10 augustus 2017

De eerstgeboren zoon van Jakob en Lea gaat in de fout.

Israël zet vanaf nu de lijnen uit voor het volk dat zich verbonden had de weg van de Ene te volgen. Zijn zonen volgenden echter niet allen deze weg van gerechtigheid en waarheid. Ze waren niet allen een zegen voor de volken. Dit hadden we al ondervonden in Sichem. Met bedrog en list werd de mannelijke bevolking van deze stad afgeslacht onder het initiatief van Simeon en Levi. De nakomelingen uit deze stammen zouden door dit negatief optreden alle krediet verliezen om heel het volk te leiden. Na hun vlucht uit Sichem was een nieuwe periode van zuivering van hun denken noodzakelijk. Deze keer ging de bezinning door in Betel. We zouden mogen verwachten dat het volk zich nu onberispelijk zal gedragen1. Maar de Bijbelse verhalen gaan over echte mensen en niet over fictieve mensen met een engelengedrag. Genesis 35,22: 22 Terwijl Israël in dat gebied verbleef, had Ruben gemeenschap met Bilha, de bijvrouw van zijn vader; en Israël kwam dat te weten. De stam had zich gevestigd in de streek van de velden in Bethlehem. De tenten waren opgeslagen en het werd een rustige tijd. Ruben was de oudste zoon van Jakob. Het was die zoon die liefdesappeltjes vergaard had die zijn moeder, Lea, ruilde bij Rachel om zo Jakob te kopen om die nacht bij haar te slapen. Genesis 30, 14: 14 In de dagen van de tarweoogst ging Ruben er eens op uit en vond liefdesappels, ergens op het veld, en bracht die naar zijn moeder Lea. Nu zei Rachel tot Lea: `Geef mij ook een paar van die liefdesappels van je zoon.' Als kind had hij israël,de weg van de ene,bedrog en list,geen krediet om volk te leiden,onberispelijk van gedrag,ruben,bilha,liefdesappeltjes,afspraken en afwijken in de afspraken,vrouwen en bijvrouwen,jakob,rachel,bedeesd en onderdanig,ruben eerstgeborene,geen onmiddellijke straf,stilte van jakob,diepgetroffenal heel vroeg ervaring over de gang van zaken in de relatie tussen mannen en vrouwen. Er waren afspraken en afwijkingen in die afspraken.

Hij hoorde wellicht ook vertellen over de eigenschappen van de vrouwen en bijvrouwen en over de verhouding tussen de vrouwen en de bijvrouwen. De eerste vrouw die haar slavin aanbood aan Jakob was Rachel. Deze slavin noemde Bilha2. Uit het verhaal en de onze beschouwingen herinneren we dat deze vrouw eerder bedeesd en onderdanig was3. Uit de naam van de zoon die ze aan Jakob gaf bleek dat die verhouding gerechtvaardigd was omdat op deze manier het volk van God verder werd uitgebouwd.

Ruben maakte van de bedeesdheid en de onderdanigheid van Bilha gebruik om gemeenschap met haar te hebben. Hij zou immers als eerstgeborene zijn vader opvolgen. Over de omstandigheden en de redenen van deze geslachtsgemeenschap wordt door de schrijver niet uitgeweid en blijft het een gissen voor ons. Ook de veroordeling of de bestraffing door Jakob, die op de hoogte was van het vergrijp van zijn oudste zoon, krijgen we hier nog niet te horen. Israël heeft immers de verantwoordelijkheid te waken over zijn volk en ziet niets over het hoofd. Opnieuw blijft Jakob in deze crisissituatie heel stil. Israël is pas aanvaard als leider en stamvader door het volk en zijn positie wordt al bedreigd door zijn harteloze oudste zoon die meent de rechten als eerstgeborene al te moeten opnemen. Dit onrecht heeft de aartsvader diep getroffen vooral hij nu de vrouw van zijn vroege liefde, Rachel, had verloren en hem alleen haar slavinnen overblijven om samen met hem te rouwen, hem te troosten en het smartelijke verlies te verwerken. Dit verhaal zit in de sfeer van de verantwoording van de wetgeving4 over de regeling met wie geslachtsgemeenschap niet toegelaten is binnen de familie.

 

1 Genesis 17,1.

2 Genesis 30,3-6.

3 zie bijdrage: Bilha is anders dan Hagar.

4 Leviticus 18,8

04 augustus 2017

Jakob en zijn volk worden Israël.

De omstandigheden van het visioen in Betel van meer dan twintig jaar geleden worden nog eens nader bekeken om het altaar dat daarnet gebouw werd in dat perspectief te plaatsen. Ook de meer recente naamgeving van Israël in Penu(i)ël werd nu openbaar voor het volk. Genesis 35,13-15: 13 God steeg op van de plaats waar Hij met hem gesproken had. 14 Op de plaats waar God met Jakob had gesproken, richtte deze een heilige steen op; op deze steen goot hij een plengoffer van olie uit. 15 Aan de plaats waar God tot hem gesproken had, gaf Jakob de naam Betel. Bij de herinnering opgedist door de schrijver, wordt het droomvisioen1 voorgesteld als een werkelijk gebeurd feit. De omschrijving: "Op de plaats waar Hij met hem gesproken had, steeg de Ene op” werd eerder2 gebruikt na de plechtige verklaringen aan Abraham.

Door terugblik naar de opgerichte steen in Betel na het visioen van Jakob in Betel wordt er herinnerd aan de olie die over de steen werd gegoten. Maar in de Hebreeuwse tekst wordt er tweemaal gegoten. Eenmaal “necek” en dat betekent drankoffer en eenmaal “shemen”, wat in het Nederlands olie verwoordt.

Nadat de Ene opsteeg is de tijd nu rijp voor Jakob om de richtlijnen van de Ene kenbaar te maken. Hij besnijdt het hart van zijn volk. Aan zijn volk, dat meekwam uit Sichem naar Betel, geeft Jakob alle informatie over de inhoud en de gevolgen van de bovennatuurlijke visioenen die hij kreeg. Op die manier verdient Jakob debetel,israël,penuël,peniël,droomvisioen als werkelijkheid,drank en olie,jakob,aartsvader,volk richten naar de ene,groot volk in een goed land,isaak,nieuwe kleren,nieuw volk van israël titel van aartsvader en weten alle stamgenoten dat de Ene de god van Israël is, hun god. Jakob neemt de verantwoordelijkheid zijn volk te richten naar de Ene. Hij doet dit om de spirituele beloften van de Ene in verband te brengen de realiteit van Israël. Hij zal stamvader worden van een groot volk dat in een goed land zou wonen. Vanaf nu groeit het volk van het verbond, het nageslacht van Abraham, in aantal en komt het wonen in het beloofde land Kanaän steeds dichterbij.

Opmerkelijk is dat dit alles na de dood van Debora gebeurt. De herkomst van Jakob was de stam van Isaak, die zoon was van Abraham. Debora werd opgenomen in die stam door het huwelijk van haar meesteres, Rebekka, met Isaak. In een zekere zin is Debora de vertegenwoordigster niet alleen van Rebekka maar van de besnedenen van hart van de stam waaruit Jakob voortkomt. Met haar opname in de stam van Jakob wordt wellicht weergegeven dat een aantal mensen uit de stam van Isaak die uit het goede hout gesneden waren, overliepen naar Jakob toen hij terugkwam in Kanaän. Haar dood betekent de versmelting met de stam van Israël, het verlies van de vroegere identiteit en van de invloed van Isaak. Ook zij, die meekwamen uit Haran en zij die meegevoerd werden uit Sichem, laten hun identiteit achter en trekken nieuwe kleren aan. Jakob geeft dit volk een nieuwe identiteit. Ze worden nu het volk van Israël. Dat moet gevierd worden.

Het altaaroffer werd vergezeld met een vleesmaaltijd en een glas wijn voor het nieuwe volk van Israël. Zo werd het verbond plechtig en tastbaar bezegeld voor alle stamgenoten. Het volk wordt gebonden zoals eens3 Isaak gebonden werd door Abraham. Ook deze binding werd bezegeld op een berg. Toen de berg van Moria en nu op de hoogte in Betel. Topmomenten van contact met het bovennatuurlijke dat nog hoger is want de Ene steeg op van Betel.

 

1 Genesis 28,12-16.

2 Genesis 17,22 en 18,33.

3 Genesis 22,9.

17 juli 2017

Materieel rijk worden door het wegnemen van de voorhuid is een list van Sichem.

Het materiële voordeel van een samengaan van de twee families wordt verder benadrukt door Sichem en Hemor. Genesis 34,23-24. 23 Hun bezit, hun goederen en hun vee zullen ons eigendom worden. Laten we dus op hun voorstel ingaan; dan blijven zij bij ons.’ 24 Iedereen die toegang had tot de stadspoort gaf gehoor aan Hemor en zijn zoon Sichem en liet zich besnijden. Het is de materiële rijkdom die als doorslaggevend argument moet dienen om te voldoen aan de vraag van de zonen van Jakob. Er wordt een verbond voorgesteld tussen twee stammen met als enige voorwaarde het wegnemen van de voorhuid van alle mannen van Sichem. De voordelen maken Sichem, Hemor en de heel de bevolking van Sichem zo blind dat er geen plaats is voor de nadelen van het wegnemen van de voorhuid. De pijn, het infectiegevaar en de kwetsbaarheid van het volk in de periode dat de mannen niet in staat zijn om hun stad te verdedigen komen niet aan bod.

Niemand van de burgers van de stad Sichem had enig bezwaar tegen deze eis van de Hebreeuwen. Wat in de stadspoort door de leiders bepaald wordt, is wet en gezien we weten dat Sichem aanvaard werd als leider in de stad wordt zijn voorstel zonder tegenkanting gevolgd. In Genesis 34,19 staat immers te lezen dat Sichem veel aanzien genoot in de stam van Hemor.

Als we terugdenken aan de listen en het bedrog dat Jakob pleegde voor hij Israël materieel voordeel is een nadeel voor het volk van god,besnijden,geen bezwaar tegen besnijdenis in sichem,rijkdom en huwbaarheid van vrouwen,zelf de beloften van god realiseren,vijanden maken door list,droevig door onrecht,israël,dinawerd, herkennen we veel gelijkenis. De tegenpartij is telkens verblind door overdreven verlangen. Zo was er de honger van Esau, Isaak de fijnproever van het wildgebraad en de herders van Haran die trouwlustig waren. Deze keer zijn het de zonen van Jakob die de listige praktijken blijkbaar geërfd hebben. Ze zetten een val op voor Sichem die smoorverliefd is op hun zus Dina. Zij hadden gemerkt dat een onweerstaanbare drift hem had aangezet tot een grote dwaasheid. Zonder enige vaderlijke toezegging nam hij de dochter van Jakob tot vrouw. Het moment was rijp om die zwakheid uit te buiten. Dit lukt hen zeer goed want als gerespecteerd leider van de volksstam van Hemor hanteert hij samen met zijn vader het argument van rijkdom om zijn stam te overtuigen. Ze stelden dat het bezit, de goederen en het vee van het volk van Israël eigendom zouden worden van heel het volk van Sichem als ze zouden voldoen aan de eis van het besnijden, die gesteld werd door de zonen van Jakob.

Net als hun vader proberen de zonen van Jakob de beloften van Jahweh zelf te realiseren zonder zich te richten naar de Ene. Jakob heeft zich in zijn confrontatie met hogere waarden kunnen realiseren dat zijn eigengereide acties hem in de problemen hadden gebracht. Zijn eigenwijsheid stond opeens zelfs de realisatie van het verbond in de weg omdat hij met zijn listen te veel vijanden had gemaakt. Zijn tocht naar het beloofde land was een vlucht. Door de angst voor zijn vijanden in het nauw gedreven, is hij verplicht zijn aardse logica te relativeren binnen de belofte van het verbond van de Ene. De schrijver toont aan door het beeld van zijn strakke heup, dat de levenswandel mede bepaald wordt door de invloed van de Ene. Het is wellicht daardoor dat Jakob in het hele gebeuren rond zijn dochter uitzonderlijk passief blijft. Droevig voor het aangedane onrecht zwijgt hij en blijft hij zwijgen tegen Hemor en Sichem. Zijn zonen daarentegen nemen heel actief de bescherming van hun zus, Dina, voor hun rekening. Zij voeren de onderhandelingen en stellen de listige eis van het besnijden zonder dat deze ingreep ooit in verband gebracht werd met het verbond met de Ene.