04 oktober 2017

Eensgezindheid over de wandaad maakt plaats voor een andere optie.

Blijkbaar waren niet alle broers het eens met de kwaadaardige plannen om Jozef te vermoorden. Die eensgezindheid waarvan aanvankelijk sprake was zou eerder wijzen op een meerderheid. Genesis 37,21-22: 21 Toen Juda dit hoorde, probeerde hij hem uit hun handen te redden en zei: "We mogen hem niet doden." 22 Ruben zei tegen hen: "Vergiet toch geen bloed! Ginds in de steppe is een put; gooi hem daarin, maar sla niet de hand aan hem." Hij wilde hem uit hun handen redden en bij zijn vader terugbrengen. Niet alle zonen van Israël zijn even moorddadig als Simeon en Levi, die al bloed aan de handen hadden door hun list met de mannen van Sichem. Zij kunnen een aantal broers overtuigen die ook hun bezit als belangrijkste waarde in het leven zien en daarvoor bereid zijn over lijken te lopen. Juda en Ruben laten zich gelden en verkondigen een ander standpunt. Zij willen geen broedermoord. Volgens de schrijver van dit fragment probeerde Juda Jozef te redden uit de handen van zijn moorddadige broers. Hij doet beroep op de afspraken binnen het volk van Israël. Deze handelwijze is het gevolg van de verhalen die bij het volk doorverteld werden om hen te besnijden van hart. Het bloed van Jozef zou uit de grond roepen tot Jahwe. Het volk zou door hun wangedrag verdreven worden van het beloofde land en de grond zou geen opbrengst meer geven. Zonder houvast of verbond met de Ene zouden ze zinloos ronddwalen op aarde1. Zonder geschreven wetten waren er dus wel normen die doorgegeven werden binnen de stam van Abraham. Dit behoorde tot de erfenis van de eerstgeborene. Juda geen bloed vergieten,israël,ruben,simeon,levi,list van sichem,juda,verdegiger van de normen,verantwoording verschuldigd,jozef eruggeven aan zijn vader,bilhatreedt hier even op als verdediger van deze normen en stelt duidelijk dat ze hun broer Jozef niet mogen vermoorden. Ruben voelt zich echter als oudste zoon van Jakob verantwoordelijk voor de zorg van zijn broers. Hij is dan ook verantwoording verschuldigd aan zijn vader. Hij geeft een alternatieve oplossing waar geen bloed zou vloeien. Hij stelt voor om Jozef wel in een droge waterput ergens in de woestijn te gooien en om hem niet eigenhandig te vermoorden. Zijn bedoeling was om Jozef naderhand te redden en hem terug te brengen naar vader Jakob. Dit werd ook verwacht van hem als oudste zoon en dit wordt ook duidelijk als de schrijver de verzwegen bedoeling van Ruben aanhaalt. Hij wil Jozef redden om hem terug te kunnen geven aan Jakob. Ruben had als gerechtigde van het eerstgeboorterecht nochtans het meeste voordeel bij de dood van Jozef maar zijn verantwoordelijkheidsgevoel voor zijn broer weegt zwaarder. Sommige interpretaties klinken alsof Ruben dit doet om zijn vader goed te stemmen na zijn uitschuiver met Bilha, een van de slavinnen van zijn vader. Ruben is zich echter niet bewust van de ernst van deze misstap en werd ook nooit rechtstreeks door zijn vader daarvoor terechtgewezen. Jakob zweeg2. Daarbij ligt de drang naar materieel bezit op een ander vlak dan seksuele drift hoewel ze beide geen rekening houden met de anderen. De andere broers begrijpen dit voorstel van Ruben als een moord zonder bloed. Zo verdwijnt Jozef ook en kan hij zijn dromen om leider te worden niet meer waar maken. Hun aanspraak op de erfenis is dan veilig gesteld.

1 Genesis 4,9-12.

2 Genesis 35,22.

19 juli 2017

Genocide is geen goddelijke weg in het verbond.

genocide,chiwwieten,hemor,sichem,plunderen,geen dankbaarheid voor de overwinning,onrechtvaardige strijd,moordadig optreden,perfece weerwraak,simeon,levi,juda,gezegende aartsvaderDe Chiwwieten met hun vorst, Hemor, en zijn zoon Sichem werden van de kaart geveegd door het listige manoeuvre van de zonen van Jakob. Genesis 34,27-29: 27 De zonen van Jakob stortten zich op de verslagenen en plunderden de stad, omdat men hun zuster onteerd had. 28 Schapen, runderen en ezels, alles wat in de stad of op het land was, maakten zij buit. 29 Alles wat zij bezaten, al hun kleine kinderen en hun vrouwen, namen zij gevangen en zij plunderden de huizen leeg. De plundering die volgde op de moordpartij is weergaloos vergeleken met de manier waarop hun stamvader Abraham omging met de oorlogsbuit bij zijn achtervolging van de coalitie van Kerdorlaomer1. Abraham nam geen buit voor hem en betoonde zijn dankbaarheid aan de Ene voor de overwinning door de gave van tienden aan Melchisedek. Hier voeren de Hebreeuwen een onrechtvaardige strijd en is er geen sprake is van de Ene. Net als hun vader Jakob, vroeger, denken zijn zonen eigenhandig de beloften van het verbond te kunnen realiseren. Ze maken echter hun eigen situatie steeds moeilijker binnen de bevolking van Kanaän door hun bedrieglijk en moorddadig optreden. Deze wrede afslachting en deze plundering onder het mom van religie, zijn de ergste vijanden van de waarheid. Deze acties roepen afkeer op zodat de mensen zich afwenden van de kernboodschap van het verbond.

Als reactie op de rijkdom die de bevolking van Sichem wou bereiken met hun besnijdenis lijkt dit voor hen de perfecte weerwraak. De besnijdenis ging bij de stedelingen in vers 23 immers om het verwerven van bezit, goederen en vee. De Hebreeuwen nemen in vers 28 het kleinvee, de runderen, de ezels en alles wat nog in de stad en het platte land was. Als we deze afloop van de vergelding bekijken zouden we verkeerdelijk kunnen denken dat de Hebreeuwen gezegend waren met de buit. Maar er is geen dankbaarheid voor de zegen van de Ene te bespeuren bij deze overwinning.

De bedoeling van de besnijdenis voorgesteld door Hemor en Sichem aan de leden van hun stam was één volk van gelijkberechtigde burgers te worden onder hetgenocide,chiwwieten,hemor,sichem,plunderen,geen dankbaarheid voor de overwinning,onrechtvaardige strijd,moordadig optreden,perfece weerwraak,simeon,levi,juda,gezegende aartsvader gezag van Sichem. Na de liquidatie van alle mannen van Sichem oefenen de Hebreeuwen echter de onderdrukking uit van dat volk en nemen kinderen en vrouwen gevangen. Deze buit aan mensen worden beschouwd als slaven en is bedoeld om het volk van Israël te laten toenemen.

De genocide op het volk van Sichem kan door de oppervlakkige lezer beoordeeld worden als een actie die past in de realisatie van het verbond en zou zo kunnen gerangschikt worden onder de godsdienstoorlogen. De lezers die aandacht hebben voor het hele verhaal zullen echter te weet komen dat Simeon en Levi, stamvaders zijn die geen beroep meer kunnen doen op de erfenis gebaseerd op hun geboorterechten als kinderen van Israël. Het zal Juda, de vierde zoon van Lea en Jakob die de stamvader zal worden van de Judeeërs. Hij zal de traditie van de gezegende aartsvaders voortzetten. Voor het einde van dit hoofdstuk zal Jakob de reden geven voor de afwijkende behandeling van het erfdeel van Simeon en Levi in de kwestie van het beloofde land per stam2. Omwille van deze weerzinwekkende moorden worden ze onterfd en krijgen zij geen zelfstandigheid in het volk van Israël.

 

1 Genesis 14,17-24.

2 Jozua 19,9 en Deuteronomium 10,9.

28 maart 2017

Competitie en na-ijver tussen de vrouwen.

Vanaf hier begint de verklaring van de herkomst van de stammen van Israël. Jakob speelt een grote rol en is voor de Hebreeuwen de stamvader die rechtstreeks in verband staat met de twaalf stammen. Genesis 29,31: 31 Toen de Heer zag dat Lea minder bemind werd, opende Hij haar schoot, terwijl Rachel onvruchtbaar bleef. Het openen van de schoot van Lea gebeurt na het huwelijk van Jakob met Rachel. De onvruchtbaarheid van een vrouw kan immers maar blijken nadat ze enige tijd omgang heeft met een man. We wisten al van toen Jakob aankwam in Haran dat hij op slag verliefd was op de jongere Rachel. Maar Lea werd hem als eerste vrouw gegeven. Laat ons even veronderstellen dat Jakob nog eens zeven jaar moet werken en dan pas Rachel tot vrouw krijgt. Zo wil de schrijver ons laten denken door tweemaal1 aan te stippen dat Jakob nog zeven jaar moest werken voor Rachel. Gedurende die zeven jaar zou Jakob dan alleen omgang hebben met  Lea omdat zij zijn enige vrouw was. Heel die tijd zouden dan geen kinderen uit die relatie geboren worden. Pas toen Lea als vrouw verwaarloosd werd ten voordele van Rachel wordt haar schoot geopend. De barmhartige Ene verhoort telkens de klacht van de onvruchtbare vrouwen die dreigen verworpen te worden. Dat patroon kennen we van bij de andere aartsmoeders Sara en Rebekka. Beide waren mooie vrouwen maar ze bleven onvruchtbaar tot er een tussenkomst kwam van de bovennatuurlijke realiteit. Dit patroon van beklagenswaardige onvruchtbaarheid zouden we ook kunnen doortrekken voor Lea.

De schrijver laat ons echter weten dat de Ene de schoot van Lea opende terwijl Rachel onvruchtbaar bleef. Wat ons duidelijk maakt dat Jakob verkiest gemeenschap te hebben met Rachel en Lea links laat liggen. De Bijbelse figuranten en vooral de hoofdpersonen die opgevoerd worden als mensen in ellende, die openstaan voor hun god Jahweh, worden steeds ontzien door de Ene. Noach, stammen van israël,schoot van lea geopend,verliefd op rachel,onvruchtbaarheid,nogmaals zeven jaar,geen kinderen bij rachel,mensen in ellende,vrouwen onvruchtbaar,schoot openen,lea zwanger,ruben,simeon,levi,juda,naambetekenissen geven gemoedstoestand van lea weer,rachel op achtergrondHagar, de mensen van Sodom, Sara, Rebekka en nu is Lea aan de beurt.

Eens de schoot van Lea geopend werd, schonk ze het leven aan vier zonen voor Jakob. De keuze van de namen van de zonen illustreren de gedachten van Lea. Genesis 29,32-35: 32 Lea werd zwanger, baarde een zoon en noemde hem Ruben; ‘Want’, zei ze, ‘de heer heeft neergezien op mijn ellende; nu zal mijn man wel van mij gaan houden.’ 33 Zij werd opnieuw zwanger, baarde een zoon en zei: ‘De Heer heeft gehoord dat ik minder bemind word; daarom heeft Hij mij ook dit kind gegeven.’ En zij noemde hem Simeon. 34 Zij werd nog eens zwanger, baarde weer een zoon en zei: ‘Ditmaal zal mijn man zich wel aan mij gaan hechten, want ik heb hem drie zonen geschonken.’ Daarom kreeg hij de naam Levi. 35 Zij werd nog eens zwanger, baarde een zoon en zei: ‘Ditmaal zal ik de Heer prijzen.’ Daarom noemde zij hem Juda. Daarna kreeg zij geen kinderen meer. Met de eerste vrouw van Jakob, die kinderen baart, hebben we al meteen zicht op vier van de twaalf stamvaders van Israël. Opnieuw hebben de Bijbelse namen betekenis maar deze keer worden ze in de tekst zelf duidelijk gemaakt door de schrijver. Met de namen wil Lea, die hier het voorrecht neemt om haar kinderen zelf een naam te geven, uitdrukken dat ze verwaarloosd werd maar dat ze begenadigd werd door de Ene en dat ze daarvoor zeer dankbaar is. Zij blijft omwille van haar vruchtbaarheid tevergeefs hopen op de achting en de exclusieve liefde van Jakob om op die manier haar huwelijk redden en Rachel op het achterplan duwen. De spanning tussen de twee vrouwen blijft echter een thema in dit verhaal.

1 Genesis 29,27 en 30b.