13 december 2017

Jozef verlaat de gevangenis.

Het verhaal van de opperschenker van farao heeft de koning van Egypte overtuigd. Genesis 41,14-16: 14 Toen liet de farao Jozef bij zich komen. Men haalde hem haastig uit de kerker, en nadat men hem geschoren had en hem andere kleren had opperschenker,uit de put gehaald,slaaf opgewaardeerd,Jozef gefatsoeneerd,Midjanieten,kleed van een hoveling,vrije man,leider,aangetrokken ging hij naar de farao. Farao wil zo snel mogelijk weten wat zijn dromen te betekenen hebben. Daarom laat hij Jozef bevrijden uit de gevangenis en laat hij zijn boeien losmaken staat er in de Psalm1. Dat Jozef in de boeien zat volgens de psalm, is in tegenstelling met de bewering dat hij aangesteld was als verantwoordelijke in de gevangenis. Het is in die Psalm eerder een omschrijving dat Jozef bevrijd werd uit de gevangenis. Jozef wordt daarom door de bemiddeling van de hovelingen van de farao haastig uit de kerker gehaald. Het woord voor de gevangenis is opnieuw de Hebreeuwse term "bowr"2, die in verband kan gebracht worden met de put waarin Jozef door zijn broers vastgezet werd. Het was ook een ronde constructie. Om het contrast van de omstandigheden in de kerker van de koning van Egypte en het koninklijk hof te belichten laat de schrijver weten dat Jozef geschoren wordt en dat men hem andere kleren aantrok alvorens hij voor farao kon verschijnen. Daarvoor werd in hun haast nog tijd gemaakt. Het is net als een slaaf die opgewaardeerd wordt om tegen de hoogste prijs verkocht te worden dat Jozef gefatsoeneerd wordt. Dit deden de Midjanieten ongetwijfeld ook voor ze Jozef als slaaf aanboden in Egypte. De Hebreeuwen waren meestal ongeschoren. Maar in Egypte scheert men zich behalve als ze in een rouwperiode3 zijn. Jozef moet vooral een goede indruk maken en ook mag hij niet onverzorgd voor farao verschijnen want hij zou kunnen denken dat er protest4 is in zijn gevangenis en dat deze niet goed bestuurd wordt. Hij mag er niet uitzien als een Hebreeuw en krijgt ook een ander kleed aan. Ondertussen weten we al dat de kleren staan voor de eigenschappen van de persoon. Het veelkleurige kleed dat hij van zijn vader Jakob kreeg was de verklaring van de wijsheid waarin hij onderricht werd. Het kleed dat hij droeg in het huis van Potifar was het teken dat hij daar de hoofdverantwoordelijke. Het was een kleed dat onmiddellijk herkend werd. Nu krijgt Jozef het kleed van een hoveling, dat de wijsheid van het verklaren van dromen als eigenschap van zijn persoon weergaf. Zowel in Israël als in Egypte maken de kleren de man.

Dat hij naar farao gaat, toont aan dat hij zelf vanuit de gevangenis naar het hof van de farao stapt als een vrije man. Dit in tegenstelling tot het uit de kerker halen, het geschoren en gekleed worden in de gevangenis waar hijzelf niets doet. Zonder twijfel zullen de dienaren van de gevangenis Jozef graag klaar maken voor het verschijnen voor farao. Hij was immers hun zeer gewaardeerde leider die zegen bracht voor alle gevangen en die alle werk regelde.

 

1 Psalm 105,20.

2 zie bijdrage: De verklaring van de droom van de wijnschenker.

3 Herodotus II 36.

4 2 Samuël 19,25.

5 Genesis 39,21.

25 september 2017

Jozef zal zijn droom vertellen.

Het verschil in de verhouding tussen Jakob als vader van elf zonen en van Jakob in de hoedanigheid van Israël als de vader van Jozef lijkt opvallend voor de elf andere zonen. Dat wekte de indruk op dat Jozef, hun broer leider zou worden. Het uiterlijk teken van het veelkleurige kleed wees volgens hen daarop. Genesis 37,5-6: 5 Jozef had eens een droom. Hij vertelde die aan zijn broers en daardoor gingen zij hem nog meer haten. 6 Hij zei: "Hoor toch eens wat voor droom ik heb gehad." Jozef de tweede jongste van de zonen was zich niet erg bewust van de haat van zijn broers. Hij kende zijn plaats niet als een van de jongste broers. Nu neemt hij het woord om hen een droom te vertellen.

Dromen behoren tot de intiemste gegevens van een persoon. Dromen worden op diverse manieren verklaard. Maar mensen, die geen verklaringen wensen voor dromen, menen dat dromen bedrog zijn. Anderzijds is bij wetenschappelijke interesse voor de droominhoud1 geen eenduidigheid over de betekenis van het dromen en over de verklaringen van de inhoud ervan. Sommige speculaties beweren dat dromen het leven draaglijk en aanvaardbaar maken. Er bestaat echter nog steeds veel onduidelijkheid over het dromen. Deze ruimte wordt soms ingevuld door niet ernstige beweringen en misbruiken. In de Bijbel hebben dromen echter meestal een andere dimensie. Ze worden in verband gebracht met rechtstreekse goddelijke boodschappen. Deze boodschappen zijn meestal verpakt in beeldspraak die niet altijd onmiddellijk begrijpbaar is. Men kan om zich beter te voelen dan de nood hebben om zijn droom te vertellen op zoek naar enige verklaring.

De verklaring die de broers van Jozef aan zijn droom geven ligt in hun denkwereld en bevestigt hun overtuiging die ze opdeden bij het zien van het gedrag vanjozef,droom,verschillende behandeling,uiterlijk tekn,veelkleurige mantel,haat van zijn broers,dromen bedrog,dromen goddelijke boodschap,leven draaglijk,verklaring zoeken,visie,geen realistische droom,profiteert van welstand,hard werkende broers,solidariteit,bezit verdelen,leider Jozef in zijn veelkleurige kleed. Zij gaan er vanuit dat hun vader Jozef zal bevoordelen. Zij hebben al die jaren gewerkt om het familiebezit te vergroten en ze rekenen erop dat ze hun deel zullen krijgen. Ze zien nu dat Jozef het mooiste kleed draagt. Zij merken dat hij helemaal anders denkt en leeft vergeleken met wat zij normaal vinden. De jongen is volgens hen een weinig realistische dromer. Hij staat niet met beide voeten op de grond en profiteert van de welstand die zij al die jaren met hun noeste arbeid hebben opgebouwd. Zal hun vader opnieuw het grootste deel van zijn bezit uitdelen zoals hij een groot deel weggaf aan hun oom Esau? Zij zien al voor hun ogen dat Jozef hen zal dwingen te leven volgens het verbond waar ze iets van gehoord hadden in Betel. Zo in het leven staan en de vruchten van de natuur delen zonder strijd tegen anderen om bezit te vergaren kon toch niet en was niet leefbaar. Hun status was toch erg verbeterd met de bezittingen van Sichem en hun volk was toch sterk en groot geworden met de vrouwen en kinderen die meegevoerd werden. Solidariteit en medeleven met andere stammen zorgt alleen maar voor verarming van het eigen volk. Niemand zal hun welstand afnemen ook hun dromende broer niet. Zij gaan Jozef nog meer haten nadat hij zijn droom aan hen vertelde. De lezer kent de inhoud van de droom nog niet, maar kent al de reactie van de broers van Jozef. Hun vooroordeel berust op hun vermoeden dat Jakob Jozef meer liefhad dan zijn andere zonen. Dit hebben ze afgeleid van het speciale kleed dat Jozef droeg. Dat kleed was het teken van zijn denken en leven en was zo verschillend van de visie van zijn broers dat hij onmogelijk hun leider kon worden wat vader Jakob ook mag denken en wat Jozef ook mag dromen.

 

1 Freud, Jung, Hobson en McCarley.

13 september 2017

Edom kent een nieuw verbond dat buiten het verbond van Israël valt.

Na de opsomming van alle zonen van de stamhoofden die de zonen van Seïr waren besluit de schrijver de lijst. Genesis 36,29-30:29 Zij allen zijn stamhoofden van de Chorieten: Lotan, Sobal, Sibon, Ana, 30 Dison, Eser en Disan. Dat zijn de stamhoofden van de verschillende Chorietenstammen in Seïr. Hij heeft net de samenstelling van de families gegeven die behoorden tot de zeven stammen die te onderscheiden waren in Seïr. Daarbij leerden we ook dat er al een vermenging was door huwelijk met de clan van Esau. Nu worden alle zonen van Seïr nog eens stamhoofd genoemd na de inleiding1 waar ze ook op deze manier aangekondigd waren. Dit maakt een netjes afgebakend segment uit in het geheel van de opsomming van de stamboom van Esau. Hoewel de Chorieten een ander volk zijn met een andere levenswijze worden ze toch openomen in het geheel van deze stamboom. Esau had de les niet begrepen van zijn voorouders om niet te huwen met vrouwen uit een andere stam met andere culturele achtergronden en andere instellingen. De weg van het uitverkoren volk van Jahweh werd niet doorkruist door huwelijken met andere volken.

De vertaling stamhoofd in vers 29 is een zwak afgietsel van de bedoeling van het Hebreeuwse woord "alluwph" dat afgeleid is van het werkwoord "alaph" dat leren betekent in de zin van onderwijzen door voor te leven. Het zijn zowel letterlijk alsstamhoofden van seïr,leren of ervaring doorgeven,volk leiden,hertog,leider,esau vader van edom,oholibama,hertog ana figuurlijk voorgangers die de weg tonen en zo hun volk leiden. Dit is ook het beeld dat we hebben van de aartsvaders die voorgangers zijn in het verbond dat een bepaalde levenswijze inhoudt. Daarom besneden zijn hun volk van hart en dit gaf hen een andere dimensie in hun leven. In andere vertalingen spreekt men van de hertogen van Seïr. Hertogen zijn veldheren die de strijd leiden. Het laatste deel van het woord hertog komt uit de Germaanse stam "teuhan" dat trekken betekent. Zoals ook de Engelse uitdrukking "duke" voor hertog komt van het Latijnse "dux" dat afgeleid is van "ducere" dat leiden betekent. Als we deze betekenissen naast elkaar leggen, zien we dat er iets getrokken wordt, een voorbeeld gegeven wordt door de leidinggevenden in een georganiseerde strijd. Dit was levensnoodzakelijk in een samenleving die gebaseerd was op de jacht. Dan zou de vertaling met hertog nog meer het Hebreeuws benaderen. De omschrijving van hertog is immers een bestuurder, een leider in een bepaald gebied met een militaire functie maar de herkomst en de draagkracht van dit woord is echter nu niet meer algemeen gekend. Hertogen waren ondergeschikt aan het centraal gezag.

Nu Edom een eenheid wordt en Esau de vader van Edom wordt ontstaat er inderdaad een nieuwe en meer gecentraliseerde samenleving. De samensmelting van de stammen gebeurt in de generaties na de hertogen van Seïr en wordt met het huwelijk van Esau met Oholibama, de dochter van hertog Ana en de kleindochter van Seïr, aanschouwelijk gemaakt.

 

1 Genesis 36,15-18.