28 maart 2017

Competitie en na-ijver tussen de vrouwen.

Vanaf hier begint de verklaring van de herkomst van de stammen van Israël. Jakob speelt een grote rol en is voor de Hebreeuwen de stamvader die rechtstreeks in verband staat met de twaalf stammen. Genesis 29,31: 31 Toen de Heer zag dat Lea minder bemind werd, opende Hij haar schoot, terwijl Rachel onvruchtbaar bleef. Het openen van de schoot van Lea gebeurt na het huwelijk van Jakob met Rachel. De onvruchtbaarheid van een vrouw kan immers maar blijken nadat ze enige tijd omgang heeft met een man. We wisten al van toen Jakob aankwam in Haran dat hij op slag verliefd was op de jongere Rachel. Maar Lea werd hem als eerste vrouw gegeven. Laat ons even veronderstellen dat Jakob nog eens zeven jaar moet werken en dan pas Rachel tot vrouw krijgt. Zo wil de schrijver ons laten denken door tweemaal1 aan te stippen dat Jakob nog zeven jaar moest werken voor Rachel. Gedurende die zeven jaar zou Jakob dan alleen omgang hebben met  Lea omdat zij zijn enige vrouw was. Heel die tijd zouden dan geen kinderen uit die relatie geboren worden. Pas toen Lea als vrouw verwaarloosd werd ten voordele van Rachel wordt haar schoot geopend. De barmhartige Ene verhoort telkens de klacht van de onvruchtbare vrouwen die dreigen verworpen te worden. Dat patroon kennen we van bij de andere aartsmoeders Sara en Rebekka. Beide waren mooie vrouwen maar ze bleven onvruchtbaar tot er een tussenkomst kwam van de bovennatuurlijke realiteit. Dit patroon van beklagenswaardige onvruchtbaarheid zouden we ook kunnen doortrekken voor Lea.

De schrijver laat ons echter weten dat de Ene de schoot van Lea opende terwijl Rachel onvruchtbaar bleef. Wat ons duidelijk maakt dat Jakob verkiest gemeenschap te hebben met Rachel en Lea links laat liggen. De Bijbelse figuranten en vooral de hoofdpersonen die opgevoerd worden als mensen in ellende, die openstaan voor hun god Jahweh, worden steeds ontzien door de Ene. Noach, stammen van israël,schoot van lea geopend,verliefd op rachel,onvruchtbaarheid,nogmaals zeven jaar,geen kinderen bij rachel,mensen in ellende,vrouwen onvruchtbaar,schoot openen,lea zwanger,ruben,simeon,levi,juda,naambetekenissen geven gemoedstoestand van lea weer,rachel op achtergrondHagar, de mensen van Sodom, Sara, Rebekka en nu is Lea aan de beurt.

Eens de schoot van Lea geopend werd, schonk ze het leven aan vier zonen voor Jakob. De keuze van de namen van de zonen illustreren de gedachten van Lea. Genesis 29,32-35: 32 Lea werd zwanger, baarde een zoon en noemde hem Ruben; ‘Want’, zei ze, ‘de heer heeft neergezien op mijn ellende; nu zal mijn man wel van mij gaan houden.’ 33 Zij werd opnieuw zwanger, baarde een zoon en zei: ‘De Heer heeft gehoord dat ik minder bemind word; daarom heeft Hij mij ook dit kind gegeven.’ En zij noemde hem Simeon. 34 Zij werd nog eens zwanger, baarde weer een zoon en zei: ‘Ditmaal zal mijn man zich wel aan mij gaan hechten, want ik heb hem drie zonen geschonken.’ Daarom kreeg hij de naam Levi. 35 Zij werd nog eens zwanger, baarde een zoon en zei: ‘Ditmaal zal ik de Heer prijzen.’ Daarom noemde zij hem Juda. Daarna kreeg zij geen kinderen meer. Met de eerste vrouw van Jakob, die kinderen baart, hebben we al meteen zicht op vier van de twaalf stamvaders van Israël. Opnieuw hebben de Bijbelse namen betekenis maar deze keer worden ze in de tekst zelf duidelijk gemaakt door de schrijver. Met de namen wil Lea, die hier het voorrecht neemt om haar kinderen zelf een naam te geven, uitdrukken dat ze verwaarloosd werd maar dat ze begenadigd werd door de Ene en dat ze daarvoor zeer dankbaar is. Zij blijft omwille van haar vruchtbaarheid tevergeefs hopen op de achting en de exclusieve liefde van Jakob om op die manier haar huwelijk redden en Rachel op het achterplan duwen. De spanning tussen de twee vrouwen blijft echter een thema in dit verhaal.

1 Genesis 29,27 en 30b.

06 augustus 2012

Inleiding Nieuw Testament: Juda en Herodes de Grote

Herodes stierf in 4 v. Chr. en zijn grote Israël werd opgedeeld in drie provincies waar zijn zonen aangesteld werden als vazalkoningen. Antipas kreeg het noordelijke Galilea en een stuk aan de oostkant van de Jordaan. Fillipus kreeg de Golanhoogten en het vlakke stuk land aan zijn kant. Archelaüs kreeg het grootste deel met de belangrijkste steden, Judea.

Archelaüs werd in 6 na Chr. omwille van zijn wanbeleid door het Romeinse regime aan de kant gezet en naar Gallië verbannen. Augustus verving hem door een militair regime onder tijdelijke leiding van Quirinus, consul van Syria en Judea. Quirinus moest in dat jaar met 4 legioenen4 tussenkomen om een Joodse opstand te onderdrukken, hij liet duizenden joden kruisigen, hield een volkstelling en voerde een belastingshervorming door. Zo werden Judea, Samaria en Idumea verenigd onder het administratief, politiek en militair gezag geplaatst en aangehecht aan de provincie Syria. Dit alles om orde op zaken te stellen in het woelige Judea. Het Legio XII Fulminata wordt in Caesarea gestationeerd om snel te kunnen ingrijpen inInleiding nieuw testament,juda,herodes de grote,antipasarchelaüs,opvolging herodes,filippus,verbannen door augustus wegens wanbeleid,tiberius nieuwe keizer,economische bloei en tempel tanen,Farizeeën,wetgeleerden,gebruiken en voorschriften,dien nodig.  De plaatselijke prefecten5 volgen elkaar om de drie jaar op in Judea. In 14 na Chr. sterft keizer Augustus na een bewind van 45 jaar en wordt Tiberius de nieuwe keizer. In de tijd van Jezus was er nog steeds een economische bloei maar de tempel kreeg meer en meer een averechts effect. Er zijn religieuze en politieke spanningen. Sommigen leven in de verwachting van een nabije eindtijd waar Israël het licht zal moeten doorgeven aan alle volkeren. Daarvoor moet Israël met de hulp van Jahweh de macht veroveren. Andere groeperingen meestal uit de hogere kringen prediken rust en orde om hun eigen belangen te beschermen die steunen op een goede band met Rome. Dan lopen daar nog de Farizeeën6 tussen die zich op de Wet van Mozes en de joodse gebruiken richten. Zij houden niet van vreemde inmenging omdat die vreemde culturen de mensen een gedrag voorschotelt dat afwijkt van de riten die voorgeschreven zijn om als goede jood te leven.Inleiding nieuw testament,juda,herodes de grote,antipasarchelaüs,opvolging herodes,filippus,verbannen door augustus wegens wanbeleid,tiberius nieuwe keizer,economische bloei en tempel tanen,Farizeeën,wetgeleerden,gebruiken en voorschriften, Zij willen authentieke joden blijven zonder daarom echt conservatief te zijn maar verfoeien de “heidense” culturen. Op sociaal vlak ontstaan er grotere verschillen, de verschillen van de welvaart. Eigenbelang primeert, recht en mededogen worden beheerst door bezitsdrang niettegenstaande het vrij goed gaat. Dit geeft aanleiding tot banditisme en misdaadorganisaties. Denk aan de overvallen naaste van de Samaritaan. Deze complexe situatie wordt nog eens overgoten met het besef van vele joden dat ze meer en meer een wingewest en de speelbal van Rome en zijn keizers geworden zijn. Nadat alles goede gestructureerd werd en de handel goed liep in de tijd van Herodes verhoogt nu de belastingsdruk en vermindert het respect voor hun joodse identiteit vanuit Rome. Vandaar ook enkele passages over de belastingen in de evangelies.

 

4  Er waren twee hoofdindelingen in het Romeinse leger: de legioenen en de hulptroepen. Het legioen bestond uit 10 cohorten, die elk bestonden uit 6 centuria. Die centuria waren 10 contubernia van 8 soldaten. Elk contubernia had een muilezel om hun tent en ander legermateriaal bij verplaatsing te vervoeren. De cohort telde samen 480 man maar had geen overste. Bij een kamp met een cohort kwam de leiding toe aan de betere centurio die dan praefectus castrorum werd genoemd. Het legioen stond dan wel onder leiding van een legatus, meestal een patriciër, die zich liet bijstaan door een zestal tribuni die zo hun opleiding kregen voor een carrière als beroepsmilitair. Met al hun hulppersoneel zoals bakkers, artsen en smeden konden ze in eigen behoeften voorzien. De infanterie beschikte ook nog over een artillerie met 60 catapulten en slingers en kon je makkelijk rekenen op 6000 man in totaal. De hulptroepen waren niet-Romeinen, ingezet ver van hun eigen regio. Het waren ruiters, boogschutters en slingeraars. De auxilia zoals ze werden genoemd werden vaak gebruikt om legioenen te helpen en om grenzen te verdedigen. Ze verdienden maar 1/3 van wat de legionairs verdienden en moesten 25 jaar dienst kloppen alvorens ze het Romeinse burgerschap kregen.

De legioenen op verplaatsing verbleven in kampen die steeds hetzelfde patroon vertoonden. Soms waren ze versterkte forten met uitkijktorens.

5  in 6 Coponius, in 9 Marcus Ambibulus, in 12 Anius Rufus, in 15 Valerius Gratus en na meerdere ambtstermijnen van zijn voorganger wordt in 26 na Chr. Pilatus prefect.

6 Het ideeëngoed van de Farizeeën is terug te brengen naar de overtuiging van de Makkabeeën die de invloed van de vreemde Griekse cultuur bestreden. Zij deden het met de wapens en kwamen zo aan de macht met de Hasmoneese dynastie die uiteindelijk zich dan toch door de Griekse beschaving liet beïnvloeden. Het verzet tegen vreemde culturen en invloeden bleef leven bij een deel van de bevolking die men de apart gezette noemde wat na vertalingen bij ons Farizeeër geworden is. Die afscheiding komt niet alleen door hun denken maar ook omdat ze zich sterk onderscheiden door gedrag en kleding. De Farizeeën gebruikten geen geweld maar verdedigen de wet (Thora) en de mondeling overgedragen gebruiken en commentaren gebaseerd op de wet (Misjna) op een overtuigde manier. De Misjna werd slecht in de tweede helft van de tweede eeuw te boek gesteld omwille van de diaspora en ten behoeve van de eenheid in het Jodendom.

03 februari 2012

Inleiding Jesaja

In de Bijbelse boeken van de Joodse geschiedenis is Jesaja [De Heer is redding/hulp] al ter Inleiding Jesaja,persoon met veel ideeën,intensief onrustig en ondernemend,voorname burger,contact met leiders,azarja koning van jusa,de belangrijkste,jotam,hizkia,uzzia,geboorte van een profetie,achaz,samenwerking met Egypte afgeraden,internationale conflicten geven een andere kijk op de wereld,kleine rest wordt gerd,twijg aan de stronk van Isaï,proto,deutero,trito,computermodellen,analyse aan de univeriteit van Tel-aviv,Sear-Jasub,Maher-salal chas-baz,damacus,juda,rest zet de geschiedenis met god voort,sprake gekomen en daar hebben we gezien dat hij actief was onder verschillende koningen van Israël. Hij was een onrustig intensief en initiatiefrijk persoon met veel ideeën. Hij was een voorname burger van Jeruzalem en had rechtstreeks contact met de leiders van zijn land. Sommige bronnen nemen aan dat zijn vader Amos, de broer van Azarja, de koning van Juda geweest is. Na zijn benoeming tot profeet, in het sterfjaar van koning Uzzia (Azarja genoemd in het boek 2 Koningen en als vader van Jotam werd zijn naam Uzzia) 745 v. Chr., had hij een loopbaan als profeet van meer dan veertig jaar. Jesaja kan zevenenveertig jaren gepredikt hebben, te beginnen in het laatste jaar van Uzzia en eindigend in het veertiende jaar van koning Hizkia. Van de grote profeten is Jesaja de eerste en de belangrijkste. Dit komt door de draagwijdte van de inhoud en door de uitmuntende taal en verfijnde stijl. Hij was getrouwd en ook zijn vrouw wordt profetes genoemd en ze hadden twee zonen. Dit laatste is eerder speculatief omdat Jesaja graag de namen van kinderen gebruikte in de hoofdstukken 7 en 8 om de geboorte van een profetie aan te duiden of een profetie kracht bij te zetten1.

Met Jesaja komen we terecht in de achtste eeuw v. Chr. De koninkrijken Juda en Israël worden bedreigd door Assyrië. Ze willen samenwerking zoeken met Egypte en andere volkeren, om het gevaar van Assyrië te bestrijden.Jesaja hekelde gedurende zijn optreden het verval en de afgodendienst in het koninkrijk Juda onder de koningen Jotam, Achaz en Hizkia. In deze laatste had Jesaja grote verwachtingen wat blijkt uit de Immanuël voorzegging in Jesaja 7. Hizkia (725-697 v. Chr.) reinigde de tempel van de afgoden van zijn vader Achaz (735-727 v. Chr.) en hield zich in de internationale conflicten op de vlakte en betaalde aanvankelijk belastingen aan de bezetters. Een klein landje dat dan nog onderling verdeeld is – en wij kunnen het weten uit onze geschiedenis – wordt de speelbal van de grote mogendheden, die het omringen. Deze koning kon die stroom nietInleiding Jesaja,persoon met veel ideeën,intensief onrustig en ondernemend,voorname burger,contact met leiders,azarja koning van jusa,de belangrijkste,jotam,hizkia,uzzia,geboorte van een profetie,achaz,samenwerking met Egypte afgeraden,internationale conflicten geven een andere kijk op de wereld,kleine rest wordt gerd,twijg aan de stronk van Isaï,proto,deutero,trito,computermodellen,analyse aan de univeriteit van Tel-aviv,Sear-Jasub,Maher-salal chas-baz,damacus,juda,rest zet de geschiedenis met god voort, tegenhouden en ook zijn volk niet terugbrengen naar het ontzag voor de Heer. Toen voorzag Jesaja dat dit slecht zou aflopen en deed hij zijn onheilsprofetieën. Maar hij bleef hoopvol en was overtuigd dat een kleine rest 2 zou terugkeren tot de Heer en zijn wil doen (vanaf Jesaja 10,20) en dat er een nieuwe koning zou komen. Iemand in de aard van David een “twijg aan de stronk van Isaï3” (Jesaja 11,1) en dan zou weer gerechtigheid en vrede komen. Zo belanden we met een aantal oudere teksten uit 2 Koningen aan hoofdstuk 39 en maken dan een sprong tot de periode van de Babylonische ballingschap. Omdat al de teksten niet van die ene Jesaja kunnen afstammen en toch in dat ene boek zitten is het voor een goed begrip beter dat we de auteur van deze eerste tekst Proto-Jesaja noemen en dat we dat afzonderlijk bekijken.De volledige tekst werd door de computer gehaald van de Joodse universiteit van Tel-Aviv. De verschillen in taal en stijl wijzen op drie delen volgens die analyse en dit wordt algemeen voor waar aangenomen. De overlevering zegt ons nog dat Jesaja onder de regering van Mannase de marteldood gestorven zou zijn. Hij zou in stukken gezaagd zijn samen met de boom waarin hij zich verborg. Zo gezien zou hij dan meer dan zestig jaar gepredikt en geprofeteerd hebben en zou hij dus zeer oud geworden zijn.

 

 

1  De oudste zoon van de profeet Jesaja noemde Sear-Jasub [rest-terug]. Een symbolische en dubbelzinnige naam. Is "rest" de kleine rest, is het bedoeld dat er toch een aantal terugkeren of gaat het om zich bekeren. (Jesaja 7,3).

De tweede zoon noemde Maher-Salal Chas-Baz [spoedig-roof buit-nabij]. De uitleg volgt in de tekst van Jesaja. Het gaat over de Assyrische ballingschap van Israël, het noorden.

Ook Immanuël [De Heer is met ons] werd een symbolische naam volgens de Joodse Schriftgeleerden voor de zoon van Achaz. Deze geboorte werd door de profeet Jesaja aan koning Achaz van Juda aangekondigd om zijn profetie te bekrachtigen. De voorzegging werd geïnterpreteerd dat de aanval van Damascus en Israël op Juda (rond 702 v. Chr.) zou mislukken en dat die belagers als bannelingen zullen ontvoerd worden of met de woorden van Jesaja ontvolkt worden. Maar hier wordt ook al duidelijk dat ook Juda hetzelfde lot zal ondergaan. We horen in die naam de redding van Jeruzalem klinken en kunnen denken aan Hizkia(Jesaja 7,14 en 8,8) volgens de rabbijnse uitleg. Christenen geven daar een andere inhoud aan.

2 Jesaja is ook de profeet van de gedachte van de “kleine rest” die overblijft. Wat er ook gebeurt, welke straffen ook door God gestuurd worden er zal steeds een kleine groep gelovigen gespaard worden om de geschiedenis, het verhaal met God, verder te zetten.

3 Isaï was de vader van David en uit zijn nakomelingen zou de Messias geboren worden.