06 september 2017

Het nageslacht van Esau zijn de stamhoofden van Edom.

De stamboom van Esau werd heel nauwkeurig uitgewerkt en dit geeft ons zicht op alle kleinzonen en zonen die behoren tot de actieve generatie op het moment dat de stam naar Edom trok. Om het voor iedereen duidelijk te maken want dit is een belangrijk gegeven voor een maatschappij waar stammen en stammenverbonden bepalend zijn voor het samenleven. Genesis 36,15-19: 15 Dit zijn de stamhoofden van de zonen van Esau. De zonen van Elifaz, Esaus eerstgeborene, zijn de stamhoofden Teman, Omar, Sefo, Kenaz, 16 Korach, Gatam en Amalek; deze zonen van Ada zijn de stamhoofden van Elifaz in Edom. 17 Zonen van Esaus zoon Reüel zijn de stamhoofden Nachat, Zerach, Samma en Mizza; deze zonen van Esaus vrouw Basemat zijn de stamhoofden van Reüel in Edom. 18 Zonen van Esaus vrouw Oholibama zijn de stamhoofden Jeüs, Jalam en Korach; dit zijn de stamhoofden van Esaus vrouw Oholibama, dochter van Ana. 19 Dat zijn dus de zonen van Esau of Edom, en dat zijn hun stamhoofden. Verzen 15 en 16 geven ons nog eens de zonen van Elifaz. De aandachtige lezer zal zien dat de naam van Gatam naar achteren schuift en dat er ook een Korach bij Elifaz tussengevoegd wordt. Wat het totaal aan kinderen van Elifaz op zeven brengt. Dit zijn nu stamhoofden in Edom geboren zijn uit de zoon van Esau bij Ada. Op volgorde worden ook de zonen van de tweede zoon van Esau, Reüel, opgenoemd. Dit stemt volledig overeen met vers 13 en ook deze zonen die Reüel, de zoon die Esau had bij Basemat, krijgen de status van stamhoofd. De zonen die Esau had bij Oholibama zijn meteen stamhoofden. Er worden geen kleinkinderen vermeld van Jeüs, Jalam en Korach. Zij zijn de actieve generatie bij het binnentrekken in Edom en bij de verdeling van het land van Seïr. Samen zijn al die zonen en kleinzonen van Esau stamhoofden in Edom.stam en verbond,stamhoofden,reüel,jeüs,jalam,korach,oholibama,esau,edom,ana,gatam,elifaz,kinderen en kleinkinderen,seïr,ruben,bilha

Edom heeft een stammenverbond van veertien stammen. Dat is geen definitieve samenstelling want af en toe zijn er veranderingen in die overeenkomsten. Dit komt door spanningen die ontstaan tussen stammen over grond, bezit, afgunst of eerroof. Als de regels van het samenleven geschonden worden kan loyauteit in vijandschap veranderen. Door hoog oplopende ruzies kunnen gewapende conflicten ook tot gevolg hebben dat sommige stammen uitgemoord worden. Het verhaal van Sichem kan ons als voorbeeld dienen1. Andere stammen smelten samen door huwelijken en veranderen van naam omdat er andere sterke mannen opstaan. Esau is een voorbeeld van het samenvoegen van een aantal familietakken die van buiten de eigen stam komen door zijn huwelijken.

Het tweemaal voorkomen van de naam Korach2 wordt door de Joodse bijbelinterpretatie gebruikt om de stam van Esau in een minder goed daglicht te stellen. Zonder basis in de Bijbeltekst wordt beweerd dat de Korach, de zoon van Elifaz, intiem geweest zou zijn met de jongere Oholibama, de vrouw van Esau. Zo willen ze bevooroordeeld aantonen dat er in het geslacht van Esau familieproblemen waren en dat er incest was. Was dit bedoeld om een tegengewicht te geven aan wat Ruben, de zoon van Jakob, uitrichtte met Bilha3, de dienares van Rachel en bijvrouw van Jakob?

 

1 Genesis 34.

2 Genesis 36, 16 en 18.

3 Genesis 35,22.

10 augustus 2017

De eerstgeboren zoon van Jakob en Lea gaat in de fout.

Israël zet vanaf nu de lijnen uit voor het volk dat zich verbonden had de weg van de Ene te volgen. Zijn zonen volgenden echter niet allen deze weg van gerechtigheid en waarheid. Ze waren niet allen een zegen voor de volken. Dit hadden we al ondervonden in Sichem. Met bedrog en list werd de mannelijke bevolking van deze stad afgeslacht onder het initiatief van Simeon en Levi. De nakomelingen uit deze stammen zouden door dit negatief optreden alle krediet verliezen om heel het volk te leiden. Na hun vlucht uit Sichem was een nieuwe periode van zuivering van hun denken noodzakelijk. Deze keer ging de bezinning door in Betel. We zouden mogen verwachten dat het volk zich nu onberispelijk zal gedragen1. Maar de Bijbelse verhalen gaan over echte mensen en niet over fictieve mensen met een engelengedrag. Genesis 35,22: 22 Terwijl Israël in dat gebied verbleef, had Ruben gemeenschap met Bilha, de bijvrouw van zijn vader; en Israël kwam dat te weten. De stam had zich gevestigd in de streek van de velden in Bethlehem. De tenten waren opgeslagen en het werd een rustige tijd. Ruben was de oudste zoon van Jakob. Het was die zoon die liefdesappeltjes vergaard had die zijn moeder, Lea, ruilde bij Rachel om zo Jakob te kopen om die nacht bij haar te slapen. Genesis 30, 14: 14 In de dagen van de tarweoogst ging Ruben er eens op uit en vond liefdesappels, ergens op het veld, en bracht die naar zijn moeder Lea. Nu zei Rachel tot Lea: `Geef mij ook een paar van die liefdesappels van je zoon.' Als kind had hij israël,de weg van de ene,bedrog en list,geen krediet om volk te leiden,onberispelijk van gedrag,ruben,bilha,liefdesappeltjes,afspraken en afwijken in de afspraken,vrouwen en bijvrouwen,jakob,rachel,bedeesd en onderdanig,ruben eerstgeborene,geen onmiddellijke straf,stilte van jakob,diepgetroffenal heel vroeg ervaring over de gang van zaken in de relatie tussen mannen en vrouwen. Er waren afspraken en afwijkingen in die afspraken.

Hij hoorde wellicht ook vertellen over de eigenschappen van de vrouwen en bijvrouwen en over de verhouding tussen de vrouwen en de bijvrouwen. De eerste vrouw die haar slavin aanbood aan Jakob was Rachel. Deze slavin noemde Bilha2. Uit het verhaal en de onze beschouwingen herinneren we dat deze vrouw eerder bedeesd en onderdanig was3. Uit de naam van de zoon die ze aan Jakob gaf bleek dat die verhouding gerechtvaardigd was omdat op deze manier het volk van God verder werd uitgebouwd.

Ruben maakte van de bedeesdheid en de onderdanigheid van Bilha gebruik om gemeenschap met haar te hebben. Hij zou immers als eerstgeborene zijn vader opvolgen. Over de omstandigheden en de redenen van deze geslachtsgemeenschap wordt door de schrijver niet uitgeweid en blijft het een gissen voor ons. Ook de veroordeling of de bestraffing door Jakob, die op de hoogte was van het vergrijp van zijn oudste zoon, krijgen we hier nog niet te horen. Israël heeft immers de verantwoordelijkheid te waken over zijn volk en ziet niets over het hoofd. Opnieuw blijft Jakob in deze crisissituatie heel stil. Israël is pas aanvaard als leider en stamvader door het volk en zijn positie wordt al bedreigd door zijn harteloze oudste zoon die meent de rechten als eerstgeborene al te moeten opnemen. Dit onrecht heeft de aartsvader diep getroffen vooral hij nu de vrouw van zijn vroege liefde, Rachel, had verloren en hem alleen haar slavinnen overblijven om samen met hem te rouwen, hem te troosten en het smartelijke verlies te verwerken. Dit verhaal zit in de sfeer van de verantwoording van de wetgeving4 over de regeling met wie geslachtsgemeenschap niet toegelaten is binnen de familie.

 

1 Genesis 17,1.

2 Genesis 30,3-6.

3 zie bijdrage: Bilha is anders dan Hagar.

4 Leviticus 18,8

28 maart 2017

Competitie en na-ijver tussen de vrouwen.

Vanaf hier begint de verklaring van de herkomst van de stammen van Israël. Jakob speelt een grote rol en is voor de Hebreeuwen de stamvader die rechtstreeks in verband staat met de twaalf stammen. Genesis 29,31: 31 Toen de Heer zag dat Lea minder bemind werd, opende Hij haar schoot, terwijl Rachel onvruchtbaar bleef. Het openen van de schoot van Lea gebeurt na het huwelijk van Jakob met Rachel. De onvruchtbaarheid van een vrouw kan immers maar blijken nadat ze enige tijd omgang heeft met een man. We wisten al van toen Jakob aankwam in Haran dat hij op slag verliefd was op de jongere Rachel. Maar Lea werd hem als eerste vrouw gegeven. Laat ons even veronderstellen dat Jakob nog eens zeven jaar moet werken en dan pas Rachel tot vrouw krijgt. Zo wil de schrijver ons laten denken door tweemaal1 aan te stippen dat Jakob nog zeven jaar moest werken voor Rachel. Gedurende die zeven jaar zou Jakob dan alleen omgang hebben met  Lea omdat zij zijn enige vrouw was. Heel die tijd zouden dan geen kinderen uit die relatie geboren worden. Pas toen Lea als vrouw verwaarloosd werd ten voordele van Rachel wordt haar schoot geopend. De barmhartige Ene verhoort telkens de klacht van de onvruchtbare vrouwen die dreigen verworpen te worden. Dat patroon kennen we van bij de andere aartsmoeders Sara en Rebekka. Beide waren mooie vrouwen maar ze bleven onvruchtbaar tot er een tussenkomst kwam van de bovennatuurlijke realiteit. Dit patroon van beklagenswaardige onvruchtbaarheid zouden we ook kunnen doortrekken voor Lea.

De schrijver laat ons echter weten dat de Ene de schoot van Lea opende terwijl Rachel onvruchtbaar bleef. Wat ons duidelijk maakt dat Jakob verkiest gemeenschap te hebben met Rachel en Lea links laat liggen. De Bijbelse figuranten en vooral de hoofdpersonen die opgevoerd worden als mensen in ellende, die openstaan voor hun god Jahweh, worden steeds ontzien door de Ene. Noach, stammen van israël,schoot van lea geopend,verliefd op rachel,onvruchtbaarheid,nogmaals zeven jaar,geen kinderen bij rachel,mensen in ellende,vrouwen onvruchtbaar,schoot openen,lea zwanger,ruben,simeon,levi,juda,naambetekenissen geven gemoedstoestand van lea weer,rachel op achtergrondHagar, de mensen van Sodom, Sara, Rebekka en nu is Lea aan de beurt.

Eens de schoot van Lea geopend werd, schonk ze het leven aan vier zonen voor Jakob. De keuze van de namen van de zonen illustreren de gedachten van Lea. Genesis 29,32-35: 32 Lea werd zwanger, baarde een zoon en noemde hem Ruben; ‘Want’, zei ze, ‘de heer heeft neergezien op mijn ellende; nu zal mijn man wel van mij gaan houden.’ 33 Zij werd opnieuw zwanger, baarde een zoon en zei: ‘De Heer heeft gehoord dat ik minder bemind word; daarom heeft Hij mij ook dit kind gegeven.’ En zij noemde hem Simeon. 34 Zij werd nog eens zwanger, baarde weer een zoon en zei: ‘Ditmaal zal mijn man zich wel aan mij gaan hechten, want ik heb hem drie zonen geschonken.’ Daarom kreeg hij de naam Levi. 35 Zij werd nog eens zwanger, baarde een zoon en zei: ‘Ditmaal zal ik de Heer prijzen.’ Daarom noemde zij hem Juda. Daarna kreeg zij geen kinderen meer. Met de eerste vrouw van Jakob, die kinderen baart, hebben we al meteen zicht op vier van de twaalf stamvaders van Israël. Opnieuw hebben de Bijbelse namen betekenis maar deze keer worden ze in de tekst zelf duidelijk gemaakt door de schrijver. Met de namen wil Lea, die hier het voorrecht neemt om haar kinderen zelf een naam te geven, uitdrukken dat ze verwaarloosd werd maar dat ze begenadigd werd door de Ene en dat ze daarvoor zeer dankbaar is. Zij blijft omwille van haar vruchtbaarheid tevergeefs hopen op de achting en de exclusieve liefde van Jakob om op die manier haar huwelijk redden en Rachel op het achterplan duwen. De spanning tussen de twee vrouwen blijft echter een thema in dit verhaal.

1 Genesis 29,27 en 30b.