15 november 2017

Uitnodiging tot een vrijpartij afgeslagen door Jozef.

Het kan ons niet verbazen dat Jozef een mooie jonge man is als we weten dat zijn moeder Rachel ook welgevormd en mooi was1. Genesis 39,7-10: 7 Het duurde niet lang of de vrouw van zijn meester kon haar ogen niet meer van Jozef af houden. Zij vroeg hem: "Kom toch bij me liggen." 8 Maar hij weigerde en antwoordde haar: "U weet toch dat mijn meester, nu ik in huis ben, zich nergens meer mee bemoeit en heel zijn bezit aan mij heeft toevertrouwd. 9 Hier in huis is hij niet machtiger dan ik; niets heeft hij mij onthouden dan alleen u, zijn vrouw. Hoe zou ik dan dat grote kwaad kunnen bedrijven en zondigen tegen God?" 10 En ofschoon zij dag in dag uit bij Jozef bleef aandringen, wilde hij niet ingaan op haar wens om bij haar te slapen en omgang met haar te hebben. Jozef regelde alles in het huishouden en op de landerijen van Potifar. Hij was overal aanwezig en was een graag geziene leider. Als actieve man in huis loopt Jozef in de kijker bij de vrouw van Potifar vooral ook omdat hij aantrekkelijk oogde. De Egyptische vrouwen hadden in die tijd voldoende vrijheid om relaties aan te gaan buiten het huwelijk van hun man. De gewoonten van de vrouwenmaatschappij waren niet helemaal verdwenen en vrouwen hadden nog wel eens bijmannen2. In de patriarchale structuren zoals bij de Hebreeuwen was dit volledig anders en hadden de vrouwen een bijrol. Zo was het in Egypte geen uitzondering dat oudere ervaren vrouwen nogal al eens contact hadden met jongere mannen. Ook de vrouw van Potifar keek nu en dan eens naar de welgevormde Jozef. Stilaan laat ze merken dat ze wel zin heeft om Jozef toe te laten in haar bed. Na verloop van tijd kan ze haar ogen niet meer afhouden van de mooie jongeling en vroeg hem regelrecht of hij bij haar in bed wou komen. Het lonken en het verlokken hadden blijkbaar geen indruk gemaakt op Jozef zodat zemooie jonge man,Rachel,Jozef,verantwoordelijke leider,graag gezien,relaties buiten huwelijk,bijmannen,Potifar,vrije vrouw,Elohiem,Jahweh,aandringen op seksueel contact,Juda,Tamar, dan maar zelf naar hem toeging en hem uitnodigde in haar bed.

Jozef slaat het aanbod van de vrouw van zijn meester Potifar af en vertelt haar ook waarom hij niet wil in bed duiken met haar. Hij laat haar verstaan dat hij nu de volledige verantwoordelijkheid voor het huishouden in onvoorwaardelijk vertrouwen gekregen heeft van zijn meester Potifar. Jozef heeft het voor het zeggen in het beheer van de goederen en de huishouding in de familie. Jozef is de baas van het huispersoneel maar heeft echter geen zeggenschap gekregen over de vrouw van Potifar. Zij bewaart haar vrijheid en kan doen en laten wat ze wil.

Jozef vindt het echter niet kunnen met haar het bed te delen. Hij wil niet in een leugen terecht komen en het vertrouwen misbruiken dit omwille van Potifar, zijn vrouw en Elohiem. Het is opmerkelijk dat bij omstandigheden waar twee culturen betrokken zijn het woord "Elohiem" aan bod komt en als het een persoonlijke zaak van Jozef is wordt er van Jahweh gesproken3. Jozef legt aan de vrouw van Potifar uit dat die dubbelzinnige situatie voor niemand goed is en moreel helemaal niet te verantwoorden valt tegenover mens en bovenwereld. Er is geen groter kwaad.

De afgewezen vrouw kan echter de drang naar de mooie Jozef niet bedwingen, voert de druk op en blijft aandringen op seksueel contact. Jozef wil helemaal niet ingaan op haar verlangens. Hij is minder goed te verleiden dan zijn broer Juda die alleen al bij het zien van Tamar het avontuurtje zelf in gang stak en uiteindelijk in een vervelende situatie terecht kwam4. Jozef, zijn broer, heeft een meer verfijnde opvoeding genoten van zijn vader, Israël, die al wat meer levenservaring had.

 

1 Genesis 29,17.

2 'Oude Egyptenaren', Wilkinson vol. 1, blz. 392 (editie 1878). Papyrus in het Britse Museum (bezit van Mevr. D'Orbiney) met een verhaal van twee broers. Waar de vrouw van de oudste broer de jongste probeert te verleiden en haar ten slotte verdedigt door hem te beschuldigen.

3 Genesis 39,2.3.5.21 en 23.

4 Genesis 38.

31 oktober 2017

Het pand voor het geitenbokje verheft Tamar tot stammoeder.

Juda had niet verwacht dat hij zou ingepalmd worden door een hoertje langs de weg en had het gebruikelijke jonge geitje, dat de prijs was voor de diensten van een hoer, niet onmiddellijk bij de hand. Hij was immers zelfs nog niet bij zijn kudden in Timna aangekomen. Hij was zo overmand door zijn driften na al die tijd van ellende dat hij bereid was zijn belofte van het geitenbokje hard te maken door een belangrijk pand te geven. Genesis 38,17-19: 17 Hij antwoordde: "Ik zal je een geitenbokje van mijn kudde sturen." Zij antwoordde: "Geef mij dan een pand, tot u mij het bokje gestuurd hebt." 18 Hij zei: "Wat voor een pand moet ik je geven?" Zij gaf ten antwoord: "Uw zegel, uw snoer, en de staf die u bij u hebt." Hij gaf ze haar, had omgang met haar en zij werd zwanger. 19 Daarna ging zij weg, legde haar sluier af en trok haar weduwenkleren weer aan. Juda laat Tamar het pand bepalen voor haar diensten en zij is zeer veeleisend in haar keuze van de waarborg voor het geitenbokje dat ze zou krijgen uit de kudde. Ze vraagt persoonlijke stukken en statussymbolen van de stamoverste, die hij bij zich draagt. De vermogende Juda geeft al deze unieke stukken als "erabon", vertaald door borg maar evengoed te lezen als belofte afgeleid van "arab", het geven van een pand bij een nog uit te voeren handelsverbintenis. Het zegel en de staf zijn zeer persoonlijke bezittingen van het stamhoofd. Juda hecht precies vrij weinig belang aan zijn positie van stamvader. Hij is nu en weduwnaar zonder zonen en hij zal later toch alle gezag, juda,hoertje langs de weg,overmand door driften,pand,persoonlijke stukken,zegel,staf,afdrukzegel,tamar,geëmancipeerde stammoeder,zwanger,ongeoorloofd seksueel contactwaarvan de fraai gesneden staf het teken is, uit handen moeten geven aan een van zijn dienaren of aan een van zijn broers. Zijn bezit en de achting, waarvan het zegel het persoonlijke teken is, zal hij als kinderloze moeten achterlaten. Deze zegelringen waren cilinders met afbeeldingen op gegraveerd. In Mesopotamië gold de afdruk van deze zegelring als bewijs van de persoonlijke bevestiging van een tekst of overeenkomst op een kleitablet. Zijn persoonlijk zegel zal eenmaal hij het leven laat zonder nakomelingen, waardeloos worden en vernietigd worden. Daarom geeft hij dit alles gewillig aan Tamar voor hij gemeenschap met haar heeft. De schrijver laat ons echter al weten dat Tamar in verwachting is door haar samengaan met Juda. Eigenlijk heeft Juda zonder het goed te beseffen het symbool van zijn stamvaderschap, de staf, en van zijn persoonlijk bezit, de zegelring, weggegeven aan zijn schoondochter die wellicht zal zorgen voor een nageslacht bij de geboorte van een zoon. Dit is een heel sterk beeld dat nog eens benadrukt wordt doordat de schrijver ons toevertrouwt dat Tamar op dat moment ook zwanger gemaakt was door Juda. Tamar wordt een geëmancipeerde stammoeder die in het bezit is van alle symbolen.

Tamar trek zich terug in het huis van haar vader waar ze de bescherming geniet, die ze niet kreeg van haar schoonvader, en doet haar onopvallende klederen weer aan als weduwe van Er en Onan. Zij legt haar uitnodigende gelegenheidssluier af en wil geen hoer meer spelen want haar doel is bereikt. Zij bewaart de staf en de ring aan een koordje als bewijs van hun intiem contact en gaat terug naar de plaats waar ze in de tijd door Juda teruggestuurd werd na haar vruchteloze huwelijken en de dood van zijn twee oudste zonen. Zij wist dat de schande van haar kinderloosheid zou verdwijnen maar had sterke bewijzen nodig om niet veroordeeld te worden voor ongeoorloofd seksueel contact.

30 oktober 2017

Het plan van Tamar lijkt te lukken.

Juda beoordeelt de niet herkenbare Tamar met haar gelaat dat verborgen was door een sluier als een prostitué. Die sluier is een uitnodiging en een bereidheid van een vrouw tot intiem contact. Als het dragen van die sluier niet het gevolg is van een huwelijksaanzoek1 gaat het om vrijblijvend seksueel contact waar een prijs op gezet wordt. Genesis 38,15-16: 15 Toen Juda haar zag, hield hij haar voor een publieke vrouw, omdat zij haar gezicht bedekte. 16 Hij ging naar haar toe, langs de weg, en vroeg: "Kan ik bij je terecht?" Hij wist niet dat het zijn schoondochter was. Zij antwoordde: "Wat geeft u mij, als u bij me mag komen?" Juda stapt in de richting van Tamar en neemt dus het initiatief. Hij denkt dat ze een meisje van plezier is en hij vraagt om bij haar te komen. Hij wist niet dat de gesluierde vrouw langs de weg zijn schoondochter was die hij verstoten had. Nu neemt hij haar onbewust zelf weer op en vraagt of hij kan ingaan op de tekenen van haar uitnodiging. Hij wou zekerheid dat ze daar niet klaar zat om in te gaan op het huwelijksverzoek van een andere man. Nee, ze zat daar in de ogen van Juda als een "zanah" zegt de tekst in het Hebreeuws. Vertaald betekent het dat ze er zat om hoer te spelen, overspel te plegen. Dat is hoe Juda denkt over die vrouw die zich aanbiedt.

Het plan van Tamar was heel anders want zij wou gerechtigheid verkrijgen van Juda, die het verzuimde zijn derde zoon te verplichten om de zwagerplicht op te nemen nadat zijn twee eerste zonen geen zoon hadden verwekt die zekerheid zou bieden aan Tamar en die ook een begin zou kunnen maken aan de stam van Juda. Tamar speelt het spel verder en wil tot een overeenkomst komen over de prostitué,schoondochter,verstoten,tamar,juda,bedrog door tamar,bedrog door juda,prostitutie niet in misdaadsfeer,hoereren,zwakheden van de mensenprijs voor het overspel. We zitten hier duidelijk in een situatie van overspel waar de klant betaalt voor lichamelijk genoegen. Het foute zit hem in het bedrog dat gepleegd wordt door Tamar door zich onherkenbaar maakt. Juda bedriegt zijn vrouw niet omdat zij gestorven is en hij de gebruikelijke rouwperiode heeft afgesloten. Ook Tamar bedriegt geen man want ook zij is weduwe. Van echt overspel kan ook niet gesproken worden omdat Juda niet bewust is dat zij, die vrouw van lichte zeden speelt aan de kant van de weg, Tamar was. Juda is na de afwijzing van Tamar in zijn overtuiging geen schoonvader meer die bescherming verschuldigd is. We vermoeden dat prostitutie toen niet in de misdaadsfeer zat maar dan wel in het samenlevingssysteem opgenomen was mits bepaalde afspraken. Feit is dat prostitutie bestond en dat er rond deze praktijken ook voorschriften en uitspraken bestonden in Israël. De tempel is verboden gebied voor prostitutie en geld verdiend met ontucht is niet welkom als tempelgave2. Deze richtlijn neemt afstand van de tempelprostitutie in de tempels van Astarte. Ook staat er een tip te lezen in de Bijbel dat het hoereren veiliger is dan de vrouw van een andere man te nemen. Spreuken 6,26: 26 "Een hoer kost je niet meer dan een brood, Maar de vrouw van een ander jaagt op je kostbare leven."

Het bedrog van Tamar is een antwoord op de drogreden die Juda gebruikte om haar af te wimpelen. Beide bedriegerijen zijn zware fouten die niet goed te praten zijn voor mensen die besneden van hart zijn. Zij illustreren de zwakheden van de mensen.

 

1 Genesis 24,64-65.

2 Deuteronomium 23,18-19.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 Volgende