daaraan van de Ene. Hij wil afdalen naar "sheol", de dodenwereld, het schimmenrijk. Woorden van Jesaja 38,18-19: 18 Het dodenrijk brengt U geen lof, de doden prijzen U niet. Wie in het graf is afgedaald hoopt niet meer op uw trouw. 19 Levende mensen alleen kunnen U loven, zoals ik heden doe. Een vader alleen maakt zijn zonen bekend met uw trouw. Door Jesaja wordt het begrip "sheol" in een bredere context gezet. Dit zou, betrokken op Jakob, het einde van het verbond van de Ene voor Jozef en voor hemzelf kunnen betekenen. Jakob ziet geen uitweg meer voor zijn opvolging als stamvader. Zijn drie oudste zonen hebben hem zo hard ontgoocheld dat hij onmogelijk de voortzetting van het verbond aan hen kan toevertrouwen. Jozef daarentegen was goed voorbereid. Hij zou de stamvader van Israël kunnen worden. Bij de vermeende dood van Jozef in de ogen van Jakob, houdt de droom van Israël op te bestaan. Hij wordt opnieuw een Jakob die deze keer niet door de bezitsdrang maar door het verdriet verblind is en daardoor de zin van zijn leven niet meer inziet en is hij ontroostbaar. Het is op zijn minst een aankondiging van een zelfmoord door Jakob maar wel een eindpunt van de geschiedenis van de Ene met zijn volk.

 

1 Genesis 23,19.

05 oktober 2017

Jozef zit in de put met zijn dromen.

De wijze waarop Jozef zou verdwijnen uit het zicht was nu door alle broers afgesproken. Genesis 37,23-24; 23 Zodra Jozef bij zijn broers kwam, trokken zij hem het kleed uit, het prachtige kleed dat hij droeg, 24 grepen hem vast en wierpen hem in de put. De put was leeg en er stond geen water in. De spanningen binnen een gezin tussen de broers is een thema dat we al kregen in Genesis. Het zijn verhalen die uit het leven gegrepen zijn en die daarom inzichten kunnen geven die sterk inwerken op de levenswijze van de Hebreeuwen. Bij de eerste broers uit de Bijbel, Kaïn en Abel, leidde die spanning in Genesis 4 tot een broedermoord. Het beeld van het bloed dat de aarde doordrenkt en schreeuwt om gerechtigheid geeft aanleiding tot een beschouwing over het vergieten van bloed dat niet ongestraft blijft1. Dit is blijkbaar ook het argument waardoor Ruben zijn broers kan overhalen om Jozef niet eigenhandig te vermoorden. Juda geeft aan dat ze hun broer Jozef niet mogen vermoorden. Als hij nu in die droge put geworpen wordt zal hij sterven aan ontbering maar vermoorden ze hem niet. Ze laten hem doodgaan. Ze laten hem verdwijnen en stoppen hem onder de bodem.

Zij nemen zijn kleed af. Dat kleed was hun eerste wrevel. Voor hen was dit kleed het teken dat Jakob meer van Jozef hield dan van hen en dat maakte hen afgunstig. Dit materieel teken wordt hem ontnomen maar dit verandert niets aan de opvoeding van Jozef. Dit kleed stond voor de manier waarop Jozef in het leven stond. Deze levenshouding had hij te danken aan de vele opvoedende verhalen die zijn vader hem vertelde. Jozef blijft besneden van hart. In de kerkerput geraakt ook Jozef zijn vatbaarheid voor bovennatuurlijke dromen niet kwijt. De persoonlijkheid van Jozef is niet weg te nemen hoewel zijn leven onder druk staat. Het zou triestig jozef in een put,ruben,jaloers,bedreigd,oudste zoon geen invloed,israël,ismaël,besneden van hart,esauzijn dat zo'n man verloren gaat voor de wereld.

Ruben had er wellicht voor gezorgd dat Jozef in een droge put werd gegooid. De bedoeling van Ruben was Jozef terug te bezorgen aan zijn vader. De put was de oplossing om tegemoet te komen aan de drijfveren van de broers die Jozef naar het leven stonden. Ze voelden zich bedreigd in hun manier van leven en hun aanspraken op de eigendomen van Israël. Ruben als eerstgeborene toont aan dat hij ook een goede instelling heeft. Hij kan echter als oudste zoon onvoldoende invloed uitoefenen op zijn broers om Jozef ongemoeid te laten. Of dit te maken heeft met zijn het verlies van zijn deugdzaamheid door het ongeoorloofd seksueel gedragen met de bijvrouw van zijn vader is niet uitgesloten. Hij is niet onbesproken. In die andere verhalen over broers in de Bijbel wordt toch ook telkens een bovennatuurlijke keuze gemaakt die niet evenredig is aan het echte recht van de eerstgeboren op basis van de manier ze in het leven staan. De norm is telkens het al dan niet besneden zijn van hart. Ismaël had geen respect voor zijn jongere broer en verkoos een ongebonden leven2. het leven van Esau werd bepaald door de jacht op wild en op vrouwen3. Ze waren beiden niet klaar om de verantwoordelijkheid op te nemen voor het volk van de Ene, de stam van Israël.

 

1 Genesis 9,6.

2 Genesis 21,9-10 en Genesis 16,12.

3 Genesis 25,27 en Genesis 26,34-35.

04 oktober 2017

Eensgezindheid over de wandaad maakt plaats voor een andere optie.

Blijkbaar waren niet alle broers het eens met de kwaadaardige plannen om Jozef te vermoorden. Die eensgezindheid waarvan aanvankelijk sprake was zou eerder wijzen op een meerderheid. Genesis 37,21-22: 21 Toen Juda dit hoorde, probeerde hij hem uit hun handen te redden en zei: "We mogen hem niet doden." 22 Ruben zei tegen hen: "Vergiet toch geen bloed! Ginds in de steppe is een put; gooi hem daarin, maar sla niet de hand aan hem." Hij wilde hem uit hun handen redden en bij zijn vader terugbrengen. Niet alle zonen van Israël zijn even moorddadig als Simeon en Levi, die al bloed aan de handen hadden door hun list met de mannen van Sichem. Zij kunnen een aantal broers overtuigen die ook hun bezit als belangrijkste waarde in het leven zien en daarvoor bereid zijn over lijken te lopen. Juda en Ruben laten zich gelden en verkondigen een ander standpunt. Zij willen geen broedermoord. Volgens de schrijver van dit fragment probeerde Juda Jozef te redden uit de handen van zijn moorddadige broers. Hij doet beroep op de afspraken binnen het volk van Israël. Deze handelwijze is het gevolg van de verhalen die bij het volk doorverteld werden om hen te besnijden van hart. Het bloed van Jozef zou uit de grond roepen tot Jahwe. Het volk zou door hun wangedrag verdreven worden van het beloofde land en de grond zou geen opbrengst meer geven. Zonder houvast of verbond met de Ene zouden ze zinloos ronddwalen op aarde1. Zonder geschreven wetten waren er dus wel normen die doorgegeven werden binnen de stam van Abraham. Dit behoorde tot de erfenis van de eerstgeborene. Juda geen bloed vergieten,israël,ruben,simeon,levi,list van sichem,juda,verdegiger van de normen,verantwoording verschuldigd,jozef eruggeven aan zijn vader,bilhatreedt hier even op als verdediger van deze normen en stelt duidelijk dat ze hun broer Jozef niet mogen vermoorden. Ruben voelt zich echter als oudste zoon van Jakob verantwoordelijk voor de zorg van zijn broers. Hij is dan ook verantwoording verschuldigd aan zijn vader. Hij geeft een alternatieve oplossing waar geen bloed zou vloeien. Hij stelt voor om Jozef wel in een droge waterput ergens in de woestijn te gooien en om hem niet eigenhandig te vermoorden. Zijn bedoeling was om Jozef naderhand te redden en hem terug te brengen naar vader Jakob. Dit werd ook verwacht van hem als oudste zoon en dit wordt ook duidelijk als de schrijver de verzwegen bedoeling van Ruben aanhaalt. Hij wil Jozef redden om hem terug te kunnen geven aan Jakob. Ruben had als gerechtigde van het eerstgeboorterecht nochtans het meeste voordeel bij de dood van Jozef maar zijn verantwoordelijkheidsgevoel voor zijn broer weegt zwaarder. Sommige interpretaties klinken alsof Ruben dit doet om zijn vader goed te stemmen na zijn uitschuiver met Bilha, een van de slavinnen van zijn vader. Ruben is zich echter niet bewust van de ernst van deze misstap en werd ook nooit rechtstreeks door zijn vader daarvoor terechtgewezen. Jakob zweeg2. Daarbij ligt de drang naar materieel bezit op een ander vlak dan seksuele drift hoewel ze beide geen rekening houden met de anderen. De andere broers begrijpen dit voorstel van Ruben als een moord zonder bloed. Zo verdwijnt Jozef ook en kan hij zijn dromen om leider te worden niet meer waar maken. Hun aanspraak op de erfenis is dan veilig gesteld.

1 Genesis 4,9-12.

2 Genesis 35,22.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 Volgende